Þjóðviljinn - 11.08.1968, Blaðsíða 3

Su'nnudagurr 11. 4@úst 1968 — ÞJÓÐVILJINN —
................ ............. ............■ ...... ■■ — ..................- ......... .. --------------------------------------------------------------—------------------
bokmenntir
SKYGGNZT UMHVERFIS SNORRA
Gurmar Benediktsson: .
Skyggnzt umhverfis
Snorra.
Heimskringla gaf út.
Reykjavík, 1967.
Það er nú alllangur tími lið-
imn frá þvi fraeðdmenn tófcu að
gera sér það Ijiðsit, að íslend-
ingasaga Sturlu Þórðarsonar er
oft á tíðum óvillhöil Snorra
Sturfjusyni, svu ekki sé meira
sagt. í*rátt fyrir þetta virðdst
furðu lengi ætla að eima eftir
af ýmsium sannaniega rangseún-
um hugmyndum um þennan
höfuðsnjilling okkar. Það eitt,
að Gissur Þorvafldsson skyldi
telja það nauðsyn ' að drepa
Snorra þegar Sturiungar sýn-
ast með ölflju yfirbuigiaðir, —
það hefðd áitt að renna þeim
grun að fræðirnönmtuim, að
maðurinn haifi nú kannski
ekki verið alveg það gawð og
siumir vildu vera láta. „Man
engiinn nú Snorra Sturlu son,
ef þú fær grið“ sagði Kolbeinn
grön við Árna bieisk á Fiugu-
mýri og þykir bersýniiega nokk-
urs að hefina.
Gunnar Beneditotsson hefur
ummið þanft verk með því að
hmekkja margri rangfærsiunni
um Snorra. Bækur hans um
Sturlungu eru nú jórar orðn-
ar. 1 inngamgd að þeirri, sem
hér um ræðir, segir Gunnar:
„Þegar út kom ritið um
Snorra skéld í Reykholti, hllaut
það lofsamlega dóma þieirra
maima, sem ekiki þóttust upp
úr þvi vaxiniir að geta þess.
Meðal þeirra voiru erlendir
fræðimenin, sem létu í ljós álit
sitt í persónuiegum brófium til
vina 6dnna á Isiandi, og sum-
ir þessara ísLenzku vina þedrra
voru mér svo vinsaimiLegir, að
þair kynntu mér
Einn þessara erlendu fræði-
manma lét þann dóm frá sér
fara, að svo vei sem mér hefði
farizt það úr hendi að ómeiikja
drottnamdi áJdt sagnfræðinga
Snorralaug í Reykholti.
um persónu Snon-a og aifsitöðu
hans til viðfangsefna samtíðar
hains. þá skortd í bókdna hin
jákvæðu svör við því, hver
Snorri hefði verið. Mér fannst
eins og í dómi hans fæiist það,
að ég hefði rifið niðuir mynd,
sem áður hókk uppi, en van-
rætot að hengja aðra upp í
staðinn".
ætilað að bæta úr þessari vönt-
um sinnar fyrri békar. Því er
enda skemimLst frá að segja, að
eiftir lestur þessarar bókar þyk-
ir mér myndima enn vamita á
vegginn. Bæði er þaö, að þætt-
irtndr eru nokfcuð laustengidir,
þótt aifld.r snerti þeir Snórra að
einhverju leyti. Hitt er þó meir
um vert, að það sem Guninar
hefur nýtt fram að færa er
nú snöggitúm mdnna en váður.
Mikill hluti bókarinnar er bein
endursögn á atburðarás Sturl-
ungu.
Sú endurspgn á að sjálfsögðu
ærinn rétt á sér, og bœfcur
Gunnars eru tiflvalin byrjun
hverjum þeim, sem kynnastvill
Sturlungaöld, en veigrar sérvið
doðrantinn sjálfan og þannara-
grúa mannanafha, sem þar er
að firinia. Friásögn Gumnars. er
einikar ljós og skýr, cft bland-
in notalegri kýmni, þættimir
mátulega lamgir tifl. þess að
vera þægilegir aflestrar, enda
söguefmi írnikil. Gumnar fer um
efnið nærfæmum höndum, það
er athygiivert að lesa t.d. kafl-
ann „Fóstursomur í Odda“. Þar
segir: „Ekkd hefur verdð dregin
dul á það í íslemzkum sajgn-
vísindum, hvem þátt uppeldið
í Odda hefur átt í því, að
xnieð Snorra Sturlusyni eign-
uðumst við þann höfiuðtmeist-
ara, sem raum varð á, og ís-
lenzk menning telur sig í mik-
Gumrnar teflour það síðan skýrt
ummælin. 'fram,- að þessu ritd sé éktoi
11111 þakkarstouid við Oddastað
fyrir uppeldið á fóstursynimum.
En ekki er það alveg víst. að
Snorri Stuxiuson hafi öil sín
uppvaxtarár verið jafmþakk-
látur fyrir þessa íáðabreytmi.
Hann er slitdnn frá móður
sinni á viðkvæmu skeiði og
ölium lounminigjum“.
Enm segir Gunnar: „Skortur
sá ó aðdáue og jafmvei kuldi,
sem gætir í ritum Snarra í
garð ýmdssa . Noregsfcomumga,
sem mestur ljómi hafðd leikið
um, á óefað gð verulegu leyti
rót síraa að rekja til persónu-
legrar reynslu Snorra sáðar á
ævinni, en lítolegast er, að við-
horfið hafi að eimhverju leyti
rnótazt þegar á æstouskedði sem
mótþrói og eimthvers konar of-
mæmd fyrir aðdáun og stoiti
af þeim mimnum, sem temgdar
voru norskri konungsastt. Við
skulum elíká láta otokur sjást
yfir það, hve mikinn þátt þetta
viðliorf Snorra hefur átt í ýms-
um listræruuim þrögðum í frá-
sögn hams. Þad refcur alla til-
finmingasemi út í hafsauga, og
það er eins og sum staðar leiti
útrásar niðurbæld þörf að ná
sér niðri, þegar fuiitrúar
bændavaldsims sýna konumgum-
um í tvo heimana eða ■ neita
sér um að beygja sig, þótt of-
umvaldi sé að mæta“.
Þegar emdursögn staðreynda
sleppir og Gunnar tekur að
geta í eyður, sýnist rriér flest
flians sjónarmið einkar senn.i-
leg. Þó er ég ekki sáttur við
bollaleggingar hans um afdrif
Jóns murts Snorrasonar oig af-
stöðu Snomra vegna þáttarGiss-
urar Þorvaldssonar í þeim.
Gunnar segir, að afdrif Jtóns
séu á þann veg, að þau „gefi
miður geðfeHdum gnunsemdum
undir fótinm“, enda hafði Giss-
uri ekki þótt sér borin vel
þessd saga. Það er eins og
Gummar sé hál, hissa á því,
hve slæglega Snorri hafi fylgt
efitir þessu máili. Skýrimigin er
þó ósköp einföld, Þrátt fyrir
sögusagnir, sem til Islands
kunna að liafa borizt, er ekkert
sem flDendir tdl þess, að Gissur
hafi verið ráðbani Jóns miurts.
öll frásöignin í Sturlúngu' ber
það með sér, að slysið verður,
þegar Gissur er að reyna að
stilla til friðar ölóða landa
síraa. Þótt leitað sé með log-
andi ljósi firanst engin ástæða
Gunnar Benediktsson.
þess, að Gissur gæfci tallið sér
hag í því að...koma Jóni mági
sínum fyrir kattamef. Þetta veit
Snorri. Því lætur hamm sér
„það alflt vel skiljast, er Giss-
ux sagði“.
Elrki get ég að því gert, að
mér þyflídr Gunrar eldci aga mól
sitt eins vel í ’ þessari flDÓk og
þrem hinum fyrri. Þá er á
heildina ldtið, það seim. væri
helzt aðfinnsluvert eru hmölcirar
einir.' Ég lramin t. d. ekki við
það orðalag, sem nú er að vísu
algenigt mál, að Sturla Sig-
hvatsson hafi yfirráð yfir Eyja-
firði „í gegmum föður sinn“.
Og heldur þyltir mér bresta
rökvísin í líkinguna þegar saigt
er. um Þórdísi Snoirradóttur að
„h-ún hleypti heimdraganum út
á ólgusjó ástalífsins". Gunnar
notar líka myndina „að s'itja
á sátts höfði“ í stað „á sárs-
h'öfði“ sem þó mun álgeng-
aist. Eifctihvað ffledra smávæigi-
legt mætti telja, en það eru
ekflti einstök atriðd sem því
valda, að eirahverra hlutavegna
þykir mér sem Gunnar hafí
efldti vandað eins þessa bék og
þær fyrri.
Þeir eru víst ekki svo ýkja
margir sem lesa Sturluragu að
staðaldri, og það er þarft verk
að beina byrjendum veginn,
eins og Gunnar hefiur .gert að
nokfcru. Ef honum þyltir siem
hann eigi meginiverlæfni sitt
enn óleyst, er það meðfiram
vegna þess, að ég er eflciki viss
um að það verði nokferu siniDi
fulflflfeyst. Það getur þrátt fiýfir
afLt verið erfidara að segja það.
hver Snorri var, em hver hann
var ekki.
Jón Thor Haraldsson,
Gamla slökkvistöðin og nágrannahús, séð úr Suðurgötu.
Tjamarbær og næstu hús, séð frá Tjarnargötu

Efnt til samkeppni um hús fyrir unglinga
ÆskulýSsheimili Reykjavíkur
fyrirhugaS viS Tjarnargötu
• Borgarstjóm Reykjavíkur hef-
ur ákveðið að efna til sam-
keppni nm ÆSKUL'fÐS-
HEIMILI á lóðinni Tjarnar-
götu 12 í Reykjavík og verða
veitt þrenn verðlaun að upp-
hæð 105 þúsund, 70 þúsund
og 30 þúsund krónur auk
þess sem dómncfnd er hcim-
ilt að kaupa tillögur fyrir
allt að 30 þús. krónur. Skila-
frestur er til 4. nóvember.
I dórranefnd samkeppniminar
eru þeir Þór Sandholt airki-
telct, forrn., íteynir Karlsson
framikvstj., ritari og Stynmdr
Gunnarsson lögfr., tilraefndir af
Æskulýðsráði og airtoitektamir
Hélgii Hjélmarssion og Jótoanm
Eytfelils, tilraeiflnidlir af Airfcitetotia-
félagi Isllands. Hieiflur dómnefnd
sent frá sér furðu vandaða
myndskreytita keppndslýsingu,
bæflddng, þar som verfcefnirau er
nátovæmlega lýst svo og þeiim
kröfum sem flullnæigja þarfvið
byggingu assfculýðsheimdlisdms.
Hlutverk Æskulýðsráðs
Reykjavíkur er að vinraa að
efllingu félags- og tómstunda-
starfs mjeðal æskufólks í borg-
innd í samvinnu við þé aðila
sem um sflífc mál fjalla og hef-
ur ráðið ledtazt við at) aðstoða
œskulýðsfélögiin eftir því sem
unnt er en sinna síðan mál-
efnum hirana ófélagsburadrau og
þeim vericefnum sem félögin
hafa ökki á stefnuskrá eða
ekki tMDlmaign til framkvæmda.
Hefur æskulýðsráð efint tiltólm-
stundastarfsemi fyrir nemend-
ur í gagnfræðaskóflum borgar-
innar auk þess sem æskulýðs-
heimili hefur verið rekið að
Fríkirkjuvegi 11 síðan 1964.
Annað tólmsitundahedmili er
reltið í Golfskálanum á öskju-
hllíð aufc sjóvinnustairfsemi, sdgl-
imiga- og róðra rklúblDa.
1 úboðsskýringum dómiraefndar
segir að féflagsheimdli við Tjörra-
ina muni gefla aufcna mögu-
ledtoa að ná til fjölda ung-
linga sem sækja í mið'borgina
til dægradvalar og hefur feng-
izt dýnmæt reynsla fyrir þvi
með retostri æskulýðsheimdlisins
á Frífltirfcjuvegi. 1 hitrau nýja
fyrirhugaða æskuflýðsheiimdli við
Tjamargötu er áæitlað að verði
aðalbækistöðvar Æskuflýðsráðs
með skrifstofum, flundanherbergi
og aiflgreiðsilu, aðstaða fyrir hina
vinsælu starfsemi „Opið hús“,
þar sem ungldnigar, 15 ára og
efldri, geta hitzt og sinnt á-
hugamálum sfnum, samkomu-
salur með leiksviðá, sýningar-
lcflefa og geymsflu, veitimgaað-
staða, flcflúbbflierbiargi ag tóm-
stundaherbergi, faitageymsla,
snyrtiherlDergi, geymslur og
ræstiklefar. Hefur verið álkveð-
ið að byggiiragin verði um 3000
rúmtmetra að sitærð miðað við
hæð Tjamargötu með aðaflinn-
gangi að Tjamargötu og öðr-
um minnd að Suðurgötu.
Heimild tffli þátttökni í sam-
toeppninni hafa allllir félagar í
Arflciteflctaféflaginu og íslenzkir
námsmenn í byggingarlist, sem
lofcið hafa fyrrihlutaprófi. Trún-
aðanmtaður dómnefndar er Ól-
afur Jensson flulltrúi Bygginga-
þjónustu A. I., Lauigavegi 26
og fást keppnisgögn hjá honum
gegn 500 feróna skilatryggingu
svo og nánari upplýsinigar.
Hafldin verður sýTiing á öill-
um keppnistillöigunum ogþrenn
verðlaun veitt: 1. vierðlaun kr.
105 þús., 2. verðlaun lcr. 70
þúsund og 3. verðflaun flcr. 30
þús., en auk þess er dómnefnd
heimiflt’ að kaupa tdlílögur fýrir
allt að 30 þús. krónur.
Skiliafrestur er til 4. nóv.