Íslendingaþættir Tímans - 12.06.1976, Blaðsíða 16

Attræður
Sigurgrímur Jónsson
í Holti
Hinn landskunni bóndi og félags-
málamaöur Sigurgrlmur Jónsson,
Holti i Stokkseyrarhreppi er fæddur
þar 5. júni 1896.
Einn af samstarfsmönnum Sigur-
grims I félagsmálum um langt árabil
hringdi til min einn daginn i vor og
sagóist vilja minna mig á afmæli hans,
og að ég yrði aö skrifa afmælisgrein.
Ég kvaðst auövitaö vilja veröa viö
þessari ósk, þó ég aö visu vissi aö
margiraðrir gætu þar betur gert. Ekki
vildi ég þó koma aftan aö Sigurgrimi
meö þetta og þvi tók ég fararskjóta
minn og ók niður aö Holti um kvöld á
fögrum degi til þess aö rabba viö hann
um liöna ævi hans áöur en ég festi
nokkuö á blaö.
A leiöinni aö Holti kom margt i hug-
ann eins og i kvæöi Hannesar Hafstein
um Þjórsárdal segir: „Upp kynja
kynningar kunna aö rakna, er mönn-
um minningar fornar vakna.” Ég nam
staöar á Holtsveginum og litaðist um.
Viö þaö aö horfa yfir sveitina og sjá
þar til bæja rifjast sagan upp um
merka menn og atburöi frá liönum ár-
um og öldum. Breiöumýri, hina mestu
sléttu landsins hyllir uppi algróna.
Fjallahringurinn er hinn viöasti og aö
minum dómi hinn fegursti á landi hér
og umlykur aUt Suöurlandsundirlend-
iö. Ég fer aöhugsa um þaö, aö úr þessu
umhverfi er Sigurgrimur sprottinn og
þetta fagra vfösýni er hann búinn aö
hafa fyrir augum i 80 ár. Ég veit engan
mann sem erhreintæktaöri Fil óamað-
ur og Arnesingur. Hann er I móöurætt
6. maöur frá Bergi i Brattsholti hinum
kunna ættfööur Bergsættar. Og ef litiö
er til fööurættarinnar þá hafa 10. for-
feður hans hver fram af öörum búiö i
Flóanum og veröur þaö rakiö aftur um
1600.
Foreldrar Sigurgrims voru Jón
bóndi og hreppsnefndaroddviti, Jóns-
son I Holti og Ingibjörg Grimsdóttir
frá Gljákoti. Þau áttu fjögur börn og
var Sigurgrimur þeirra yngstur. Stór-
býliö Holt blasir viö, þar er enginn
kotungsbragur. Þrjú ibúöarhús standa
þar og er eitt þeirra stórhýsi meö
tveimur ibúöum. 100 hektarar af egg-
sléttum túnum breiöa sig út frá staön-
um. Rismikil gripahús, hlööur og turn-
ar fyrir vothey standa hér i hvirfingu.
Þar eruhýstar 60 kýr og 30 til 40 geld-
neyti, 250 ær, og gemlingar til viöbót-
16
ar, mörg hrossleika séri haga. En þaö
sem þó vekur mesta athygli er nýja
fjósiö,þar sem 200gripir hafa pláss og
hlaöan sem tekur fóöur fyrir þá.
Ég renni fararskjóta minum aö
stóra Ibúöarhúsinu, þvi aö þar veit ég
aö Sigurgrimur muni dvelja, og sem
ég stig út úr bilnum þá stendur hinn
aldni búhöldur á dyrahellunni fyrir ut-
an anddyriö. Hann er bjartur á svip og
brosandi og skyggir hönd fyrir augu
móti bjarma kvöldsólarinnar, sem
gengin er I vesturenskin þó ennhátt á
himni hins fagra vordags, og á ófarinn
drjúgan spöl i djúpiö bak viö fjöllin.
Mérflýgur ihug, aöhin fagra sólarsýn
á þessari stundu muni boöa þaö, aö
ævisól Sigurgrims, sem þarna stendur
á heimahlaöi senn áttræöur, hress og
glaöur, muni einnig eiga alllanga leiö
aö hinu ókunna djúpi.
Sigurgrönur visar mér til stofu, þar
segi ég hopum frá þvi, aö ég hafi tekizt
á hendur aö rita stutta afmælisgrein
um hann og spyr hvort hann hafi nokk-
uö viö þaö aö athuga. Hann kveöst láta
sllkt afskiptalaust og bætir þvi viö, aö
svo vel muni ég þekkja æviferU sinn,
aö ég ætti aö geta þetta.
Viö sitjum.núog tölum saman, fyrst
um tiöina og skepnuhöldin eins og
bændum er eölilegt, en svo berst talið
aö félagsmálum bænda, efnahag og af-
komuhorfum og þvi næst aö þjóömál-
um almennt. Alls staöar er hinn aldni
bændahöföingi fróöur um þaö sem er
aö gerast og hefur ákveönar skoöanir
á vandamálum þjóðarinnar. Loks vik
ég talinu aö honum sjálfum, ævi hans
og störfum. Hann leysir vel og greiö-
lega úr þeim atriöum, sem ég er sér-
staklega forvitinn um og segir frá á
sinn skýra og látlausa hátt. Sumt af
þvi fer hér á eftir innan um og saman
viö þaö, sem ég sjálfur vissi og mun
geta um.
Sigurgrimur ólst upp á góöu heimili
foreldra sinna, sem stóö föstum fótum
á grunni þjóölegrar menningar. Jón i
Holti var góöur búmaöur og haföi á
þeirrar tiöar mælikvaröa allstórt bú,
en þaö voru 8-9 kýr og 150-200 fjár og
allmargt hrossa, þvi aö engjav gur var
alllangur og var boriö á 10-12 hestum
þegar hey var reitt af engjum. Var Jón
áhrifamaöur i sveit sinni og hrepps-
nefndaroddviti um skeiö. Barna-
fræöslu naut Sigurgrimur aöeins einn
vetrartima i farskóla, en 17 ára fór
hann i Bændaskólann á Hvanneyri og
lauk þaöan búfræöiprófi 1915 eftir
tveggja vetra nám meö góöum vitnis-
buröi. Eftir þaö var hann barnakenn-
ari tvo vetur, en féll þaö starf ekki sér-
staklega vel. Fór hann nú aö stunda
sjó á vetrarvertiöum. Rériá opnu ára-
skipi I Þorlákshöfn tvær vertlðir og bjó
þá aö fornum hætti I sjóbúö og liföi viö
skrihukost. Næstu fjórar vertiöir var
hann á vélbátum frá Stokkseyri, en
þeir voru i Sandgerði fyrri hluta ver-
tiöanna meðan róið var með linu, en
þegar net voru lögð var fariö heim og
sjór sóttur þaðan. Þessi störf féllu
Sigurgrimi vel.
Ariö 1921 hinn 5. júni á afmælisdegi
sinum þegar Sigurgrlmur var 25 ára
gekk hann aö eiga Unni Jónsdóttur
kennara frá Jarlsstööum I Báröardal
og tóku þau um leiö viö jörö og búi I
Holti. Jafnræöi var meö hinum ungu
hjónum og mikiö ástriki og eindrægni
alla ævi. Unnur var friökona, háttprúö
og mikil húsmóöir. Hún andaöist 3.
april 1973. Þau hjón eignuöust 9 börn,
sem öll eru á lifi 6 syni og 3 dætur, búa
5 þeirra I Stokkseyrarhreppi þar af 3
bræöranna i Holti. Barnabörnin eru 32.
Þegar Sigurgrimur fór aö búa var tún-
iö I Holti rúmlega 4 ha og heyskapur
mest tekinn á mýri. Áöur er þess getiö
aö nú'er túniö 100 ha.
Ariö 1912 gekk Sigurgrimur i ung-
mennafélagiö i sveit sinni og varö þar
brátt mjög starfssamur. Hann varö
strax ungur ágætur ræöumaöur og rit-
Framhald á 14. sióu.
islendingaþættir