Tíminn - 28.06.1969, Qupperneq 8

8
TIMINN
LAUGARDAGUR 28. JÚNÍ 1969
Þröstur Óiafssou, hagfræðingur:
UTANRIKISVIÐSKIPTI, 6REIDSLU
JÖFNUÐUR OG VEXTIR
Eiin alf þeiim bneiddlum sam tröl-
ríða buigBawiianbæitti boaigiaiialagiria
ihiaigiflnæiðiiiniga, er sá átrúiniaffiiUir, affi
verziliuin sérhiviers Lanidis Mjióltd a®
jlaifnia sig últ í haiglkieoifi hknna sw-
kiölkiffiiu frjiállsu viffiákipta,
Út alf fyrir siig eir anigiiin sérstöik
áistæffia affi gera náffi fyriir því, affi
igr'eilffisfliutjlöfmilffiuiPmin viffi úitfllömid
hlj.ólti affi vera í j<aifniviægi.
Þjiólffium beimisinis enu l'amidfnæffii-
Lagia mismiu'maffi', saiga þeiinria befluir
mióitaffi þær og mymdiaffi ám sérsibalkis
tiflfllilts tdl hiagfiræffiitegiria yfirbunffia.
Þassi lan'daifræffiilieiga og sögiu-
liega iögium er óumibreytanlleg en
þó mjög aiflgeramidi þátítuir í þjóffiaf-
bústop sémbvars liaindis.
Þartfir oig ósfkiir kiauipendia era
hiins vegar aflar breytiitegar, tætetj-
in eylkist oig breiffiis't út þó misjiaifln-
®ega milkiffi; íbúafljöidi sömuieiðis.
Þdtlta heifur áhj'ákvæmifegia m%ifl
áhritf á heimsvíiffisbiptin. Ef eln-
hvieimi einni þjúffi tekist að hagnýta
euffiætfí sín, hiuigvit oig viffilsikipta-
bönid á þanin veg, að hemini tekist
að seTJj'a anniarri þjúffi mieina, en
hún sjlálif er reiffiuibúin affi kaupa,
þá hlliýtur það affi verffiia seinmi
þjúffiinmi örffiuigma affi seiljia atfurffiir
Síimiar.
Viffi íisienidimigar hötfum rekiffi
o'kikur á þetta einikuim nú á síffiairi
áraim. Um leiffi og alþj'óffileg sam-
keppni hefur harffimaffi, em nýir
m'airikaffiiir eikikii opaazt affi sama
slkapi, heifiur gæbt ertfiíffiari affistöffiu
olklkar eulemdiis. Orsatorimm'ar er aið
vdssU miainki affi leita hér heimia.
Hiimn árvissd söiumiankiaffiar, «em
'tryiggðd au'ffifleimgimn gnóffia deyfffii
allt naumlhæflt framltalk og viffiskiipta
ffisgt huigivit. Veiffibófliga dieytfir vilt-
umd'imia flyirir rébtum bákmörlkum o®
nauinlbæfu igiidismiáti en talkmark-
ar aflíliar viffisfci'pballiegair labhaifindr viffi
spákaupmienmisku oig gr'óðabralll.
Því heflir íisfliemdiimigum ekki telkizt
sem skildd affi V'iimma nýja mankaffii,
hefur ýmsu veriiffi boriffi viffi, svo
sem slætfegri utianníkiisþjlóinustu.
Mangrödiduffi hróp um léleiga
söiluimiemnSku ísflienzikra affiilja
hemdia ofcfcur á, affi him airffllæga
sfcoffium frí'verzlumanhiaigfnæffidmigá
og stjóirnmiálialagra leilkmiamma, affi
ve'rzfluimármienmirnir viti miamma
bezit, bvaffi oktour sé fynir bezitu
stenzt vaut lemgur. Reymsia síffiu'sbu
ána grefur verulega undam þess-
uim átrúraaffii, og verjiemdiur hams
verffia affi iáta sér nægja a@ feflia
siig á bak viffi þau uppgjaifianök. affi
allt ammiaffi sé venra.
Erfleimdiir auffihrimigiair siem hafa
stertoa effia j'afimvel eimiofcumiana'ffi-
sböðu á affiaflisöfliumörikuffiuim ofckar,
mota sér gfitir getu þá suiradrun'gu,
sam eimlkemnir söflufyrártoomulaig
ofclkar. Rétta svariffi viffi þvi væri
sameiimiirag affi'alíúitfflLytjeinida flislkaf-
unffia ofcfcar í ein söluisamitiök.
Eitt helzit .dQÍfluimiáfl. jnargra Umd
anfarimna ára, haflur iotiffi a@ spurm
imigumimi uim samhemigiffi miiflld imm-
lenidna vaxta ag jiaflnivægi greiffisllu
jiaftaaffiarims viffi úlbllömd.
Him aimdistæffiu rök hatfa upphaf-
iffi hvent ammaffi, emda ruinmiii af
mdsmumiamdi slkoffiumum á effili
Hiviaffi imymdii nú gemast, ef imm-
Landir vextir yiffiu læfltibalffiir?
f flytnstoa iaigi mumdiu gjöfld fmam-
ieiffisflu fynintæfcijla læktoa að imartoi.
er ómieitamilega eftbiinsótoniar-
Um hagfræði VI.
vemt og öilum áffiilluim bappsfcost-
arvent. í öffinu l'agi mymidu spari-
fijáneáigenidur verffia f.yrir tefcju-
missi, sem samisvanaffid vaxtalæfltik-
umimmi. V'issulega værii þaffi Slæmt
því hlUibverk þeinria í kapitaliislku
hagkerfi ber ékfci affi vanmieta. Em
þegar á það er litiffi, affi núvenamdd
etfnialhaigisstefn'a befiur þjóffimýtfit
spanifé lamdsmarana. hvaffi eftfir
amraaffi í geg.nuim genigiiisifiellll'i mgiar,
þá væri þetta skárri kosturimm af
tveimur ilium, ef hægt værd meffi
því að iæikka flnamlieiðslutoostmaffi
oig fciocma í vag fyrir svo tíffiar gerag
1 þéirh-an
rtíöiD í
Nú rriýhtíu ver;
sbeflnu, sem hér rífcir bena þvf vdffi,
a@ vaxbaflæfltikuin mymidd eyffia þedm
gjlalidleyrdisvanasjióffii, sem kynmi affi
mymidiaislt hér þ.e.a.s. þeir sjiá beiut
samihemigi á miili gneiffisflrujiafinaffi-
ar og vaxbahæffiar. Þeiir fuliyrffiia:
Vextir haifla áhnif á htaittfiafliiffi milli
neyzlU ag spanmaffiair. Hádir vexibir
dnaga úr meyziu em auika sparraalð.
Mimmi meyzflla þýffi'ir að öffiiru 6-
bneyttu, miiraai eflbinspurm eftfir imm-
ffluititum vörum og þar mieð mdmmi
lefltimspurn eflbir erflemdum gjalid-
eymi. Háiir vexltim sóu þvi efmahagis-
ílleiga nauiffisym.
Þessi rök emu fletmgin alð lánd finá
þeim tdma mieffian heámsyerzLum-
irani, sem grumdlvalfliaffiist á lálttu-
flofldba rétfttrúmiaffii, var stjiórniaffi firá
Lomidiora. f þanm tírnia var enslki
„tetojujöÆn@umiran“ (samiamistemidum
'aifvöru'slkipba- og þjiánustudötfrauSi
og ósýnilegum tebjrjm) alíltatf í
jiaflravægi. Hali á gmeiffisfluj'öflnuffii
þýddi því affieims a@ lám til nýiemd-
amnia effia útlamda juikmst veruiega
(fjíárrmagnsjöfnuðUrimm var óhag-
stæffiur). Vaxtahæfltikium mægffii þvi
fulltoomlega til affi hindma þetta.
Á gruradivelfld þessarar reyrasflu
varffi til goffisagam um vöfld pen-
iinigapólitítoum-inmiar (einltoum vaxtfa
bmeyibiiniga) sem sbjónnumigntæflri
efiraalhagsWsims. Háir vexitim geta
eimmig baiftf áhmif á vörusbipta- og
þióraustuijiöfinuffiipm (vdffistoiipbajöifD-
'uffilr). Þeir lamia aibbaif.nialilílfiffi ag
íi ífe’ 0£ fíllí B X* - '■ töTÍ!
Þröstwr Ólafsson
dlnaiga úr raýjuragum og hiaigvexita,
því séu vexitim þaffi hiáir, alffi þeir
giemi gmóffiaivoniiaa lábila, þá dmaga
þeim úm framlkvæmidum og fj'ár-
fiestdmigu. Em eiiramitftt þaffi er grum-
völliur þess affi mieima sé flutt út,
(saranimdi setn jiaflnivel vierjiemdur
raúvemaradi eftnialhaigssbeflnu vdffiUm-
benraa). Aulkira fjlámfiesbirag hefiur í
íör me@ sér meiri te&jrar en þær
dlraga á afltir sér autoraa etftfirspumn
efitim iramfllrattum vörram. Þetta er
óytfLirsbígamíiegar dj'ötfflialhrimigur. En
bumt séffi fmá þvi aið stjiómnum etfmia-
bagsfliífisiras mieð vexibi sem teek.i, er
út í bfliáiran og stoaffivænleg, þá emu
þó bmest'ir hagtoemfiisitns meiri. Því
jiafiravægi ytfiir heilildliraa fiæst aðeims
etf öll lörád seflja hvert öðru raá-
fcvæmfliagia jatfn miikiffi og þau
fcaupa þ.e-a.s. viffisflri.ptajlötfnuffiur
sémhivems lamds sé í jatfnvægi. Þebba
befiur hiragaffi til aldmei gierzt, emidia
vamia von, þvi hnlð kapdlbaildislba baig-
floemfii grumd'valiiazt á jatfravægis-
lleysi. Ám jaifinivægisíleysis væri von
lítiffi affi skapa edmstalMiiragsgróffia,
en óra baras væri þetta hlfiegifliaga
haigfloemfi ekflri tífl.
Halldór Kristjánssoii:
Höfundur Alþingisrímnanna og
formáli Bríetar Bjarnhéðinsdóttur
HafllLfmeffiur Öru Eimílksision hef
ur 'mýLega íduitit fróffiLeg oig
stoemmtfileg erimdi ram ísLenzfc-
ar rímrar : rífldisiútvampiffi. Mér
tóibst svo eflbir, a@ hamm teldd
ekfltii fufllví'st um hötfurad Afllþiirag-
ismílminumna, og vegraa þess, affi
filleiiri menu lita swo á, er þettfa
söflritfaffi.
Men'ninigarsjióffiur gaf ALþimig-
isrímurraar út ámiffi 1951. Vil-
hijláfllmum Þ. GísLasom sá urn út-
gáfuraa. Pommálli efltim Jóraas
Jórasson fmá Hmilfilu.
Þessd útgáfia er með veruiieg
urn skýráraguim oig aflllömgum
fiommáLa — 38 bfllaffisíffiur — og
mætti þvi ætflia affi þar væri
bomin miestþlfl. tiILtæfc vLbnieskja
uim ríimurraar. Þam ætti heldur
etofci að vema nieitt, sem beira-
Imis Leiddi miemm á vMdigötar
í saimíbamdii við þær. Þó eru þ(ar
í tfottmálarauim þessi orð:
„Eran í dag emu ekliri til meiu-
ar flommlegar heitnáfldir um,
hiver omt hatfi Alþ ingdsríinurn-
ar“.
HMu síffiam:
háflÆa öLd haifa meran reymt
að ráffia þá gáltu, hvaöa sfcáflld
hali omt tfulllikiamiiiustu riímur,
siem igierffiar hatfa veriffi á ís-
Lamdi.“
Síffian Lýsir fiormáiLimin
slbemimtiILega siamsibarfi þeimra
V'aLdim'ars Ásmuradssonar og
GuffitnuradUr Guffimuradssomiar
viffi samninigu rimraanma og er
gierffiur atf þeimri snilld, siem Jóm
asi var Latgin þegar haran sfcrif-
aðd um listræraar bólkmeinintir
og amdlams menm. En fulflyrffiimig-
im um affi emgar flommlLegar beLm
ifldir séu ta um þetfta Ikamm að
vaillda þvá, að meran teflji þessa
lýsimgu Jóraasar efldki fiuflllsanm-
affia.
Vifllhjiálmur Þ. Gísfliason gerir
greim fiyrir fiyrri útgáfium All-
þLngdsríimmiamma í úitgófu Memm-
imgarsjlóffis, Þar seigir svo:
„Önmur últgófa kom út í
Reyikjaiyífc 1909 rneffi sarna tiitli,
em útgiefandi var Bríet Bj'am-
béffiirasdlóttfir, efctoja Valdim'ars
Ásiraumdissomar. Sturaduim er tafl
affi um þriffiju úitgófu rímmanmia
(lá uradlan þessari) firá 1924. Þaffi
er miisslki'iniragur, þanraiig tifl
toomiinm, aið þaffi ár seradi fn-ú
Bníet út þaffi, sem þá var eftir
atf uppfllagi aranarra útgátflu, em
bætti finamiam viffi fonrnála, 4
bls., rneffi sérstatej töfliusetmingu
og lét hetfta mili titiflhlaðs og
fyrsta rímuJ' •
Það er þessi fiormáli sem er
fiormLeg og opimiber heimifld um
þaffi hiver orti Alþiragisrímurm-
ar, enda sfcritfaffiar í þeim til-
gamg'i affi vema þaffi. En þar sem
haran rnurn mú vera í fiárra
mianraa hömdum er óstæffia til að
bimta afljiwanminigi haran í heilld.
Hanm er á þessa lieiffi:
s>Páar effia eragar ísflemzfcar
bæflour batfla veriffi gefnar últ,
sem- sMíflcuim vinsældum hafa
móffi og Alþiragisirílmur Validi-
miars Ásmiumdssoraar, sem út
vomu gutfmar 1902. Pymrj hfluti
þeimra, effia 10 rímurraar fýrsta
Ikoiirau út í Fjalfllkoniummis vetur-
imm 1900, og sást umdireims
bvaffi almemnimgi geffijaffiist affi
þeim á því bvaffi fltaupemduim
fijlölgaffii affi Pjaltoanumrai, efitir
að þær fióru affi bktast. Vafldi-
miar toatfði boffiað útkomu þeimra
6. ofct. 1899 með þessum orð-
uim:
Afreikisveaik og vopnavdffiskdpti
þiraggarpammia þyfciir FjiaLlkoo-
ummi bezt hfliíta í þeitita siran affi
gera þjóffiLnni krjran í Ljóðum,
og verffirar um þau lcveSiffi í
Alþingisrímum, sem áður laugt
Wffiur hefjast 1 Fj®llfcionumini.“
Menn voru því spemmtir á@
sjá þessar rítwur, og vLta hverm
ig þær yrffiu. En útkiocraa þelrra
dróst firam yfiir mýámið 1900.
Fjalllitoomian stæktoaffii. Kom 1.
rima út í 1. töluibfliaðiinu 1900.
Um þaffi segir Vaddiimar í
Fjialtoonummii 1. tbl.
„Alþiragisriimurraar hetfjiast í
þessu biLaffi'i og mun alkraemirairag
ur flcurana dável viffi þær. Þær
tredraast affi llkim'dum firam á
voriffi."
Þæa- komu þó efltiki út Leragur
en tfnaim etftfir vetrinucn, 10 tals-
inis, og vom, eiras og boffiaffi
hatfði veriffi, uim ýmisiega
firammdstöffiu þimigmianmia á þimg
irau 1899.
Marigar getgáitur korraa þá
þagar fram uim hrverjir irauradu
hatfia ort rímurmiar. AfllLir þótt-
ust vissir um affi ritstjórimn
sjáflfiur ætbi mifciran þátt í þeirni.
Bn hivort hann ætti stoáldsbap
inn, sjiálfit formiffi, þaið greimdi
memm á um. Urni þaffi lét haran
sj'áfltfur aldrei raeitt uppi.
Em svo komu þær út sér-
premtaffiar um voriffi 1902 og
voru raú arffiraar 14 affi tölu.
Fyrri rímumuim hafffii Itilsháibt
ar veriffi breytt, ednikum 7. rím
urani.
Á titiflibliaði ALþiragdsTÍmm-
arwja steradur' „Val'dimiar Ás-
enumdsson gatf út.“ Ég bjó til
tiltittlbfliaffiiilð, því maffiúrimm mdran
dló dagiran, sem sdffiasta rimiam
var prentuffi, tiltilllblaffiiffi var þó
effitir. Vefl viissi ég bverraig rim
uirraar höfiffiu orffiiffi till, vdssi affi
anmiar maffiur liafffii urandffi affi
þeim meffi maranduium minum.
En sá craaffiur lagffia svo ríibt á
affi enigiran fienigi að vita affi hamn
væri me.ilbt viffi þær riffiiran, alð
hianm iétf eragan slkrifiaffiam statf
rár sirani hendi, án þess a® taflca
hamm mieffi sér afibur.
Þessi maffiur var Guffimurad-
ur Gu'Smuradsson sflcálld. VaiLdi-
mar hafðd samdð vdffi bairan um
a@ yrkja rímurraar etftir texiba
sem V. fllegffii sjiáflfiur til, meffi
þvá affi hanm hatfði sjáUlfiur svo
rraaingt araraað affi gera en vissi
hve létt Guffimundi var um affi
yrflojia fllétt og liprart, eims og
þumflti viffi sfllítoan toveffisflcap.
Rímurm'ar áltibu affi byrja affi
toomaa út haiuiStiffi 1899 í Fjalfl-
toonumnd eiras og boffiað bafiði
verið. En ýrraissa ástæffima vegraa
varð þá efldki atf þvtf fiyrr em
efltir raýárið, þegiar Fjafllto
sbæiktoaffii. Samdd Vaflddnraar jiatfm
am sögratexta fyrir hiverja ríimu,
meffi sfeiopy'rðumram og sbumdUm
mieð ýmsum göanltam rímnma
toem-iinigram. Var það efldki atf
þvlí affi hamm þelkíbti efltiki og
raaati fyllilliega Gu'ffilmurad'ar
milkita Oleitorai í a@ yrflcjia Létt og
umd'ir fiailllegu fommi, beLdrar atf
því affi hanm villdi affi rípiurnar
yrffiu með himum gaimila eflcta
rímraasbil, meffi símram eddrj
kenminigum og rididiarasögu-
blæ. Sjáifui Las hamm og próf-
artoir alllar. Það mran óhæbt affi
segja, affi fiyrstu rímranraar hafi
Guffilm. ort einm. En þegar fram
í sótti fór ,affi staradia á stoálid-
Sbaparam hjá homum, og man
óg vel bvaffi otftf sótti í þaffi horf.
Framhald á bls. 12.
1