Íslendingaþættir Tímans - 12.06.1976, Page 13

Anna Guömundsdóttir, frá Syöra-Lóni
ó Langanesi, hin mesta myndar- og
manndómskona. Þau eignuöust 8 börn,
4dætur og 4 syni, sem öll eru á llfi.
Ég og kona min vottum frú önnu,
börnum þeirra hjónanna og fjölskyld-
um þeirra okkar dýpstu samúö.
Jón Á. Jóhannsson
f
Fæddur 16. febrúar 1905.
Dáinn 8. mal 1976.
Eirikur Þorsteinsson er látinn. Þeim
sem lengi áttu samleiö meö honum,
eöa um áratuga skeiö, bundu viö hann
vináttu og nutu forsjár hans og starfs á
erfiöum árum, er mikiö I hug og er nú
tregt tungu aö hræra. Þaö hefur oft
veriö talaö um og vitnaö til kreppuár-
anna margumtöluöu og hve þá hafi
þrengt aö almenningi I þessu landi og
vist er þaö og satt, aö svo var. Þá reiö
ú aö hafa hagar hendur og gæta fyllstu
varúöar og gætni I meöferö þess litla
sem aflaöist, sýna sanngirni og rétt-
visi iskiptum öllum manna á milli, svo
aö sem allra flestir sætu viö sama
borö, og aö sem allra flestir og helzt
enginn bæri þar verulega skaröan hlut
frá boröi. Þjóö okkar haföi þá veriö
svo lánsöm aö hafa I flestum byggöar-
lögum landsins tileinkaö sér bjargráö
og bræöralagshugsjónir samvinnu-
stefnunnar, sem er ein sú göfugasta,
Hfsstefna, er mannfólkinu hefur
heppnazt að þróa með sér.
Er ég ekki I nokkrum vafa um það,
aö heföu samvinnufélögin ekki veriö
orðin svo útbreidd hér á landi sem þá
var, þá heföi viða orðiö enn þrengra
fyrir dyrum, en þó var þá.
Viö Dýrfiröingar vorum seinir til aö
tileinka okkur lifsbjargarúrræöi sam-
vinnunnar og voru til þess ýmsar
skiljanlegar orsakir. Þaö var voriö
1919 aö flestir bændur I Mýrahreppi
vestan heiöar, stofnuöu kaupfélag
Mýrahrepps (en bændur á Ingjalds-
sandi voru og eru I Kaupfélagi önfirð-
>nga sem stofnaö var 1918). Fyrsta ár-
iö var þetta aöeins pöntunarfélag, og
var vöruafgreiöslan á lofti barnaskól-
ans I innsveitinni, Lambahlaöi. Voriö
eftir 1920 flytur félagiö aösetur sitt
vestur yfir fjöröinn, til Þingeyrar.
Kaupfélagiö lenti I þrengingum og
fjárhagsöröugleikum þegar á 3ja og 4.
ári, enda var þá öröugt verzlunarár-
feröi, og voru þaö mikil viöbrigöi eftir
hækkun á söluvörum landsmanna
1919, en aökeypt vara hækkaöi ekki I
veröi.
Pélagiö gat þó haldiö áfram starf-
semi sinni meö drengilegri og mikil-
v®gri hjálp Sambandsins, er veitti
félaginu lán vaxtalaust til 10 ára.
Sumarið 1932 andaöist Guömundur
islendingaþættir
Þorleifsson, sem haföi séð um verzlun-
ina undanfarin ár.
Var Sambandinu þá faliö aö útvega
kaupfélagsstjóra fyrir féiagiö.
Eirikur Þorsteinsson frá Surtsstöö-
um I Jökulsárhllð varö fyrir valinu og
var þaö mikiö lán fyrir félagiö og
héraöiö. Hann var gagnfræöingur frá
hinum ágæta skóla Siguröar Guö-
mundssonar skólameistara á Akur-
eyri.
Að loknu gagnfræöaprófi settist
hann I Samvinnuskólann i Reykjavík
og naut þar handleiðslu annars vlö-
kunns og viöurkennds skólamanns og
fræöara Jónasar Jónssonar frá Hriflu,
enda minntist hann oft handleiöslu
hans og áhrifa á nemendurna og gætti
þeirra I hugsunarhætti og athöfnum
Eiriks, eins og fleiri nemenda Jónas-
ar, alla ævi.
Eftir aö námi lauk I Samvinnu-
skólanum réöst hann til starfa viö
Kaupfélag Langnesinga á Þórshöfn og
starfaöi þar i þrjú ár hjá hinum merka
manni Guðmundi Vilhjálmssyni kaup-
félagsstjóra og bónda á Syðra-Lóni.
Siöan vann Eirikur við uppgjör kaup-
félags á Minni-Borg, en I byrjun sept.
1932 kom hann til Þingeyrar og þar
veitti hann kaupfélaginu forstöðu I 28
ár. Þá var aö verða útrunninn sá frest-
ur til skuldalúkningar er kaupfélaginu
haföi veriö gefinn, og kreppan mikla
komin I algleyming. Þaö má þvl meö
fullum rétti segja um komu Eiriks aö
Kaupfél. Dýrfiröinga llkt og sagt var
meir en öld áöur um ágætan útlendan
Islandsvin: ,,Þú komst þegar okkur
reiö allramest á”.
Eirlkur Þorsteinsson var Austfirö-
ingur aö ætt og uppruna, fæddur I
Grófarseli I Jökulsárhllö 16. febrúar
1905. Foreldrar hans voru hjónin
Jónina Arngrlmsdóttir og Þorsteinn
Ölafsson. Voru þau af merku bænda-
fólki komin þar eystra.
Foreldrar hans munu hafa hugsað til
Amerikuferöar er Eirlkur var I
bernsku, en af þeirri för varð ekki og
fluttu þau til Seyöisf jaröar, sem þá var
i miklum uppgangi, enda var þar þá
athafnallf einna stórbrotnast og meö
mestum blóma á landi hér.
En þaö átti ekki fyrir Eirlki aö liggja
aö vera alinn upp á möl Seyöisfjaröar,
heldur á bændabýli I hinu blómlega
Fljótsdalshéraöi, og þroskast viö
umönnun og samskipti viö búfé: Kýr,
kindur og hesta, og veit ég að áhugi
hans á búskap, er gætti I starfi hans
alla ævi, er aö nokkru þaöan runninn.
Hann var tekinn i fóstur af Eirlki
Arngrlmssyni móöurbróöur sinum og
konu hans Helgu Sigurbjörnsdóttur.
Var hann þar ástfóstraöur sem eigiö
barn væri. Þau hjón voru frábær aö
mannkostum og svo greiövikin aö
fágætt er. Enda var mjög kært milli
þeirra og fóstursonarins meðan ævi
þeirra varaöi hér á jörð. Þau fluttu til
Þingeyrar árið eftir að Eirikur kom
þangaö, og byggöi Eirikur Arngrims-
son gott Ibúðarhús á tveim hæðum og
bjuggu gömlu hjónin á jarðhæðinni, en
hin yngri á þeirri efri og átti Eirikur
Þorsteinsson húsið.
Eirikur Þorsteinsson mun snemma
hafa verið bráðþroska og fljótlega
hafa unnið mikið gagn á búi fóstra
sins, enda Eirikur eldri smiður og oft
að heiman viö þess konar vinnu. Það
mun þvl oft hafa komið I hlut fóstur-
sonarins að sjá um búið að mestu á
eigin ábyrgð tlma og tíma. Ekki þarf
mörg orð um að hafa til aö skýra það,
hvllikt uppeldisgildi slíkt hefur og hve
ómetanleg undirstaða sliks ábyrgðar-
starfs, sem kaupfélagsstjórastaðan er.
Það er ekki auðgert að lýsa svo vel
sé slikum persónuleika sem Eirikur
var gæddur.
Hann var nokkuð umdeildur, eins og
á sér staö um alla þá sem mikiö er I
variö. Sumum fannst hann harður I
hornaðtakaog „ekki allra,”sem kall-
að er. Þetta er eðlilegt. Eirikur var
störfum hlaðinn og fljótur að átta sig á
þeim viöfangsefnum sem fyrir lágu.
Var engu likara en aö hann hefði
ófreskigáfu, og sæi fyrir hvernig þetta
eöa hitt færi og hvað væri óliklegt til
árangurs og bæri þess vegna að
varast. Sllkt er oft kallað heppni, en
flestum sem mikiö er I spunniö mun
vera llkt fariö, og verður oftast ekki
skilgreint hvaö veldur gæfu og gengi
manna.
Ekki verður hér farið frekar út I aö
lýsa störfum Eiríks Þorsteinssonar við
Kaupfélag Dýrfirðinga. Það er gert i
söguágripi kaupfélagsins I Arsriti
Sögufélags tsfirðinga 1972. Hann var
forstööumaður kaupfélagsins frá 1932
til 1960. Þá var hann um tlma oddviti
Þingeyrarhrepps og tók þar vel til
höndum. Þá var hann alþingismaður
Vestur-tsfirðinga frá 1952-1959 og
fullyrði ég að vegasambandið við aðra
iandshluta hafi verið honum að þakka
hve fljótt það kom og eins að Mjólkár-
virkjun heföi komið árum siðar en
varð, hefði hans ekki notið við.
Eftir að Eirikur hætti kaupfélags-
stjórastarfinu og fluttist frá Þingeyri
til Reykjavlkur vann hann hjá Sam-
bandinu og stjórnaöi m.a. frystihúsi
þess I ólafsvlk I nokkur ár.
Heilsa hans beið alvarlegan hnekki
vegna sjúkdómsáfalla 1969, og var
hann aö mestu óvinnufær siöan. Þarf
ekki mörgum oröum að þvi að eyða
hvilik raun slikum starfsmanni slikt
er. En aldrei kom æðruorð yfir hans
varir vegna síns hlutskiptis og þarf
heilsteypta skapgerð og mikið þrek til
að sýna slika stillingu.
Eirikur Þorsteinsson var kvæntur
13