Morgunblaðið - 03.08.2001, Side 2

DAGLEGT LÍF
2 B FÖSTUDAGUR 3. ÁGÚST 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Meistarar
tímans
GÖMUL gáta hljóðar eitthvað á
þessa leið: Hvað er það sem gengur
og gengur en færist ekki úr stað?
Svarið er auðvitað klukkan. Tímanum
er stundum jafnað við peninga og eitt
er víst að hverjum manni er nauðsyn-
legt að vita hvað tímanum líður og
klukkan slær.
Úrsmíðafagið er bæði gamalt og
virðulegt, en Axel Eiríksson, úrsmið-
ur í Gullúrinu í Reykjavík, er einn
þeirra sem stunda þessa göfugu iðn
hér á landi.
Forseti norrænna
úrsmiðasamtaka
Nú á sumarmánuðum var Axel
fyrstur Íslendinga kjörinn forseti
Nordisk Urmakareförbund, en það er
samband úrsmiða á Norðurlöndum.
Axel var áður formaður Úrsmiða-
félags Íslands um 14 ára skeið. Hann
var spurður nánar út í úrsmíðafagið
og samstarf úrsmiða á norrænum
vettvangi.
„Nordisk Urmakareförbund var
stofnað fyrir hartnær 100 árum,
þannig að samtökin hafa nú náð
virðulegum aldri. Íslendingar gerðust
aðilar fyrir hálfri öld, og við höfum
alltaf átt okkar fulltrúa í stjórninni.
Samstarfið snýst mest um að skiptast
á upplýsingum og svo eru menntunar-
málin alltaf mjög á döfinni. Til þessa
hefur verið lítið um að unnið væri að
samnorrænum verkefnum, ef undan
er skilin teiknikeppni skólabarna sem
skilaði á sínum tíma um 80 þúsund
teikningum. Einhvern veginn
hefur okkur ekki tekist að
finna flöt þar sem við gætum
unnið saman – en nú kann
að verða breyting þar á,“
segir Axel.
Hann segist hafa
mikinn áhuga á að nor-
rænu samtökin taki
upp skiptinemakerfi –
þannig gæti til dæmis ís-
lenskur úrsmíðanemi dvalið á
verkstæði hjá meistara á ein-
hverju hinna Norðurlandanna,
bæði til þess að kynnast landi
og þjóð og starfsháttum stétt-
arinnar í viðkomandi landi.
Hann ákvað að fylgja hugmynd
sinni eftir, setti sig í samband við
Finnska úrsmiðaskólann og bauðst til
þess að taka til sín efnilegan nema
sem hefði áhuga á að koma til Íslands.
Þetta vakti strax mikinn áhuga í
finnska nemahópnum, og það varð
síðan að ráði að finnsk stúlka
kom til starfa hjá Axel í byrjun
sumars og dvaldi í góðu yfirlæti
á heimili hans. „Það hefur verið
ákaflega ánægjulegt að hafa
hana hjá okkur þessar vikur, og
ég á ekki von á öðru en að það verði
framhald á svona nemaskiptum,“ seg-
ir hann.
Námið tekur fjögur ár
Axel segir að hér áður fyrr hafi
menn menntað sig til úrsmiðs með því
að gerast nemar hjá meistara, með-
fram námi í iðnskólunum víðsvegar
um landið. „Fyrir um það bil tuttugu
árum breyttist þetta fyrirkomulag
þegar hætt var að kenna úrsmíði á Ís-
landi. Í dag fara flestir Íslendingar
sem læra þetta fag í Danska úrsmiða-
skólann. Auðvitað geta menn lært úr-
smíði í fleiri skólum á Norðurlöndun-
um og sumir fara til Sviss, en það er
hefð fyrir því að Íslendingar fari til
Danmerkur. Eftir sem áður er meist-
arakerfið enn við lýði hjá okkur og
það virðist gefast best – Danir ætluðu
að leggja meistarakerfið niður og
kenna fagið alfarið í skólanum, en það
gekk ekki upp hjá þeim,“ segir Axel.
Hann segir frá því að í dag sé kerfið
þannig í Danmörku að meistarinn fái
greitt fyrir að kenna nemanum –
þetta sé nýbreytni frá því sem áður
var þegar neminn greiddi fyrir
kennsluna með vinnuframlagi sínu.
„Það var auðvitað ekkert réttlæti í því
og nýja fyrirkomulagið er veruleg bót
á réttindum fyrir nemana að því er
varðar kennsluna og samskiptin við
meistarann,“ segir Axel og bætir við
að svipaða útfærslu þyrfti að taka upp
hér á landi. Íslenskir úrsmíðanemar
vinna á verkstæði hjá meistara í 4 ár
og fara á því tímabili í Danska úr-
smiðaskólann í bóklegt og verklegt
nám sem er tekið með hléum en nær
samanlagt yfir eitt og hálft ár.
Fáar konur í stéttinni
Axel segir fáa Íslendinga nú stunda
nám í úrsmíðum. „Þetta er ekki fjöl-
menn stétt – ætli við séum ekki um
þrjátíu starfandi úrsmiðir um allt
land. Ég efast um að það séu fleiri en
tveir sem eru í námi um þessar
mundir,“ segir hann. Þetta vekur
furðu og jafnframt vakna spurning-
ar um hvort ekki sé æskilegt að
fleiri fari í úrsmíðanámið. „Reyndar
verða menn ótrúlega gamlir í þessu
fagi – tveir starfsbræður mínir eru
komnir yfir áttrætt, reka sín fyrir-
tæki og vinna fullan vinnudag – en
það er alveg á mörkunum að núver-
andi nemafjöldi mæti þörfinni fyrir
nýliðun í stéttinni.“ Hann segir að
þrjár konur séu í stétt úrsmiða á Ís-
landi, og tvær af þeim séu starfandi.
„Annars staðar á Norðurlöndunum er
algengara að konur séu úrsmiðir – ég
held að mér sé óhætt að segja að þar
sé kynjaskiptingin jafnari en hér hjá
okkur,“ segir Axel að lokum.
Morgunblaðið/Jim Smart
Axel Eiríksson úrsmiður.
Hvað er klukkan? Margir
hafa borið upp þessa
spurningu og stund-
um hefur
svarið verið
örlagaríkt
fyrir spyrjandann.
Ragnheiður
Harðardóttir hitti að
máli úrsmíðameist-
ara og úrsmíðanema,
sem kom inn í fagið eftir
óhefðbundnum leiðum.
NEI, ég er ekkert skyld forseta
Finnlands“, segir Anu Halonen
skellihlæjandi þegar hún er spurð
út í eftirnafnið. Anu er 28 ára
gömul, lífsglöð og broshýr stúlka
frá Finnlandi sem hefur dvalið hér
á landi undanfarnar sex vikur við
störf á úrsmíðaverkstæði Axels
Eiríkssonar. Hún er frá smábæ
sem heitir Koria, um 120 km norð-
an við Helsinki, en stundar nú nám
í finnska úrsmiðaskólanum sem er
í Espoo.
Úr trésmíðum í úrsmíðar
Anu segir það algengt að fólk sé
komið hátt á þrítugsaldurinn þeg-
ar það byrjar nám í skólanum.
„Meðalaldur nemenda er frekar
hár, eða 25 ár,“ segir hún.
Áður en hún sneri sér að úr-
smíðinni hafði hún starfað í nokk-
ur ár sem trésmiður, en hún er
með menntun í því fagi. „Eftir
nokkurra ára starf í trésmíðinni
fór ég að velta því fyrir mér hvort
þetta væri í rauninni það sem ég
vildi fást við í lífinu. Ég ákvað að
þreyta inntökupróf í úrsmiðaskól-
ann í Espoo, þetta er mjög stremb-
ið próf sem tekur tvo daga. Þar er
verið að kanna ýmsa hæfileika,
svo sem rökhugsun, samhæfingu
hugar og handar og margt fleira.
Ég náði prófinu og komst inn,
námstíminn hefur verið af-
skaplega ánægjulegur og ég veit
að nú er ég komin á rétta hillu,“
segir hún.
Hún fæst ekkert við trésmíð-
arnar lengur, ekki einu sinni fyrir
sjálfa sig. „Kannski fer ég að
smíða aftur þegar ég er komin á
eftirlaun,“ segir hún og hlær.
Anu segir að misjafnt sé hversu
margir eru teknir inn í skólann ár
hvert – í fyrra þreyttu 140 inn-
tökuprófið og 30 fengu skólavist.
„Þegar ég fór í prófið var aðsókn-
in mjög mikil – tvö hundruð sóttu
um en aðeins þrettán voru teknir
inn í námið,“ segir Anu og bætir
við að það ár hafi verið mjög sér-
stakt. Það verður að teljast afrek
hjá Anu að komast inn í skólann,
en af þeim þrettán sem hófu nám-
ið þetta ár voru aðeins þrjár kon-
ur. Hún segir að trésmíðanámið
og starfsreynslan þaðan hafi kom-
ið sér vel í úrsmíðinni. „Ég var
með góða þjálfun í að vinna með
höndunum – auðvitað eru stærð-
arhlutföllin allt önnur – en þetta
gaf mér vissulega forskot,“ segir
Anu.
Konur oft þolinmóðari
Hún segir konum fara fjölgandi
í stétt úrsmiða í Finnlandi. „Þetta
er að aukast – við vorum þrjár
sem komumst inn þegar ég byrjaði
í skólanum og við erum auðvitað
ennþá í minnihluta, en konur
eru duglegar að sækja um
skólavist og það finnst mér já-
kvæð þróun. Konur eru oft
þolinmóðari en karlar og
það er góður eiginleiki
þegar úrsmíðin er ann-
ars vegar,“ segir
hún.
Það tekur þrjú ár
að verða fullnuma í
úrsmiðafaginu í
Finnlandi, og Anu
upplýsir að þar sé
ekki við lýði sams
konar meist-
arakerfi og hér á
Íslandi. „Fólk getur
komið með úrin sín
og klukkurnar í skól-
ann og við nemarnir
gerum síðan við undir
leiðsögn kennaranna.
Við erum alltaf
að fást við
raunveruleg
verkefni og
mörg þeirra
geta verið
býsna snúin
– þessi vinna er í rauninni ekkert
frábrugðin því sem gerist á verk-
stæði hjá úrsmið,“ segir Anu. Að
hennar sögn er það eingöngu úr-
smiðaskólinn sem notar þetta
kerfi. Hún bætir við að það sé tals-
vert ódýrara að láta gera við úrið
sitt hjá úrsmiðanemunum en hjá
útlærðum úrsmið.
Úrsmíði er lífsstíll
Anu vinnur á verkstæðinu
hjá Axel í fjóra daga og síðan
á hún frí í þrjá daga, þannig
að hún hefur fengið ágætis
tækifæri til þess að að skoða
landið og kynnast Íslend-
ingum. „Ég hef átt mjög
góða og notalega daga
hér á Íslandi – fjöl-
skylda Axels hefur
verið mér af-
skaplega góð,“ seg-
ir Anu. Hún segist
hafa farið til Ísa-
fjarðar og einnig
að Skógafossi það-
an sem hún fór í
göngu. „Svo er ég auð-
vitað búin að fara í Bláa
lónið, eins og allir
ferðamenn sem
hingað koma,“
segir hún bros-
andi. Hún seg-
ist hafa gam-
an af því að
búa til mat, og
í ljós kemur
að hún hefur
Gott
starf
fyrir
konur
Morgunblaðið/Ásdís
Anu gerir við gamla skipsklukku.