Þjóðviljinn - 15.05.1945, Qupperneq 3

IÞriðjudagur 15. maí 1945.
ÞTÓÐVILJINN
3
Merkismanns getio
Pétur Þórðarson.
2. maí sL var til moldar bor-
inm að Borg á Mýrum, að við-
stöddu fjölmenni, öldungurinn
Pétur Þórðarson frá ITjörsey, fyrr-
verandi alþingismaður Mýrasýslu
og hreppstjóri í Hraun'hreppi.
Pétur andaðist í Borgarnesi 25.
apríl s.l., hafði þá dvalið um það
bil ár hjá fóstursyni sínum Geiri
Jónassyni og konu hans Stefaníu
Guðbrandsdóttur.
Pétur var fæddur 16. febrúar
1864 að Fornaseli í Álftaness-
hreppi. Foreldrar hans voru Þórð-
ur Benidiktsson bóndi á Ánastöð-
um, Þórðarsonar, og Ingigerður
Þorbergsdóttir Ólafssonar í Ferju-
koti.
Fimmtán ára gamall fór Pétur
í vinnumonnsku og var ýmist
vinnumaður eða lausamaður í
næstu ellefu ár. Á þeim árum lærði
hann söðlasmíði. Árið 1888 kvænt-
ist hann Salóme Sigríði Jónatans-
dóttur Salómonssonar bónda í
Hjörsey, og er hún látin fyrir
nokkrum árum. Þau hjómin byrj-
uðu búskap í Leirulækjarseli á
Mýrum 1890 og voru þar næstu
þrjú ár, en 1893 fluttust þau að
Hjörsey og þar bjó Pétur til árs-
ms 1942, er hann brá búi. En þar
til í fyrravor var hann heimilis-
fastur í Hjörsey.
Það er ekki hægt að .rekja í
stuttri blaðagrein æviferil Péturs
Þórðarsonar, því á langri starfs-
ævi kemur liann víða við sögu.
Hann var alþingismaður Mýra-
sýsTu 1916—1927, hreppstjóri í
Hraunhreppi frá 1897—1942,
lireppsnefndarformaður frá 1894—
1938 samfleytt, en eftir það þó í
h reppsn ef nd Sýsl u nef nda rmaður
var hann 1903—1923. í fasteigna-
matsndfnd 1916—1932. Yfirskoð-
unarmaður landsreikninga 1925—
1930, og endurskoðnmdi Búnaðar-
bankans 1932—1934. Um skeið
deildai'fuilltrúi Slá'turfélags Suður-
lands og einn af stofnendum
Kaupfélags Borýfirðinga og deild-
arstjóri þess um mörg ár. Einnig
ábti hann sæti í yfirska’ttanefnd
Mýra- og Borga rfj arðarsýsl u og í
héraðsnefnd Kreppulánasjóðs og
starfaði að virðingargerðum fyrir
þann sjóð bæði í héraðinu og ut-
an þess.
Ég hef hér stiklað á stóru og
talið upp opinber störf sem mér
er kunnugt um að Pétur í Hjörs-
•ev hafði með höndum í þágu
hreppsfélags síns, sýslu og lands.
Jafnihliða þessum umfangsmiklu
störfum var hann mvndarbómdi
og höfðingi heim að sækja. Harð-
gerður sjósóknari var hann, og
þótti sumum hann stundum tefla
djarft, höndin á stýrinu var ör-
ugg, útsjónin mikil og viljinn óbil-
andi, enda fylgdi honum alls stað-
ar blessun í starfi jafnt á sjó sem
iandi.
Hvaða menntun hafði svo þessi
merki maður hlotið í uppvextin-
um? Hann hafði enga skólamennt-
un hlotið, en var þó gagnmennt-
aður maður af siálfsnámi. Og
margur sá sem skó'agenginn var,
gat sótt fræðslu til Péturs í Hjörs-
ey. Eftir því sem Stefáni Kletta-
fjalla'skákli hefur verið lýst, þá
svipar þeim að sumu leyti saman,
Pétri og honum. Báðir voru sjálf-
mennitaðir, en þó vel menntaðir.
Gjörhugulir í hverju máli fastir
fyrir ef á var leitað Máttu aldrei
vamm sitt vita, en voru reiðubún-
ir til liðveizlu við það mál sem
þeir álitu rétt og gott, án tillits til
persónulegra óþæginda fyrir þá
sjálfa. Þannig var skapgerð Pét-
urs í Hjörsey.
Ég, sem þessar línur rita þekkti
Pétur í Hjörsev frá því ég var lít-
ill drengur. Ég man vel þegar hann
kom á heimili foreldra minna á
Ökrúm, og sérstaklega er mér það
minnistœtt þegar hann kom að
Ökrum til að ræða við föður minn
um framboð sitt við alþingiskosn-
ingu. Pétur í Hjörsey var hár mað-
ur, herða'breiður og höfðinglegur
ásýndum. Hann var afburða þrek-
maður og virtist vera nokkuð
jafnvíguT að hverju sem hann
gekk. Ilann var .vinfastur og
gleymdi aldrei því sem honum
j)ótti vel gert. Það var ekkert und-
arlegt j)ó á slíkan mann sem Pét-
ur hlæðust mikil og margvísleg
trúnaðarstörf, enda var J)að svo
um hálfrar aldar skeið, að engin
ráð þóttu vel ráðin í héraðinu,
nema að Pétur í Hjörsey væri þar
með í ráðurn.
Nú er þessi heiðursmaður 'hnig-
inn að velli eftir langau vinnudag.
Blessuð sé minning hans.
JóJiann J. E. Kúld.
Hvítasunnuferð
Ferðafélagsins
Ferðáfélagið ráðgerir að fara
skemmtiför út á Snæfellsnes um
Hvítasunnuna. Farið verður á
láugardaginn með m.s. „Víðir“ til
Akraness og ekið þaðan í bifreið-
um um endilanga Borgarfjarðar-,
Mýra- og Hnappadalssýslu, Stað-
'arsveitina og alla leið að Hamra-
endum í Breiðuvík. Það er margt
að sjá á þessari leið. Ef til vifl
gengið á Eldborg. Tjöld, viðlegu-
útbúnað og mat J)arf fólk að hafa
með sér og skíði þeir sem gánga á
jökulinn.
Á Hvítasunnudag gengið á Snæ-
fel'l'sjökul. í björtu veðri er dá-
samlegt útsýni af jökulþúfunum.
Þá er sjálfsagt að skoða hina ein-
kennilegu staði á nesinu, Búðir,
Búðahelli, Búðalhraun, Sönghelli,
Arnarstapa, Héllna, Lóndranga og
Malarrif og ef tími vinnst til að
fara út í Djúpalón og Dritvik.
Til baka verður komið á mánu-
dagskvöld. Áskriftarlisti liggur
frammi á skrifstofu Kr. Ó. Skag-
„Spámaður mikil
er upprisinn
meðal vor“!
Göbbels er ekki lengur á lífi.
Hann styitti sér aldur — ásamt
bönnum sínum.
En maður kemur í manns stað.
Spámaður mikill er upp risinn
meðal vor, sem heldur uppi merki
hins látna.
Allt þar til eitrið nagaði sundur
iður Gölbbels, var æðsta hugsjón
hans að sto'fna til sundrungar
milli Bandamanna. Það var eina
leiðin, éf takast átti að leggja að
velli höfuðandstæðu fasismans:
sósíalismann. Hann revndi að æsa
Breta og Bandaríkjamenn til þess
að snúast gegn Itiússum og gagp-
kvæmt.
★
Jónas Guðmundsson hefur tek-
izt á hendur að heimfæra hina við-
bjóðslegu kenningu nazistanna um
yfirburði og yfirráðarétt vissra
kynþátta upp á J)jóðir J)ær, sem
byggja Bretland og Bandaríkin.
Hefur honum reynzt það tiltölu-
lega auðvelt verk(!), enda er rök-
. fræði mannsins eitthvað svipuð
þeirri, sem kemur fram í eftirfar-
andi ályktun:
Vegna þess að einu sinni yar
spámaður, sem hét Jónas, þá hlýt
ég að vera spámaður, því að ég
heiti Jónas.
En þetta barnalega kynþátta-
brölt Jónasar er ekki eins saklaust
og menn kunna að halda. Mark-
miðið með því er: stríð milli Sov-
ébþjóðanna annars vegar og Breta
og Bandaríkjamanna hins vegar.
★
Jónas Guðmundsson harnpar
mjög bilblíunni, þó aðeins lé'leg-
ustu J)áttum hennar, }>ví að hann
velur sór einkum kynjasögur og
})jóðsagnarugl sem texta að pré-
dikunum sínum. Þessi biblíu-iðk-
un ásamt kynþáttaofsanum er í
fullu samræmi víð hlutverk og
stefnu eftirmanns Göbbels. Maður
minnist í því sambandi kvæðis Jó-
hannesar úr Kötlum um brúnu
höndina, sem
... teygir nú hingað einn horaðan
fingur,
mcð heimskunnar litaða barna-
glingur.
Á gómnum liér lætur hún glóa
sín glansnúmer: þjóðerni: og trú.
★
Svo langt gengur Jónas í brölti
sínu, að hann skrrrist jafnvel ekki
að svívirða Roosevelt Bandaríkja-
forseta í gröfivmi með því að
bregða honum um fylgi við hinar
nazistisku kenningar um, að svo-
kallaðir „Engilsaxar“ ættu .að vera
herrafólk á jörðunni. Þetta geta
menn sann'færzt um ef þeir lesa
grein hans, „Dauði Mósesar“, í 8.
—9. tbl. „Ingólfs“ 23. apríl s.l
Þar stendur m. a.:
„Hann (J). e. Roosevelt) hefur
bæði séð og fundið, að til })ess að
heiminum vrði bjargað úr því
ógnar ástandi, sem nú ríkir, varð
fjörðs, Túngötu 5. en fyrir kl. 6
á fimmtudag J). 17. j). m. verða
allir að vera búnir að taka far-
miða og komast ella ekki með.
UafRgiBllf iiáina tsBRist
eftir DYSON CARTER
Verkfræðingur einn í Sovétríkj-
unum hefur fundið upp aðferð til
að sigrast á skemmdarverkum
Þjóðverja, og er hún svo furðuleg
að gengur skröksögu næst.
Vasili ívanoff hugsaði sér að
skoða mætti kolanámu, sem er
fyllt af vatni, eins og nokkurs
konar baðker. Ilann fann svo upp
aðferð til „að taka tappann úr
botninum", ef komast mætti svo
að orði. Vatnið streymdi úr nám-
unni og ’hún var þurr innan dags.
Hibler lagði mikið upp út því
að halda hinum auðugu Donbas-
kolahéruðum Rússlands.
Þegar rauði herinn brauzt í gegn
til að fre'lsa þessi héruð árið 1943,
eyðilögðu skemmdarverkasveitir
nazistanna allt sem þeir gátu.
Þeir jöfnuðu við jörðu öll ofan-
jarðarmannvirki og sprengdu það
sem var neðanjarðar. Til að full-
komna eyðilegginguna fylltu J)eir
námurnar af vatni. Svo rækilega
höfðu þeir unnið Jætta verk sitt,
að sérfrœðingar reiknuðu með, að
J)að mundi taka þó nokkur ár að
gera námurnar starfhæfar að nýju.
Þeir tóku ívanoff ekki með í
reikninginn. Innan árs frá því
hann hafði gert heyrum kunna
hugmynd sína um ,baðkerið“, J)á
var búið að vinna úr námunum í
Donlbas 15 millj. tonna a'f kolum
fyrir hergagnaiðju Rússa.
Þetta afrek er })ví eftirtektár-
verðara, ef athugað er, að það
þurfti að losa 500 millj. rúmstikur
af vatni úr hinum fylltu námum.
Þetta feikna vatnsmagn er meira
en dælt er í vatnsæðakerfi stór-
borgair á mörgum árum. í stað
þess að dæla vatninu upp. hag-
p.ýtti ívanoff sér náttúrulögmálin
og lét aðdráttaraflið draga það
niður.
ívanoff álítur að þessa aðferð
sína sé ekki hægt aö nota alstað-
ar, samt sem áður muni hún geta
haft mikla þýðingu í Hollandi.
Þjóðverjarnir hafa hleypt sjó vfir
milljónir hektara a’f frjósamri
hollenzkri jörð.
Vasili ívanoff er enginn fúskari
í faginu. Fyrir stríð var hann að-
al-olíuboranasénfræðingur Rússa
og var heiðraður Stalín-verðlaun-
að sameina hinar engilsaxnesku
Jijóðir í eitt öflugt samband þó
óiformlegt væri. Þær hlutu að
verða kjarninn í því ríki sem
koma skyldi“.
Álíka drengilog er sú aðferð
Jónasar, að læða því inn hjá les-
tndum, að Roosevclt hafi verið
orðinn sannfærður um, að Rússar
gætu ekki orðið þátt takendur í al-
þjóðasamstarfi.
Um ástæður Jónasar til J>essa
aburðar er ókunnugt, enda hefur
hann stillt svo til, að Roosevelt
getur ekki borið hönd fyrir höfuð
sór.
En getspakir menn telja, að
Jónas muni bera frarn þá ástæðu,
að Roosevelt þýði Rúss-velt (sii,
sem veltir Rússurn).
Hvað. sem, um það er, tilgangur
Jónasar er auðsær. Hann er einn
af eftirmönnum Göbbels í því að
blanda eitri sundrungar í sam’búð
hinna sameinuðu þjóða.
unum fyrir að finna upp nýjar
vinnuaðferðir. Þegar ívanoff vann
við olíusvæðin við Kaspíahaf,
rannyrkaði hann fvrirbrigði, sem
hefur verið marbröð öllum olíu-
borurum allt síðan að fyrst var
boruð upp olíulind. Það eru þeir
hræðilegu abburðir. þegar heilar
borunarstöðvar sökkva skyndilega
með mönnum og öllum útbúnaði,
líkt og þær væru dregnar niður í
jörðina af einhverju risa-neðan-
jarðarafli.
Þetta gerðist eitt sinn, Jregar
verið var að bora fyrir olíu í
Kaspíahafinu, borinn sökk með
öllu. ívanoff sendi kafara niður
þegar í stað, en það fannst ekki
urmull af hinum horfna bor eða
áhöfn hans. Skýringin á þessu er
sú, að einhvers staðar þarna í
námunda var kviksandsjarðlag
neðarlega í jarðskorpunni. Þegar
þungur bor hefur borað sig nokk-
uð inn í slíkt jarðlag sekkur hann
skyndilega.
ívanoff uppgötvaði að þessi
huldu kviksandsjarðlög soga í sig
vatn. Og í raun og veru er það
með næstum takmarkalausum
hraða, sem þau soga vatnið. Þau
verka líkt og risavaxin holræsi.
Allt, sem gera þarf, er að tengja
vatnhkerið við Jretta náttúrulega
frárennslu, og kerið tæmist fyrir-
’hafnarlaust.
Stepan Aslanoff var falið að
reyna hugmyndina við kolanámu.
Hann ákvað að bora fyrst í mjög
litla kolanámu, Krúsbsjeff nálægt
Stalína. Botn þessarar eyðilögðu
námu var mjög lítill til að vera
samibærilegt frárennslisop við það
öhemju vatnsmágn' sem í nám-
unni var, yfir 100 J)ús rúmstikur.
Aslanoff var spurður hvað það
tæki langan tíma fyrir kviksand-
inn að tæma þetta neðanjarðar-
stöðuv#n. „Tæpa tvo tíma“,
tvaraði hann og })að reyndist rétt.
Það hefði tekið um 2000 stundir,
eða næstum þrjá mánuði, að dæla
þessu vatn'smagni með rafmagns-
dælum. Næstu tvær námúr, sem
voru tæmdar með því „að taka
úr tappann“ innrhéldu 5 milljón
rúmstikur hvor. Ér þeim runnu
rúmlega 60 þús. rúmstikur á
klúkkustund.
Þegar boruninni var lokið var
enginn fnekari kostnaður við
þurrkunina. Auk })ess að með })ess-
ari aðferð vinnst mjög mikill tími,
spara$t einnig feiknin öll af raf-
orku, sem er þá hægt að nota til
annara viðreisnarstarfa. Búast má
við, að það vatn, sem sejtlar
venjulega inn í djúpar kolanám-
ur, verði eftirleiðis þurrkað upp
(leitt burtu) með J)essari aðferð
alstaðar þaæ sem hægt verður að
finna kviksandsjarðlög með bor-
unuin. (Lauslega J)ýtt).
II. N.
„ULL“
Brezku efnaverksmiðjurnar I.C.I.
(Imperial Chemical Industries) hafn
fundið upp aðferð til að framleiða
ull — eða a. m. k. eitthvað, sem
er óþekkjanlegt frá ull — á plöntu-
tegund, sem hægt verður að rækta
í stórum stíl.
Þessi „ull“ er sögð gædd öllum
eiginleikum ullarinnar að öðru
leyti en bví að hún er léttari.

J