Atuagagdliutit - 23.12.1991, Síða 5

NR. 148 1991 ATUAGAGDLI UTIT/GRØNLANDSPOSTEN 5
Nimmami juudit unmrnsa tmersmt
All.: Tusagassiortoq Søren Rasmussen
Qallunaat sakkutuui arfinil-
lit Qalasersuarmut qanin-
nerpaallutik najugaqarput.
Station Nordimi kaperlak
ullunik unnuanillu 134-nik
sivisussuseqarpoq, tikittar-
tullu kingulliit aallaraanga-
ta qaammatit arlallit qaa-
ngiutsinnagit allanik takut-
toqarneq ajorpoq.
Kujammut qilak qaqqat
apummit qaqortuinnaat,
kangerluit sikusimasut im-
mallu sikusimasup iluliara-
saartup qaqqoriinnaap qu-
laa aappilarullersimavoq.
Siunnerfippullu Qalaser-
suup tungaa taartuinnar-
suuvoq. Qallunaat sakku-
tuuisa timmisartuussuanni
qasertumi Herculesimi tim-
misartortartup timmisar-
torsuaq 68 tonsinik oqi-
maatsigisoq nerngallaatsip-
paa, taarnerinnarmullu tik-
kuariarpoq: Takkanna -
timmisartortartup igalaavi-
sa ataanni barakkit qorsuit
qasiartut mikeqisutut isik-
kullit sukkaqisumik sarsu-
apput: Station Nord.
Timmisartup sarpissui
kangerluuk issoqisumik si-
kusimasoq iluliarasaartoq
qulaallugu siorsupput, tim-
misartup assakaasui timi-
tarsuanit suli nerngallaa-
teqqittumit anillakarput.
Ujaraaqqanik mittarfiliami
1600 meteritut takitigisumi
aput kingunitsinni persera-
laartuinnanngorpoq.
Napasuliami allagartat
assigiinngitsut nivingapput:
Qalasersuarmut 933 kilo-
meterit. Thulemut 1150 ki-
lometerit. Værløsemiit nal.
akunnerini 13-ini timmisar-
tumiissimanerput pingaso-
riarlutalu akunnilluta mis-
simanerput timitsinnik suli
sqjukulaartitsivoq. Qaam-
mat imissisimasoq apum-
mik qillaaluttuinnanngor-
titsivoq. Qimmmit ilaat mi-
agguulerput, silaannaarlu
pussukulaartuinnaavoq,
26-inimmi issikkami.
Najugarineqartoq
isorlerpaaq
Station Nord nalagaaffeqa-
tigiinnermi najugarineqar-
tut avannarlersaraat. Maani
sermersuup immallu sikua-
ta akornanni nunaminerta-
mi qallunaat sakkutuui arfi-
nillit nunarsuup sinneranit
avinngarusimalluinnarlutik
inuupput. Qaqutiguinnaq
tikeraarteqartarput - ukiuu-
nerani qaammatit marluk-
pingasut allortarlugit sak-
kutuut timmisartuat allak-
kisartoq pisariaqartunillu
allanik useqartoq tikittar-
poq.
Piffissaqanngingajappoq.
Station Nord illorsuaate-
qanngilaq timmisartunut
isertitsivigineqarsinnaasu-
mik, timmisartorsuarlu una
tingeqqissinnaassaguni nal.
akunneri marlussunngu-
aannaat uninngasinnaavoq.
Tamaanngippammi motorii
issersuarmit qerrutissap-
put.
Allakkat timmersartup
nassataasa akinissannut
piffissaqanngilaq. Tamaani
nqjugaqartut arfinillit tulli-
anik attaveqarnissaq utaq-
Kisianni sivikitsuinnar-
milluunniit allannguuteqa-
laartarneq qujarunneqarta-
qaaq. Tassami nutaarsias-
sarsiviusarpoq, kiinnanillu
nutaanik takunissamut pe-
riarfissiilluni. Akissutinik
ullut tamaasa tusartuakka-
nit allaanerusunik akissuti-
sifiissaavoq. Nerisassatsia-
lassuillu piareersimapput.
»Oqaloqatissaaleqisan-
ngikkaluarpugut, ullummi
tamaasa Thule-base, Værlø-
semi sakkutuut timmisarto-
qarfiat Danmarkshavnilu
radiokkut oqaloqatigisarat-
sigit«, taama oqaluttuarpoq
Algot Jack Lilgren, ultiup
aappassaa Station Nordi-
miittoq. Danmarkshavn si-
lasiorfiuvoq, 500 kilometeri-
nik kujasinnerusumiittoq.
»Kiinnanilli nutaanik
takoqqilluni nuanneqaaq,
pingaartumik nivissanik
ilaasoqartillugu. Oqaloqati-
giinnarlugit, isigiinnarlugil-
luunniit...«
Sakkutuut taakku arfinil-
lit - oversergentit tallimat
løjtnantilu ataaseq - nammi-
neq qinnuteqarlutik maan-
narumasimapput. Ukioq
ataasiakkaarlugu maaniit-
toqarsinnaavoq, amerlaner-
saasali maaniinnertik ukiu-
mik ataatsimik sivitsortar-
paat.
Qaammammut akissarsi-
at tapitallit qaammammut
27.000 koruuniupput. Ka-
laallit Nunaanni akileraarut
33 procentiinnaavoq. Bank-
bogimiittuutit amerliartor-
tuartarput, maanimi ani-
ngaasat atorfissaqanngim-
mata.
Maanili pissutsit ilunger-
sunaqisut unammillerniar-
lugillusooq maaniinnissa-
mik qinnuteqartoqartarpoq.
»Station Nord nuanne-
qaaq, imminut saamisassa-
qartissinnaagaanni. Iman-
narsuarlumi killersugaan-
nginnatta pifiissaq ingerla-
pallattaqaaq«, Finn Ras-
mussen, mittarfimmi pisor-
taasoq, ukiullu pingajussa
maaniittoq oqaluttuarpoq.
Qalasersuup sanilia
Najugaqartut arfinillit taak-
ku suliassaasa pingaarner-
saat tassaavoq mittar fik
ukioq kaqjallallugu timmi-
sartunit mifiigineqarsin-
naatittuassallugu. Naak
akuttoqisumik mittoqarta-
raluartoq ullut tamaasa su-
liarisariaqarpoq - taamaan-
ngippami suliarinissaa ajor-
narsissaaq. Ukiuunerani
an gu tit marluk-pingasut
maskinat aputaajaatit assi-
giinngitsut atorlugit mittar-
fik 1600 meteritut takitigi-
soq aputaajarneqartuartari-
aqarsinnaasarpaat.
»Sioma taamaappoq, mit-
tarfik naallugu aputaaja-
reerlugulu illuatungaaniit
aallarteqqittariaqartarpu-
gut. Ullut tamarluinnaasa.
Assigiiaaginnaraluaqaaq«,
Finn Rasmussen eqqaama-
salikkersaarpoq.
Kaperlaap nalaani tim mi-
sar toq Station Nordimut qa-
nilligaangat nappartarsuit
sioqqanik imallit mittarfiup
saneraani illuttut siassima-
sut sakkutuut ikittarpaat.
Taava tim misar tortar toq
minniarssinnaanngortar-
poq.
Najugaqartut arfinillit
taakku Qalasersuarmut qa-
ninnerpaallutik saniliup-
put. Nunarsuup ilaani alla-
mi sumiluunniit Qalasersu-
armut taama qanitsigisumi
najugaqartoqanngilaq, ca-
nadamiut mittarfiat Alert
aamma tamatut avannarpa-
sitsigisumiitoq eqqaasan-
ngikkaanni.
Ukiuunerani Station
Nord ulloq unnuarlu aggua-
qatigiissullugu 40-inik issit-
tuartarpoq.
Ukioq manna seqineq 15.
oktober kingullermik nui-
voq, aatsaallu 26. februar
kujataani killingusaakkut
nueqqikkumaarluni. Ulloq
taanna nuannaffiusarpoq.
Ullut unnuallu 134-it kaper-
lassioreersimallutik pikku-
navissumik nalliussisar-
paat.
»Maani taamarsuaq imer-
tuunngilagut. Uaanneeriar-
luta ataasinnguartorsinnaa-
sarpugut - ila kisianni ki-
ngornatigut nangikkiarfis-
saaleqinartarami...«, taama
oqarpoq Allan Bo Hansen,
ukioq siulleq maaniittoq,
peqqumaateqarnermullu
akisussaasoq.
Thule-basep nukaa
Oqaluttuarisaaneq eqqai--
saatigalugu Station Nord
sorsunnerup nillertumik
taaneqartartup nalaani pi-
lersinneqarpq. Amerikka-
miut ’50-ikkunni Avanersu-
armi amerikkamiut Thule-
base suliarigamikku tama-
tumunnga peqatigitillugu
Danmark annertuumik ta-
piissuteqarfigaat matuma
ingerlanneqarnissaanut
atugassanik. Siunertarine-
qartut tassaapput silasiorfe-
qalernissaq, klisalu timmi-
sartorsuit B-47-t Thule-ba-
semiit aallaaveqarlutik
ingerlaartartut allamik mif-
fissaqarnissaannut periar-
fissaqarnissaq. Sovjetunio-
nip avannaa qulavaallugu
(atominik qaartartunik use-
qarlutik) ingerlaareerlutik
uternerini Station Nord
mifligisinnaasa siullersa-
raat. Ujaraaqqanik mittar-
fik taamani takinerusuma-
galuarpoq, 30-llu missaanni
inuttaqartinneqarsimagalu-
arluni.
Station Nordip ingerlan-
neqarneranut tapiissutitik
amerikkamiut 1972-imi
unitsippaat, tassa taamani
Arktisip qulaani timmiuar-
tunik qaartartunik nakkaa-
titsissutaarukkamik. Mit-
tarfik matuneqarpoq - uki-
ulli pingasut qaangiuttut
qallunaat illersomeqamis-
s amut
avannaam
oqartussaasa Tunup
aani mittarfimmik
pinngitsuuisinnaanngitsut
mittarfik ammaqqippaat.
Timmis artut annerusut ma-
tumannga 1000 kilometeri-
nit ungasinnerusumi alla-
mik miflissaqanngillat. Ul-
lumikkut suliassat - mittar-
fiup ammatittuarnissaata
s an ia ti gut - tassaapput issit-
tup ilisimatuussutsikkut
misissorneqarneranut ta-
pertaanissaq, inuinnaat
sakkutuullu soqutigisaat
eqqarsaatigalugit. Mittar-
Algot Jack Lilgren Station Nordimi aappassaanik ukiiler-
poq. Nipaatsumikinuuneqiluarisimaarluarpaa, tikeraarne-
qartarnertilli aamma ajorinngivillugu. Pingaartumik tike-
raat nivissanik ilaqaraangata. (Ass.: Søren Rasmussen)
Algot Jack Liljegren er i gang med sin anden vinter på
Station Nord. Han er godt tilfreds md den stille tilværelse,
men også med at lå besøg. Især hvis det er piger med. (Foto:
Søren Rasmussen)
fiimmit silamik nalunaaru-
tit nassiussorneqarput, nu-
nap sajuttarneri Sovjettillu
atominik misileraalluni
qaartitsarneri uuttortaga-
ralugit, silaannaap qinngor-
nernik ulorianartunik (radi-
oaktivinik) akui katersorlu-
git, geomagnetismip ionos-
færillu allanngorarneri na-
lunaarsorlugit.
Sulisut uuttortaatit nak-
kutigaat. Båndit, filmit, fil-
terit il.il. taarsertarlugit.
Paasissutissali allanngor-
tinneqanngitsut kujammut
nassiunneqartarput.
Station Nord aasat ta-
maasa ilisimatuussutsikkut
Tunup avannaani ilisisas-
sarsiortut aallaavigisarpaat.
Amerikkamiut sakkutuut
imarsiortut Station Nord
upernaat taamaasa sikuin-
narsuarmi ilisimasassarsi-
ortunut pilersuinerminni
aallaavigisarpaat, ilisima-
sassarsiornerullu siunerta-
raa Sovjettip aqqartartuus-
suisa atominik sakkullit si-
kup ataanittuut naniarnis-
saannut periutsinik ineriar-
tortitsineq.
Taamaalinerani mittarfik
ulapaarfiusaqaaq. Ullut
ingerlanerat pissutsillu al-
lanngortarput. Najugaqar-
tullumi tikeraat kingulliit
tin ginis saat allaat erinigiin-
nalersarpaalluunniit.
Inuinnartut
inooqatigiinneq
Kisianni assigiiaaginnavim-
mik nipaatsumik inuunneq
artomartoqarsinnaavoq.
Taamatut avinngarusimaqi-
sumi inooqatigiinneq ukiuni
arlalinni toqqissisimanngif-
flungaarmat ataaserluun-
niit ukioq ataaseq maaneeq-
qinnissaminik qinnuteqar-
tarsimanngilaq. Ukiorli
manna tamaannaviaru-
nganngilaq.
»Akunnitsinni annertu-
nerusunik ajomartorsiute-
qanngilagut. Soorunami
suut tamarmik isumaqati-
giissutaajuaannartanngU-
lat, oqaloqatigiissutigisin-
naajuaannarpagulli. I laan-
neeriarlutalumi pisarner-
mit annertunerusumik saa-
misaartarunarpugut«,
Kenn Michael Jensen aam-
ma Henning Bendtsen taa-
ma oqarput, tamarmik uki-
oq manna siullermeertumik
Station Nordimi ukiisut.
Kenn Michael ilisimatusar-
nermut atortunut Henni-
ngilu innaallagissiorfimmut
akisussaasut.
»Tamattalumi immikkut
ineeraqarpugut, kisimiikku-
suleraangatta iserfigisar-
takkatsinnik«.
Arfinillit taakku illumi
ataatsimi najugaqarput,
igafliuutigaluni radioqarfi-
usumi, kiisalu atuartarfim-
mik atuagarpassualimmik,
nipilersuutilimmik maa-
gaartunillu issiaarfilinnik
initalimmi. Nqjugaqartut
inaat ataasiakkaat iseraanni
sakku tooqarfim m i sakku-
tuut inaannut eqqaanaate-
qanngivipput. Nipilersuus-
suit stereot inuisa nassarsi-
masaat aam akku. Sanilip pi-
gis aa ta assinganikk arnigaa-
teqaraanni tamaallaat radi-
okkut angerlamut nalunaa-
rutigigaanni, tullianillu tim-
misartoqarneratigut pissar-
siaralugu.
Kaperlammi
qimusserartarnerit
Najugaqartut suliatik aala-
jangersimasut ulluinnarni
isumagisarpaat. Kenneth
Wiinblad Jensenip qimmit
mittarfeqarfiup Siruisimi
alapernaarsuisunit tunissu-
tisiarisimasai qulit akisus-
saaffigai. Station Nordermi-
ut marlukkaarlutik ilaanne-
riarlutik qimusserartarput,
aqqutaanilu illuaqqani un-
nuisarlutik.
»Station Nordimeereeru-
ma Siruisimut qinnuteqar-
niarpunga«, Kenneth Wiin-
blad Jensen oqaluttuarpoq,
upernaap ingerlanerani ar-
laleriarluni taamatut qi-
musserartarsimasoq.
Station Nord nu nap al-
lanngutsaalisap ilaaniippoq.
Ukiut arlaqalersut nannu-
nik takkuttoqarsimanngi-
laq, kisianni allanik uuma-
soqarpoq, soorlu teriannis-
sat, puisit, avinngat kiisalu
timmissat assigiinngitsut:
Aqissit, qupaloraarsuit assi-
giinngitsut kissaviarsuillu.
Station Nordimut angalaa-
raangamik ilaammi aarfif
umimmaallu naammattoor-
tarpaat.
Station Nord aasaanerani
siusinnerusukkut tikissi-
mavara. Seqinersuaq kaa-
viinnartoq, kialaaq, qaqqar-
suarnullu portoqisunut isik-
kivigissuaq. Avannaatu-
ngaani qeqertaasarsuarmi
Peary Landimi qaqqarsuar-
ni assigiingisitaartunik qali-
paateqartuni qoororsuaqar-
titerpoq. Tamaamiippullu
tasersuit uigulukkuttut Qa-
lasersuup tungaanut tikku-
arsimasutullusooq 150 kilo-
meterinik isorartussusillit,
taaneqartartut Midsom-
mersøer aamma Aftenstjer-
nesøer. Aasaanerani inngi-
annaannarmik seqinnaris-
suarmi Herculisimik timmi-
sartortartut sapiillisimaar-
tut tasersuit taakku takeqi-
sut amitsukujuullu qaatsi-
arlugit qaaqqarsuit innaat
akunnisiortarpaat. Qooqqut
nerukitsut qipiluaffigalugil-
lusooq umimmaat ivigarto-
rusaartut atunngisungarlu-
git qulavaasarpaat.
Ullumili taartorsuarmi
qaaammat kisimi Perary
Landip tasersuinik sikusi-
masunik qaammarsaasuu-
voq. Tappika qimmit miag-
gooriaqqippallattarput. Ku-
jataani qilammi aappilliussi-
maneq asinngalerpoq - pif-
flssaaruppugut.
Motorit quersuusartutut
nippallutik aallarniartillu-
git naggataamik aalaterivu-
nga, taavalu suna tamaat
qoqernarsisillugu moterer-
suit aallaqaat.
Kavaasuara peeriarlugu
isiavimmut qiterummik aa-
lajangerpunga. Silatitsinni
qimatagut natsatik siutequ-
tillit atilluartiterlugit apu-
tikkut manngariinnakkut
tunulluta angerlamut aal-
larput. Sapaatip akunneri
suli arlaqarput unnuamini
takeqisumi tulhanik qiim-
maallannartorsinissaannut.
Juulliararnissaanut.
Ulloq taanna qilernerusa-
maarrattarput.