Þjóðviljinn - 15.05.1945, Blaðsíða 2

2
ÞJOÐVIL JINN
Þriðjudagur 15. maí 1945.
Jóbann E. Kúld;
RÉTTUR ÍSLANDS
Nokkru eftir árásina á Fróða og
Iteykjaborgina átti ég tal við vel
gefinn sjómann um stöðu íslandls
í styrjöldinni.
„Það er gefið mál að við getum
ekki hætt að sigía þó á bjáti. Staða
íslands í framtíðinni og réttur
þjóðarinnar til fullkomins frelsis
mun krefja mikilla tórna af okkar
stétt í þessari styrjöld“, sagði
hannr
En áður en við slitum samtal-
inu, sagði sjómaðurinn þessi at-
hyglisverðu orð:
„E'f svo skyldi fa,ra sem mig
uggir, að sá tími máski komi, er
starf okkar og fórnir verða ekki
metin að verðleikum, þá treysti
ég þér til að stinga niður penna til
varnar þeim málstað sem við
börðumst fyrir“.
Þessi íslenzki sjómaður er fyrir
löngu fallinn. Hann lét líf sitt í
baráttunni á þafinu, ásamt hundr-
uðum annarra íslenzkra sjómanna,
sem féllu fyrir nxorðtólum fasist-
anna.
Ég vil nú reyna að efna að ein-
. hverju 'það heit, sem ég gaf þessari
föllnu íslenzku hetju.
Siðustu vikur og mánuðir hafa
sannfært mig um, að ótti sjó-
mannsins um vanmat á fórnum
íslenzku þjóðarinnar var ekki á-
stæðulaus, það er komið fram sem
hann uggði. Og ef við förum að
hugsa þetta mál niður í kjölinn,
þá komumSt við að raun um, að
störf, bariátta og fórnjr sjómanna-
stéttar okkar hafa verið vanmetin
öll stríðsárin.
Þetta vanmat birtist fyrst í því
að kaupsýslustétt Iandsins hugs-
aði ekki sem skyldi um að miða
innkaup sín við nauðs.ynjavöru
eingöngu. Gróðinn af skranvöru
varð stundum freistarinn er réði
gerðunum.
Fólkið, sem ekki kynntist ógn-
um styrjaldarinnar af sjón og
raun, segir margt, í dag þegar frið-
ur er upprunninn yfir Evrópu: Já,
við íslendingar hö'fum sloppið vel
við ógniir styrjaldarinnar. Það er
satt, að meirMuti þjóðarinnar
hefur sloppið við þær ógnir sem
grannþjóðir okkar hafa orðið að
þola öll þessi löngu, geigvænlegu
styrjaldarár. En íslenzka sjó-
mannastéttin getur bara ekki sagt
hið sama. Hún hefur orðið að þola
miklar ógnrr þessi löngu ár. Og
sjómanpafjölákyldurnar, þar sem
eiginkonur og mœður hafa vakað
á milli vonar og ótta nótt eftir
nótt, og svo kom stundum síðasta
fréttin. Skipið var skotið niður
með allri áhöfn. Þetta fólk veit
líka hvað styrjöld er. En allt mið-
ar að sama brunni, fórnirnar hafa
verið vanmetnar. Ekkjunum og
börnunum. sem efbir iifa, hefur
ekki ennþá verið tryggður sá rétt-
ur sem þeim ber. Því varla getur
þjóðin honft á það kinnroðalaust
að aðstandendur þeirra, sem fóm-
uðu lífinu fyrir frelsi landsins og
sæmd og heiður þjóðarinnar, fari
á vonarvöl, eða. verði að lifa í
framtíðinni við aumari kjör en^ail-
ir aðrir. Tryggingar þær, sem í
gildi hafa verið, miðað við verð- /
gildi peninganna, hafa verið |
hundsbætur en ekki manna sem
féllu fyrir málstað frelsisins.
Þegar lýðveldisihátíðin var hald-
in að Þingvöllum í fyrrasumar,
þá voru ekki þangað boðnir sér-
staklega fulltrúar sjómanna, og
var þó öllum fullkunnugt um, að
án þeirra banáttu og fórna í styrj-
öldinni hefði verið ógeriegt að lýsa
yfir lýðveldi á Islandi árið 1944.
Mér vitanlega sátu heldur ekki
sjómenm veizlu ríkisstjórnarinnar
að Hótel Borg þegar fullveldisins
var minnzt. Það voru aðrir, sem
voru heiðraðir við það tækifæri.
Sbofumennskusjónarmið valda-
manna þjóðarinnar hefur verið
rauði þráðurinn í vanmati á bar-
áttu og fórnum íslenzkra sjó-
manna í þessu stríði, og það er nú
þegar komið í ljós, að þetta van-
mat getur orðið þjóðinni dýr.t ef
þær staðreyndir sem fyrir liggja
verða ekki viðurkenndar, og rétti
okkar haldið fram eins og vera
ber.
Atakanlegasta dæmið um stofu-
mennskusjónarmiðið er afstaða sú
er A'Iiþingi tók, þegar íslendingum
var boðin þátttaka í ráðstefnunni
í Sau Francisoo. Hvers vegná
vildu ekki allir alþingismenn við-
urkenna staðreyndirnar sem fyrir
lágu? Á íslandi hafði ríkt stríðs-
ástand. Mannfall okkar í styrj-
öldinni var samjaínanlegt við
hinar sameinuðu þjóðir, miðað við
þjóðarstærð, og þó hlutfallslega
meira en sumra þeirra. Hlutleysið
var fyrir löngu úr sögunni, íslenzk-
ir sjómenn höífðu fyrir löngu vopn-
að siglingaskipin með hjálp hinna
crlendu herja, þegar útséð var, að
islenzkir valdamenn gerðu þar
ekki skyldu sina. Náttúrlega var
það ekki annað en fullkomið van-
mat á þjóðhagslegri og alþjóð-
íegri baráttu sjómaninastéttarinn-
ar og stofumennskusjónarmið fals-
aðs hlutleysis, sem réði því að
skipin voru ekki, af íslenzkum
stjórnarvöldum, vopnuð strax eft-
ir að hervarnarsamningur var
gerður við Bandaríkin og þau orð-
in styrjaldaraðili. Hlutleysið var
ekki til. íslendingar höfðu á allan
hátt stutt sameinuou þjóðirnar í
styrjöldinni, bæði við framleiðslu
mabvæla og flutning á þeim til
þeirra staða er Bretar og Banda-
ríkjamenn ákváðu hverju sinni. í
annan stað var vinnuafl Iands-
manna látið til eílingar stríðs-
varna í landinu, á meðan íslenzka
atvinnuvegi skorti mannkraft.
Þetta eru staðreyndirnar sem
fyrir liggja og fram hjá þeim vetð-
ur ekki gengið til lengdar án þess
að þar komi til, að þjóðin sjálf
kippi í taumana. Þjóðin mun sýna
að hún metur að verðleikum bar-
áttu og fórnir islenzkra sjómanna
yfir stníðstimann, og hún mun
svipta þá fulltrúa umboði, sem
ckki gera það .sama. Til hvers voru
hinar manirfreku blóðfórnir ís-
lendinga færðar, ef þjóðin á að
útilokast frá alþjóðlegri samvinnu
og setjast á bekk með annars
flokks þjóðum á sviði alþjóðlegra
viðskipta eftir stríðið. Sjómanna-
stéttin mun mótmæla slíkri máls-
meðferð, og þar til fulltingis mun
hún fá alla alþýðu landsins til
sjávar og sveiba. íslendingarnir
sem féllu á vígvelli hafsins fyrir
ógnum fasismans voru hermenn
íslands, sem skrifuðu með hjarta-
blóði sínu aðgöngumiðann handa
íslenzku þjóðinni að alþjóðasam-
vinnu nú í stríðslokin. Þessi að-
göngumiði hefur verið greiddur
tullu verði, en Alþingi hefur ekki
þegið hann ennþá í nafni þeirra
sem féllu í baráttu fyrir frelsinu
ákæri ég þá þjóðanfulltrúa, sem
með óábyrgri afstöðu sinni hafa
vanmetið fórnir íslenzkra sjó-
manna og þar með ekki virt sem
skyldi rétt Síns eigin lands til að
setjast á bekk með ábyrgum þjóð-
um. Það er kominn tími til að
sbofumennskan víki af þessum
vdttvangi fyrir raunhæfri hugsun. j
Það verður að vera skilyrðislaus
krafa frá hendi valdhafa okkar,
að Íslandi séu veitt jöfn réttindi
á aliþjóðlegum vettvangi við aðr-
ar þjóðir Bandamanna. Allt ann-
að er vanmat á þeim fórnum sem
færðar hafa verið.
...
Nokkrar
athugasemdír
Mig langar að biðja „Þjóðvilj-
ann“ fyrir nokkrar athugasemdir
við smáklausu eftir Gunnar Finn-
bogason ritstjóra, er birtist í
„Nýja stúdentablaðinu“ í gær og á
að vera einhvers konar svar við
grein eftir mig í sama blað. Rit-
stjórinn skrifar: „.. . grein E. B.
ber vitni um hamstola hugleiðing-
ar skyni skroppins manns, sem brýt
ur heilann um það, hvers vegna
þetta eða hitt sé svona“. (Leturbr.
mín). Eg gat ekki að því gert, að
ósjálfrátt fannst mér • ég enn á ný
kenna andlegan skyldleika með G.
F. og manninum, er spurði Gunnar
Ben.-, hver fjandinn hefði komið
honum til þess að fara að hugsa.
Eftir lestur þessarar mergjuðu
klausu á ég erfitt með að átta mig
á, hvers vegna ritstjórinn hefur
hallazt að vísindum, sem eru ein-
mitt með þeim megin einkennum
og hafa gildi sitt í því fólgið, að
maðurinn „brýtur heilann um það,
hvers vegna þetta eða hitt sé
svona“. Eg held, að hann hljóti að
hafa hætt við guðfræðina af ein-
hverjum misskilningi, því að þar er
sú aðferð, sem hann virðist unna
mest, mjög í hávegum höfð: að
gera staðhæfingar að lögmálum, en
bannsyngja spumingamar og leggja
þannig skynsemina í læðing, svo að
heimskan geti óáreitt setið að völd-
um. Nei, góðvinur, Gunnar, þó að
þú komist í rökþrot eða þurfir
nauðsynlega að sanna, að félagi
þinn sé „hamstola" og „skytii
skroppinn“, þá ættirðu að forðast
að dæma opinberlega frá viti og
æru alla vísindamenn veraldar og
raunar hverja skyni boma veru
fyrr og síðar.
Þá þykir ritstjóranum óverðugt
að átelja hann fyrir það að hreyta
persónulegum brygzlyrðum í Hall-
dór Halldórsson, þó að hann hafi
verið kennari okkar um marga vet-
Ur. Honum finnst það ekki konu
málinu við og spyr: j,... á E. B.
til svo mikinn undirlægjuhétt, að
Hreysti og ferðalög
„Ferðalangur“ skrifar mér um
ferðalög:
„Sumarferðalögin em að hefjast
og ef að vanda lætur eru margir,
þeir sem á annað borð hugsa sér
að verja frídögum sínum til ferða-
laga, famir að leggja það niður
fyrir sér hvemig þeir verði bezt
notaðir.
Allir, og þó ekki sízt borgarbúar,
hafa þörf fyrir nána sambúð við
land sitt, öræfi þess, fjöll og heið-
ar, .skóga þess og fossa. Fátt hefur
meiri heilsufarsleg og yfirleitt
meiri mannbætandi áhrif, en ferða-
lög um landið, hvort sem riðið er,
gengið, hjólað eða ekið í þeim ferð-
um. Hreyfingin mýkir og stælir
vöðva og taugar, hreina loftið styrk
ir lungun og hreinsar blóðið. Ferða-
lögin eru fólkinu hollari og líklegri
Næturlæknir er í læknavarðstof-
unni í Austurbæjarskólanum.
Sími 5030.
Næturvörður er í Ingólfsapóteki.
Næturakstur: Bifröst, sími 1508.
Útvarpið í dag:
8.30 Morgunfréttir.
19.25 Hljómplötur: Lög úr óperett-
um og tónfilmum.
20.20 Tónleikar Tónlistarskólans:
Þrjár fantasíur eftir Pprcell.
b) Capriol-svíta eftir Peter
Wollock.
(Strengjasveit leikur undir
stjórn dr. Urbantschitsch).
20.50 Erindi: Neyzluvörur. —
Drykkirnir (Gylfi Þ. Gíslason
dósent).
21.15 Hljómplötur: Kirkjutónlist.
Sjómannahlaðið Víkingur, 4. tbl.
1945, hefur borizt blaðinu. Efni:
Vélamenning og vélfræðinám. eftir
Hallgrím Jónsson; Vitar og sjómerki
á íslandi, eftir Ásg. Sigurðsson; Til
hvers höfum við unnið? eftir G. O.
E.; Nartið í Eimskipafélagið, eftir
Hallgrím Jónsson; Um borð í bauju-
skipi, eftir Grím Þorkelsson; Söngur
þrælanna, saga eftir Manly W. Well-
mann, er Jens Benediktsson hefur ís-
lenzkað; Dægurmálin, hugleiðingar j
sjómanns, eftir Guðmund Guðmunds
son; ísfiskur, eftir Ólaf Magnússon;
minningargrein um Ingvar Kjaran
skipstjóra, eftir G. J. Landráðamað-
ur, náðaður, eftir Konráð Gíslason;
Þrjú kvæði eru í heftinu: Helgi frá
Súðavík: Um óttuskeið; Finnur Finns
son. Kveðjuorð eftir Kristján V.
Guðmundsson og Helgi Eiríksson
Kúld, eftir B. E., auk þess Á frí-
vaktinni o. fl.
honum þyki skylt að skríða fyrir
þeim, sem meira mega sín?“ Við
ritstjórinn erum of vel kunnir til
þess, að ég sjái ástæðu til að svara
þeim lævísa ótuktarskap, sem
þarna er að mér snúið persópulega,
en vil aðeins benda ritstjóranum á
það, að ég hef heyrt alla aðra en
bann telja það skylda mannasiði
að sýna kennurum sínum fulla
kurteisi, en aldrei heyrt það talið
undirlægjuskap eða skriðdýrshátt.
Framhald á 5. síðu.
til árangurs en þó að borðuð væra
lyf í tonnatali við allskonar kvill-
um og vanlíðan. Að maður tali nú
ekki um hvort mundi vera heppi-
legra frá hagrænu sjónarmiði séð.
Ferðalögin eru ósvikin lífselixír öll-
um, hvort þeir vinna erfiðisvinnu
undir beru lofti eða innan verk-
smiðju- eða skrifstofuveggja".
Kennsla í landafræði
„Fleira veit sá fleira reynir“, seg-
ir gamall málsháttur. Þetta má
heimfæra upp á ferðalögin. Men*
vilja vera sæmilega að sér í landa-
fræði og þá ekki hvað sízt síns eig-
in lands. Landafræði verður trauðla.
lærð til nokkurs hlýtar af bókum
eingöngu, ef ekki er við að styðj-
ast eigin athugun á landinu sjálfu..
Hverjum sem á þess kost að kynn-
ast landi sínu af eigin raun, er það
alls ekki vanzalaust að láta það
tækifæri ónotað“.
Notið bílana minna
„Ferðalög hafa farið mjög í
vöxt á síðustu árum og ber eink-
um að þakka það orlofslögunum,
sem vissulega fela í sér dýrmæt
mannréttindi, sem ríður á að vel
séu hagnýtt. Mér virðist sem fólk.
í orlofsferðum fari um of troðnar
slóðir áætlunarbifreiða, en hliðri
sér um of hjá að nota hesta, hjól
eða bara tvo jafnfljóta. Slíkar ferð-
ir eru að visu ýmsum örðugleikum
háðar, þó ekki óyfirstíganlegum.
Það hefur áður verið bent á það
hér í Bæjarpóstinum, að það væri
verkefni fyrir alþýðusamtökin í
landinu að skipuleggja orlofsferðir
í samræmi við óskir og þarfir fólks-
ins, og skal það ítrekað hér, því
ekki hefur ennþá sézt að þau hafi
látið sér þá bendingu að kenningu
verða".
Bílferðirnar eru ódýrastar.
en spilla ferðalögunum
„Ferðafélag íslands hefur leyst af
höndum mikið og gott starf á þessu
sviði, svo er einnig um Farfugla
og Fjallamenn. Þátttakan er bara
of lítil, einkum hjá tveim síðast
töldum félögum, sem veigra sér
hjá að nota bíla nema sem allra
minnst. Það falla of margir fyrir
þeirri freistingu að ferðast með
hraðferðum bílanna og tapa á bvi
mörgu þ.ví ánægjulegasta við ferða-
lögin. Mönnum er að mörgu leyti
vorkunn. Bílferðirnar eru ódýrastar
sé langt farið, og almenningur
getur fjárhags síns vegna ekki leyft
sér „lpxusflakk" á borð við auð-
kýfinga".
En stuttar ferðir eru líka
skemmtileg'ar
„Að orlofstímanum undanskildum
verður að hafa ferðalögin sem
stytzt, einn til tvo daga um helgai,
ekki degi lengur. Sé ferðafólkið
sama sinnis og svo margir virðast
vera, að vilja komast sem lengst
frá heimilum sínum í ferðalögum,
er ekki við öðru að búast en bíl-
arnir séu valdir sem farartæki. En
gæta skildi að því, að skemmtilegar ,
og árangursríkar ferðir er engu síð-
ur hægt að fara til nálægra staða
og mörgum verður það á að leita
langt yfir skammt í skemmtiferð-
um“.