Þjóðviljinn - 13.02.1940, Qupperneq 3

'JÖÐVILJINN
Þriðjudagur 13. febr. 1940.
Dagbjartnr Einarsson
Skáldalann i Akrahreppi
Minníngarord
Þann 3. þ. ni. andaðjst að heimili
tengdasonar síns, Guðjóns Magnus-
ponar skósmiðs í Grjótagötu 9, Dag-
bjartur Einarsson, fyrrum bóndi að
Gröf á Rauðasaadi, rúmlega 75 ára
gamall. Jarðarför hans fer fram frá
DómMrkjunni kl .1 í Ua'g.
Dagbjartur var fædduir í Breiðu-
vík (vestra) 31. desember 1865. (!
kirkjubók Sauðlauksdalsprestakalls
er hann sagður fæddur 2. jan. 1866
sem er rangt). Faðir hans var Ein
tir bóndi að Tungu í örIygshöfn,-'og
Siðan að Mábergi á Rauðasandi (f.
1834, d. 27. febr. 1808) Jónssonar
bónda að Geitagili (f. 1791, d. 8.
mai 1850) Einarssonar bóndöi í KoIlS
vík (f. 1763, d. 1836) Jónssonar bónda
á Halisteinsnesi i Gufudalssveit (f.
1723) Jónssonar, (Grafarætt).
Móðir Einars, föður Dagbjartar
var Bergljót (f. 1796, d. 14. júlí
1863) Halldórsdóttir á Hlaðseyri og
Botni í Patreksfirði (f. 1763) Þor-
láks9onar á Geitagili (f. 1732, d.
1779) Loftssonar þar, Sigmundssonar
á Látrum (f. 1687) Þórðarsonar þar
(f. 1647) Jónssonar. — Móðir Dag-
bjartar var Þóra (f. 27. júlí 1833,
d. 1929, 96 ára) dóttir Bjarna bónda
á Lambayatni (f. 1800, d. 15. nóv.
1875) Ólafssonar bónda í Króki á
Rauðasandi (f. 1764) Ólafssonar i
Vatnsdal í Patreksfirði (f. 1692, d.
20. des. 1770) Arngrímssonar á Lamb
eyrj í Tálknafirði (f. 1649) Jónsson-
ar. — Móðir Þóru var Ingibjörg (f.
1810, d. 2. júlí 1862) dóttir Þórðar
bónda á Lambavatni (f. 1787, d. 17.
okktóber 1850) Bjarnasonar þar (f.
1760) Bjarnasonar (d. 1762) Bjarna
sonar.
Hefur þá verið gelið nánustu for-
feðra Dagbjartar, og skal því hér
numið staðar.
Vorið 1883 fluttist hann með föð-
ur sínum frá Tungu að Móbergi.
Var ég þá lítill hnokki á næsta
bæ, og skammt á milli, og inan
gjörla eftir Dagbjarti strax á hans
fyrstu árum þar. Hefur því kynni
Jt-
okkar varað um 55 ára skeið.
Dagbj. ólst upp á vegum föður
síns, en naut að litlu eða engu um-
hyggju móður sinnar, sem lengst
af dvaldi á öðru heimili en sonur-
inn. En að líkum hefur uppeldi hans
verið líkt og þá tíðkaðist um börn
fátækra manna. — Sagði Dagbjart-
ur mér sjálfur svo frá, að hann
hefði varla þekkt hvað var að vera
saddur, fyrr en hann fór að eiga
með sig sjálfur. Strax og honum
vannst þxoski til var hann látinn
róa á vorin, stunda heyskap og
smölun að sumrinu, en hirða skepn
ur að vetrinum, og hélt hann þeim
störfum áfram allt til ársins 1922,
að hann hætti buskap og sjómennsku
og flutti alfarið af Rauðasandi að
Vatneyri.
Þann 16. október 1892 giftist Dag-
bjartur Sigurbjörgu, dóttur Ketíls
bónda á Melanesi, Þorsteinssonar á
Brekkuvelli á Barðaströnd, Þorsteins
isonar á Haukabergi, Jónssonar, hinni
ágætustu konu, og unnust þau mjög.
Skömmu eftir giftinguna reistu
þau hjónin bú að Gröf á Rauða-
sandi, voru þau þá efnalaus sem
kallað er, en rík af starfsorku og
björtuin vonum. Á þessu heimili
þeirra gerðist stærsti og aðalþátt-
urinn i lífi Dagbjartar. Þar varð
honurn auðið 11 barna, og þar misstí
hann konu sína eftir langt strið,
úr útvortis krabbameini, þann 29.
maí 1914, 47 ára að aldri,
Móðir Sigurbjargar var Magnfríð-
ur, dóttír Ólafs bónc(a' í Gröf, Gunn-
arssonar síðast í Bröttuhlíð, Hösk;
uldssonar á Kirkjubóli í Múlasveit
(f. 1732), Loftssonar, Höskuldssonar
þar. Ólafur og Gunnar faðir hans
fórust báðir á sama skipi frá Brunm-
um vorið 1837.
Eftír lát Sigurbjargar hélt Dag-
bjartur áfram búskap með bömum
sínum til 1922 sem fyrr segir. Eftír
27 ára búskap að Gröf.
Þau Grafarhjón áttu saman 11
böm og komust 10 þeirra til full-
orðinsára. Eina dóttur sína, Hóhn-
fríði Einhildi misstu þau þann 13.
des. 1913, 12. ára. Önnur dótt-
ir þeirra, Sigurbjört Vigdís, lézt á
Kópavogshæli 17. október 1932, hin
mesta efnisstúlka. Hún var elzt syst
kina sinna (f. 21. sept 1891). Þessi
eru börn þeirra nú á lífi:
Bjarnveig ,húsfrú að Borg í Arn
arf., Ingunn ógift, s.st., Ólöf húsfr.
að Holti á Barðaströnd, Ingibjörg,
húsfrú á Breiðabólstað á Álpta-
nesi, Ketilfríður, húsfrú í Reykja-
vík, Lúðvík, Einar, Halldór, kvænt
ir sjómenn hér í Bæ, og Þorsteinn
ókvæntur.
Eftir að Dagbjartur flutti á-
samt börnum sínum til Patreks-
fjarðar, stundaði hann algenga
landvinnu meðan kraftar hans
leyfðu, en er að því kom að árin
og langvinnt strit náðu yfirtökum,
fluttist hann hingað til bæjarins
til dóttur sinnar, Ketilfríðar, og
dvaldi hjá þeim hjónum til dauða-
dags. — Afkomendur hans eru 27
á lífi.
Ðagbjartur var strax á æskuár-
um búinn ágætum starfsþrótti og
lífsgleði svo mikilli, að ég minnist
ekki að hafa hitt hann fyrr né síð-
ar öðruvísi en í ljúfu skapi, þrung-
ið glaðværð og fjöri, fram á sein-
ustu daga æfinnar, slíkir menn
eru oftast félagslyndir, og það var
Dagbjartur. Hann hafði alla tíð
hið mesta yndi af bókum, og las
manna bezt, svo að unun
var á að hlusta. Á yngri árum las
hann allt sem hann náði til, bæði
sögur og rímur, og var talinn góð-
ur kvæðamaður; hann kunni heila
rímnaflokka utanbókar og kvað
FRAMH. AF 2. SIÐU.
ið þér þó þú hafir sett blett á Svið
insvík með því að skrifa sögur af
fólki, sem aldrei hefur þekkzt
hérna á eigninni, þjófa, fyllirafta
og flækinga, og lúsuga menn, sem
voru vondir við konumar sínar.
Og þó þú hafir snúizt á móti
gvöði og Sálinni, bæði í orði og
verki, þá hef ég fyrirgefið þér og
aldrei þreytzt á að gefa bér tæki-
færi til að verða gott skáld, en
öll mín viðleitni til að gera þig
að góðu skáldi hefur orðið árang
íurslaus. Nú er mitt langlundargeð
iá þrotum kalli minn. Við vorum að
vísu málkunnugir áður, en þegar
þú gerist opinber útsendari þeirra
ættjarðarlausu á móti innlendu
stefnunni, á móti sjálfstæði þjóð-
arinnar, á móti mér, þá þekkjumst
við ekki lengur, ég skal sýna ykk-
ur það, ég skal kremja ykkur, ég
skal mala ykkur, ég skal flytja
ykkur”.
IV.
En það eru sem fyrr getur
fleiri en Pétur þríhross, sem þann-
ig líta á málin, að menn, sem fást
við skáldskap jpg ekki vilja yrkja
eins og þeim er sagt og heppileg-
ast gæti orðið pólitík ráðandi
úr þeim, bæði í verstöðvunum og á
ferðalögum á landi og sjó, þegar
gleðskapur þótti viðeigandi.
Þegar Dagbjartur kom hingað
til bæjarins, gerðist hann meðlim-
ur Dagsbrúnar og Kvæðamannafé-
lagsins Iðunn, og sótti samkomur
þeirra dyggilega. — Hann bjó í
litlu herbergi í húsi dóttur sinnar
og tengdasonar. Var ég þar tíður
gestur hans, en viðdvölin varð oft
lengri en ákveðið var, því um ann
að var hugsað en að líta á klukk-
una. Tel ég að þeim stundum hafi
verið vel varið, því minni hans og
frásagnarháttur var á þann veg,
' - á að skrifa niður frá-
sögn hans eins og hún var mælt
fram. Oft undraðist ég minni hans
Hann mundi þann mikla sæg ör-
nefna á Látrabjargi, lendingar og
fiskimið verstöðvanna, sem hann
hafði einhverntma á ævinni róið
frá. Hann mundi upp á dag nær
farnar voru sögulegar hákarlaleg-
ur eða fiskiróðrar, sem hann var
þátttakandi í, og hvaða menn
voru í þessari eða hinni ferðinni.
Af öllum þeim formönnum sem
Dagbjartur réri hjá um ævina, og
þeir voru margir, fannst honum
mest koma til sjómennsku Ivars
Jónssonar í Hænuvík, og Jóhanns
Jónssonar í Geitagili, sem drukkn-
aði á Patreksfirði í áhlaupsveðri
miklu 1. maí 1897.
Nú er þessi greindi og glaðlyndi
maður horfinn og lagstur til
hinnstu hvílu, eftir mikið og þarft.
starf. Mér finnst það ljúft og skilt
að minnast nokkurra æviatriða
hans og ættmenna, þess manns er
ég hafði frá bamsaldri svo náin
og góð kynni af. Alls þessa er
Ijúft að minnast og þakka.
Rósenkranz Á. Ivarsson
manna, eigi alls ekki að viðurkenn
ast opinberlega sem skáld. Lands-
stjómin og þjóðin eru eitt og því
er það þjóðinni fyrir beztu að hún
sé látin vita, að þetta, sem hún
hélt að væru skáld, séu alls eng-
in skáld heldur útlagar, sem að
vísu eru velkomnir aftur heim til
föðurhúsanna ef þeir bæta ráð sitt
en skuli annars verða þess full-
skynja „að þeir munu aldrei njóta
hæfileika sinna fyrr en þeir hafa
bætt fyrir misgerðir sínar við and-
legt líf þjóðar sinnar”. Og svo
mikið liggur við að þjóðin fái skil-
ið þetta, að það er alls ekki horf-
andi í þann kostnað, sem af því
leiðir að hleypa af stokkunum tug-
þúsunda útgáfufyrirtæki. Það get-
ur að vísu ekki „borið” sig án fram
laga af almanna fé, og verður að
gjalda ríflegar fúlgur í blaða- og
útvarpsáróður, auk lipurra sendi-
manna og smala, sem hægt er að
láta slá margar pólitískar flugur i
einu höggi, en hugsjónin er þó
fyrir öllu, að fá þjóðinni í hendur
eitthvað annað til andlegrar upp-
byggingar en það sem skáld henn-
ar skrifa fyrir hana; það er að
segja þau af skáldum hennar, sem
hafa misnotað þau tækifæri, sem
þeim hafa verið gefin til að verða
„góð” skáld.
Þessi nýi menningarviti á að
bera svo skæra birtu að öllum
landsins börnum verði í bráð og
lengd forðað frá því að lenda á
blindskerjum annara samtaka,
sem almenningur í landinu stend-
ur í meiningu um að hafi markað
tímamót í menningarsögu þjóðar-
innar og studd eru af hinum út-
lægu skáldum og skipuð mönnum,
sem þjóðin hefur áreitnislaust
fram á síðustu tíma fengið að
kalla sína helztu andans menn, en
hættan vofir nú yfir að verði
taldir til annarra þjóðerna.
Það væri svo auðvitað í full-
kominni mótsögn við allar venjur
um meðferð útlægra manna, ef
þeir væru ekki sviftir öllum opin-
berum viðurltenningum, sem
glópska samtíðarinnar hefur sæmt
þá, um leið og þeir eru rúnir
þeirri innilegu „hamingju að mega
vera Islendingar á Islandi”.
Ennþá eru hin háleitu áform
Menntamálaráðs ekki fullkomnuð,
en þeim miðar ört áfram, eins og
vera ber þar sem trúir þjónar eru
að verki. Og það er ekki sæmandi
sönnum Islendingi að ganga fram-
hjá hinum glæsta menningarvita,
án þess að gjalda menningunni
Torfalögin með nokkrum bending-
um á hættuna, sem af því getur
leitt, ef þjóðinni skyldi detta í
hug að hér væri gömul forynja í
nýjum skrúða, mögnuð af saman
drcginni slægð og tækni 20. rddnr,
— ef hún reyndist ófáanleg til
þes.s að lífsnæra þau öfl, sem vak-
ið hafi upp sendingar til höfuðs
káidum hennar og andans mönn-
um. Og fari svo nú sem fyrr, að
hin skærustu ljós verði að skugga
hjá ást íslenzkrar alþýðu til
skálda sinna, er hætt við að önn-
| Flokkurínn f
*K~K“:“K"t"> ‘i*
Sósíalistafélag Reykjavíkur hef-
ur frá því það var stofnað haft
skrifstofur sinar í Hafnarstræti
21. Þar hefur það einnig haft lít-
inn fundarsal, þar sem deildirnar
og ýmsir starfshópar hafa haldið
fundi sína. Ur þessu húsnæði verð-
ur félagið nú að víkja. Eins og
flestum félögum mun kunnugt
var það Héðinn Valdimarsson, er
leigði félaginu þetta pláss.
Skömmu eftir að hann sagði sig
úr flokknum krafðist hann þess að
félagið viki úr húsnæðinu um ára-
mót. Félagsstjómin krafðist
þriggja mánaða uppsagnarfrests,
eins og venja er til, þegar ekki er
um annað samið. Það varð síðar
að samkomulagi í sambandi við
aðra samninga flokksins við Héð-
inn, að félagið færi úr húsnæðinu
þ. 15. þ' m.
Samkvæmt þessu flytur skrif-
stofa félagsins úr Hafnarstræti 21
í þessari viku, en á föstudaginn
verður hún opnuð á ný í Austur-
stræti 12 við hliðina á afgreiðslu
Þjóðviljans.
Þær hreingemingastúlkur, sem
geta unnið fyrir flokkinn í dag,
eru beðnar að koma í Hafnar-
stræti 21, kl. 1 í dag.
ur ráð, slyngari sulti og for-
heimskan, þurfi til þess að hún
leggi lið sitt að því verki að koma
þeim fyrir ætternisstapa á hálfum
aldri. Dæmi fortíðarinnar um með-
ferð valdhafanna á skáldum þjóð-
arinnar eru ískyggilega sár minn-
ing, og alþýðan hefur alla tíð sýnt
megnasta skilningsleysi á rétt-
mæti þess að gera stofnanir sínar
og fjárframlög til menningar að
Akralireppi vergangs og volæðis.
Ef ekki tekst að hrinda þessum
arfgenga mótþróa úr vegi vofir
sú hætta þegar yfir að ákvarðanir
almennings í landinu verði til þess
að örfa mjög hugarkvalir þeirra,
sem heitast þrá komu hinna há-
tíðlegu stunda að fylgja stór-
skáldum Islands til grafar á helg-
asta stað landsins. Og kannske
hlotnazt skáldum vorum aldrei
heiðurssveigur gerviblómanna,
sem goldin eru sjóði, sem frá þeim
var rænt í lifanda lífi.
Kaupum lómar
Flestar tegundir.
Kaffistofan-
Hafnarstræti 16.
Safoið ðskrifeadflm
flytur úr Hafnarsfrætí 21 í Austurstrætí 12, víð hlíðína á afg. Þjódvííjans
Skrifsiofan vcrður opnuð í hínu nýja húsnœði á fösfudagínn
og vcrdur framvegís opín eíns og verid hefur frá kl, 4_7