Lesbók Morgunblaðsins - 22.05.1993, Side 3

HBESiiLJNLiiAÆAXJtli
Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjór-
ar: Matthías Johannessen, Styrmir Gunn-
arsson. Ritstjórnarfulltr.: Gísli Sigurðs-
son. Ritstjórn: Aðalstræti 6. Sími 691100.
Forsíðan
Á morgun, 23. mai, lýkur í Listasafni ASÍ á
Grensásvegi 16A, sýningu Jóhönnu Bogadóttur, sem
þar hefur staðið síðan 8. þ.m. Myndin á forsíðunni
er ein þeirra, sem á sýningunni eru og getur vel
talizt dæmigerð fyrir aðferð Jóhönnu. Myndin heit-
ir „Tilvera undir sólu“ og er máluð 1991.
Grigol
Matsjavariani er frá Georgíu og hefur síðan snemma
sl. vetur dvalizt á íslandi ásamt konu sinni í boði
ríkisstjómar íslands. Hann hafði náð undraverðum
tökum á íslenzku áður en hann hitti íslending að
máli og hann hefur fengizt við þýðingar á íslendinga-
sögum á móðurmál sitt. Ágústína Jónsdóttir hefur
átt samtal við Grigol, sem nú er nýfarinn til síns
heima.

Matisse
var einn af byltingarmönnunum í myndlist í upp-
hafi aldarinnar og hefur notið vaxandi aðdáunar í
kjölfar óhemju jjölsóttra sýninga, sem haldnar hafa
verið á verkum hans báðum megin Atlandshafsins.
Nú stendur í Pompidou-safninu í París sýning á því
bezta eftir hann frá ámnum 1904-14 og af því til-
efni skrifar Laufey Helgadóttir í París um þennan
risa í myndlist aldarinnar.
Laugarnesið
er til umfjöllunar í grein frá Árbæjarsafni, sem Bjami
F. Einarsson fomleifafræðingur skrifar. Hann bend-
ir á að í Laugamesi sé vitað um samfellda byggð
síðan um 1200 og löngu áður hafði Hallgerður lang-
brók búið þar. Laugamestáin hefur í tímans rás
komið við atvinnusögu, spítalasögu og listasögu
borgarinnar.
TÓMAS GUÐMUNDSSON
Frá liðnu vori
Fyrir þennan glugga hef ég gengið mörgum dögum,
hef gengið þar að morgni dags, en oftar seint á kvöldin.
Og hikandi ég beið þess þá að bærðust giuggatjöldin
og brjóst mitt hefur skolfið af þungum æðaslögum.
. Og hvítir armar birtust og hjartað brann af gleði
og hjartað brann af sorg, ef þeir fólu sig í skuggann.
Því hún var bara fimmtán ára og fyrir innan gluggann
og fallegust af öllu því sem nokkru sinni skeði.
Og vorið kom í maí eins og vorin komu forðum,
með vængjaþyt og sólskin og næturkyrrð og angan.
Og kvöld eitt niðri á bryggju hún kyssti mig á vangann.
Það kvöld gekk lítið hjarta í fyrsta sinn úr skorðum.
Já, skrítið er að hafa verið ungur einu sinni
og að það skuli hafa verið þessi sami heimur.
Því þá var bara heimurinn handa okkur tveimur,
og hitt var bara ástin sem brann í sálu minni.
Og stundum enn, er byrjar að vora um vesturbæinn,
mér verður á að reika þangað einsömlum á kvöldin.
En aldrei framar hvítir armar hreyfa gluggatjöldin
og húsið verður sjálfsagt rífið einhvern næsta daginn.
Tómas Guðmundsson, f. á Efri Brú í Grímsnesi 1901, d. í Reykjavík 1983,
þar sem hann bjó að lokinni skólagöngu og lögfræðiprófi. Hann varð
fystur íslenzkra skálda til að lofsyngja Reykjavík og borgarlffið og hefur
oft veri nefndur borgarskáld. Fyrsta kvæðabók hans, Fagra veröld, kom
út 1933.
:

i
i

806 þingskaparæður!
Haustið 1991 urðu hörð
átök á Alþingi um
skipan manna í for-
sætisnefnd þingsins.
Úr því að stjórnarand-
staðan féllst ekki á
hlutfallskjör í nefnd-'
ina urðu málalyktir
þær að hún var einungis skipuð stjórnar-
sinnum. Þessi skipan varð margoft notuð
sem átylla fyrir því á 115. löggjafarþing-
inu (1991-92) að stjómarandstaðan efndi
til langra umræðna um stjóm þingsins og
gæslu þingskapa. Haustið 1992 var íjölgað
í forsætisnefnd Alþingis úr fímm í sjö og
kosið hlutfallskosningu í hana, þannig að
á 116. löggjafarþinginu átti stjómarand-
staðan fulltrúa í nefndinni. Þrátt fyrir
þessa breytingu tóku þingmenn 806 sinn-
um til máls um gæslu þingskapa á síðasta
þingi.
Seta fulltrúa stjómarandstöðunnar í
forsætisnefnd Alþingis hefur ekki orðið til
þess að greiða fyrir þingstörfum. Er at-
hyglisvert að sami þingmaðurinn var lang-
orðastur á 116. þinginu og hinu 115., það
er Steingrímur J. Sigfússon, varaformaður
Alþýðubandalagsins. Hann talaði að þessu
sinni í samtals 46 klukkustundir. Svavar
Gestsson, þingmaður Alþýðubandalagsins,
kvaddi sér oftast hljóðs á þinginu, eða 381
sinni, en Svavar var í þriðja sæti þegar
litið er á ræðulengd, talaði samtals í tæp-
lega 33 klukkustundir. í öðm sæti bæði
varðandi ræðulengd og ræðutíðni var
flokksbróðir þeirra Steingríms J. og Svav-
ars, Kristinn H. Gunnarsson, þingmaður
af Vestijörðum. í þinglokin stóðu þessir
þrír menn þó að mótmælaályktun þing-
flokks Alþýðubandalagsins vegna þess að
Alþingi var frestað, þingræðinu hefði verið
misboðið af því að þeim gafst ekki tæki-
færi til að tala oftar og enn lengur.
í þingskapalögum er mælt fyrir um
fundarsköp Alþingis. í 2. mgr. 55. gr.
þessara laga segir: „Jafnan er heimilt að
gera stutta athugasemd um atkvæða-
greiðslu, um gæslu þingskapa og til þess
að bera af sér sakir. Enginn má þá tala
lengur en þijár minútur í senn.“ I þessu
ákvæði fellst með öðmm orðum, að for-
seta er skylt að verða við beiðni þing-
manns, ef hann kveður sér hljóðs til að
gera athugasemd við atkvæðagreiðslu,
ræða „gæslu þingskapa" eða bera af sér
sakir. Með orðunum „gæslu þingskapa"
er vísað til þess að þingmaður vilji ræða
hvemig forseti heldur á fundarstjóm eða
eitthvað annað er varðar starfshætti Al-
þingis. Ræðumaður á í slíkum tilvikum að
beina máli sínu til forseta.
Samkvæmt yfirliti frá skrifstofu Alþing-
is fluttu þingmenn 806 ræður um þing-
sköp á 116. löggjafarþinginu; ræðurnar
nálgast 900 ef svör þingforseta em einnig
talin. Fjórir þingmenn létu mest að sér
kveða með þingskaparæðum á síðasta
þingi. Framsóknarmaðurinn Ólafur Þ.
Þórðarson talaði oftast, 77 sinnum. Síðan
komu þrír alþýðubandalagsmenn: Ólafur
Ragnar Grímsson, 60 sinnum, Svavar
Gestsson, 56 sinnum, og Kristinn H. Gunn-
arsson, 52 sinnum.
Að sjálfsögðu er af og frá að þessir
þingmenn hafi ávallt haft tilefni til gagn-
rýni á fundarstjóm eða starfshætti Alþing-
is eða þeir hafi ætíð beint máli sínu til
þingforseta. Staðreynd er að þeir þing-
menn sem oftast ræða um þingsköp em
líklegastir til að gerast brotlegir við þau
með því að misnota ákvæði 2. mgr. 55.
gr. Einnig er til þess að líta að þeir sem
stjóma fundum Álþingis ganga almennt
ekki mjög hart eftir því að ræðumenn
haldi sig við þingsköpin, þegar um þau
er rætt. Sá ofyöxtur sem hlaupið hefur í
þingskaparæður sýnir að í óefni er komið.
Samkvæmt 89. gr. þingskapalaganna get-
ur forseti vítt þann þingmann sem víkur
með öllu frá umtalsefíiinu og eftir að hafa
vítt þingmann tvisvar á sama fundi má
forseti, með samþykki fundarins, svipta
þingmanninn málfrelsi á þeim fundi. Er
hæpið að þetta ákvæði eigi við þegar rætt
er um þingsköp.
Refsiákvæðum í þingskapalögum er
misjafnlega háttað og einnig því hvernig
þingforsetar taka á brotum eða geta gert
það. Fyrir utan bein kynni af störfum
Alþingis hef ég kynnst starfsháttum á
þingi Evrópuráðsins í Strassborg, þar sem
mér hefur verið falið að stjórna þingfund-
um. Fyrir nokkru gerði ég það þegar fóst-
ureyðingar voru til umræðu. Andstæðingar
fijálsræðis í fóstureyðingum kröfðust
nafnakalls við atkvæðagreiðslu. í lok henn-
ar urðu snarpar deilur vegna þess að ég
leyfði pólskum þingmanni að leiðrétta at-
kvæði sitt, breyta jái í nei, áður en at-
kvæðagreiðslunni lauk. Lá við upplausn í
þingsalnum en þar tala þingmenn úr sæt-
um sínum í hljóðnema sem er við þau.
Eftir að forseti hefur úrskurðað að þing-
maður bijóti í bága við þingsköp með
málflutningi sínum getur hann slökkt á
hljóðnema viðkomandi þingmanns með
hnappi við forsetastólinn. Er þetta hand-
hæg aðferð sem ég beitti meðal annars
við fundarstjómina þegar ég tók af þing-
mönnum orðið á þeirri forsendu, að þeir
beindu máli sínu um þingsköp ekki til for-
seta heldur annarra þingmanna.
Samkvæmt þingsköpum Evrópuráðs-
þingsins getur þingmaður talað þar í eina
mínútu um „gæslu þingskapa" í senn, en
þijár mínútur á Alþingi. Misnoti Evrópur-
áðsþingmaður sér þennan rétt til að tala
um þingsköp getur forseti bannað hinum
brotlega að taka til máls það sem eftir er
umræðunnar. Ekkert sambærilegt ákvæði
er í þingsköpum Alþingis. Á Alþingi tíðk-
ast það ekki heldur að taka orðið af þing-
mönnum með því að slökkva á hljóðneman-
um í ræðustólnum.
Umræður eru mun lengri á Alþingi en
í þingum annars staðar á Norðurlöndunum,
þótt þing þar sitji lengur en hér og séu
fjölmennari. Vegur Alþingis vex ekki í
réttu hlutfalli við ræðufjölda þingmanna.
Við sem viljum breytingu á starfsháttum
þingsins gerum okkur grein fyrir því að
þær nást ekki fram nema þingmenn verði
fyrir þrýstingi frá almenningi. Þess vegna
er sérstakt fagnaðarefni að Sýn skuli gera <
áhorfendum sínum fært að fylgjast með
fundum Alþingis. Þar gefst fleirum en
þingmönnum færi á að kynnast því hve
oft er illa farið með tímann í Alþingishús-
inu.
BJÖRN bjarnason
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 22. MAÍ 1993 3