Ísafold - 19.09.1891, Blaðsíða 1

Kerau' át á miðvikudögum og
augardögam. Verð árg. (um
IOO arka) 4 kr.; erlendis 5 kr.
43orgist fyrir miðjan júlímánuð.
ISAFOLD.
Uppsogn (skrifieg) bundin við
áramót, ógild nema komln sje
til ótgefanda fyrir l.okt. Af-
greiðslust. í Austurstrœti 8.
'XVIII. 75. i
Reykjavík, laugardaginn 19. sept.
1891
Verzlun íslands.
I.
Mein er að því, hve almenningi er ósýnt
um að kynna sjer landshagi vora, af skýrsl-
1um þeim, er út eru gefnar árlega á lands-
ins kostnað, í Stjórnartíðindunum, eptir
beztu föngum, ófullkomnum auðvitað í mörg-
um greinum, en hafandi þó' í sjer fólginn
viðunanlegan leiðarvísi til glöggs yfirlits yfir
hagi landsins. Ekkert lesmál er fljótlegra
■ og glöggvara yfirlits en töflur; en svo er
allur þorri manna hugsuuarlaus, að töfl-
ur eru eitur í þeirra beinum, og heldur vilja
þeir lesa heila örk í óbrotnu lesmáli en eina
töflublaðsíðu og vera þó, ef til vill, jafnnær
eptir allan lesturinn, vegna orðafjöldans og
yfirlitsleysisins, þar sem taflan þar á móti
er nærri því eins og landsuppdráttur, er
sýnir þeim, sem á lítur, á einu augabragði
það, sem hann vill eða þarf að vita.
I landshagsskýrslnakafla Stjórnartíðind-
anna árið sem leið er sjerlega gott yfirlit
y fir verzlun landsins um nokkur hin síð-
ustu ár undanfarin (1886—1889), ásamt
3amanburði við eldri tíma. En hvað margir
af hundraði meðal þjóðarinuar ætli hafi nú
'kynnt sjer skýrslur þessar ? Ætli eigi muni
óhætt að veðja um það, að þeir nái eigi
einum af hundraði ?
Eina ráðið til að koma höfuðatriðunum
inn í almenning er, að blöðin beri þau á
■borð fyrir hann, í ekki stærri skömmtum
en svo, að menn ofhasi eigi upp af því,
■og þá þannig til reitt, að lystin dofni sem
minnst.
Hjer koma þá fáeinar inntökur úr tjeðum
skýrslum.
Verzlunarmagn landsins- þeir sem
vilja forvitnast um efnahag einhvers Iands
■ eða þjóðar, — um hvað mutiu þeir spyrja
• einna fyrst ?
Um verzlunarmagn landsins.
En hvað er það, er því nafni nefnist ?
það er samanlögð verðhæð aðfluttrar og
útfluttrar verzlunarvöru á ári.
Annarsstaðar leikur sú tala ekki bara
á miljónum króna og tugum miljóna, held-
ur á hundruðum miljóna og þúsundum mil-
jóna og hundruðum þúsunda miljóna. Hjer
á landi er skemmst á að minnast, að verzl-
unarmagnið náði eigi einum tug miljóna.
Eyrir 100 árum rúmum (1784) nam það eigi
einu sinni einni miljón—var þá 868,000 kr.,
og fyrir 40 árum rúmuin var það lítið eitt
á 4. miljón. En árið 1880, eitt af helztu
veltiárum á þessari öld, nam það nær 12J
miljón, og var rúmlega 11£ miljón að með-
altali árin 1881—1885. Árin þar á eptir,
hörðu árin þrjú í röð, komst það langt nið-
ur úr tugnum aptur, lægst, 1887, niður í 7
miljónir rúmar. En árið 1889 komst það
■ aptur upp fyrir tuginn, upp í meira en 10|
milj., og hefir eflaust haldizt svo hátt og
hærra jafnvel talsvert síðan.
Til frekari glöggvunar er hjer sett yfirlit
yfir aðfluttar og útfluttar vörur að verðhæð
til, hvorar í sfnu lagi, og í aptasta dálki
verzlunarmagnið samtals á mann , hvert
mannsbarn á landinu.
Ár Aðfl. vörur Útfl. vörur A mann
kr. kr. kr.
1849 . . 1,182,000 2,159,000 56
1880 . . 5,727,000 6,774,000 172
1881—85 6,109,000 5,554,000 164
1886 . . 4,235,000 3,688,000 113
1887 . . 3,968,000 3,043,000 100
1888 . . 4,694,000 3,981,000 123
1889 . . 5,598,000 4,927,000 150
Við þennan útreiknig er vöruverðið hjer
á landi lagt til grundvallar, bæði á útlendu
og innlendu vörunum, nema fyrsta árið
(1849) ; þar er farið eptir dönskum skýrsl-
um, og innfluttar vörur þá reiknaðar eptir
innkaupsverðinu í Danmörku og útfluttar
vörur með markaðsverðinu þar.
Matvörukanp frá öðrum löndum. Sje
aðflutta varan liðuð sundur eptir tegund-
um, í þrjá flokka : 1., matvöru, þ. e. allar
kornvörur, brauð, salt, ýmsar nýlenduvörur,
kartöflur, epli, niðursoðinn mat og óáfenga
drykki; 2., munaðarvörur, þ. e. kaffi, sykur,
síróp, te, tóbak, vínföng og öl; og 3., aðrar
vörur, — þá kemur það í ljós, að síðasta
árið, sem skýrslurnar ná yfir, 1889, hafa
matvörukaupin numið rjettum þriðjungi af
hinum aðfiuttu vörum að verðinu til, en
heldur meiru áður að tiltölu, þetta frá 35—
41| af hundraði. Hafa þau, matvörukaup-
in, orðið mest að tiltölu það árið, er mest
var harðærið, eða 1887; þau hafa þá kom-
izt upp í 41.6 af hundraði allrar aðfluttrar
vöru.
Annars er þetta yfirlit yfir matvörukaup-
in síðan 1880:
1880 . . 2,165,000 kr.
1881—1885 2,145,000 —
1886 . . 1,687,000 —
1887 . . 1,651,000 —
1888 . . 1,834,000 —
1889 . . 1,876,000 —
Helztu aðfluttu matvörutegundirnar eru
rúgur, rúgmjöl og bankabygg, og nema þess-
ari upphæð árin 1886—1889, í krónum :
Búgur
1886 . . 413,095
1887 . . 366,412
1888 . . 324,940
1889 . . 334,671
Bíigmjöl Bankabygg
181,934 270,179
193,480 261,506
226,158 248,458
227,801 247,054
Eptirtektavert er það, að aðflutningur ó-
malaðs rúgs fer minnkandi, en rúgmjöls að
því skapi vaxandi. Ómaksminna að þurfa
ekki að mala !
Aðrar helztu matvörutegundir hafa verið
þessar, þ. e. verðhæð þeirra í krónum :
Hrísgrjón Ou erheadmjöl Baunir
1886 . 154,914 100,096 80,850
1887 . 151,815 86,424 63,604
1888 . 171,772 87,632 59,778
1889 . 159,786 77,963 68,829
Af smjöri hefir verið keypt frá öðrum
löndum fyrir 20,000 kr. eitt árið (1887), en
fyrir 44—57 þús. hin árin.
Af hveiti aðkeypt fyrir 33—49 þús. kr.
á ári.
Af brauði alls konar 80—100 þús. kr. á
ári.
Af kartöflum keypt frá öðrum löndum
fyrir 21 þús., 14, 12 og 16 þús. kr. þe3si ár.
það er handvömm landsbúa, og hún hrap-
arleg, að kaupa þarf fyrir eiun eyri kartöfl-
“Ur frá útlöndum. Landið ætti þvert á móti
og gæti mjög vel miðlað öðrum þjóðum kar-
töflum fyrir svo tugum þúsunda skipti.
Allt hið sama er raunar að segja um
smjörkaupin.
Salt hefir verið keypt fyrir 189, 280, 391
og 417 þús. kr. þessi ár.
Aðrar matvörutegundir sjerstaklega til-
greindar nema engar 10 þús. kr. á ári.
Munaðarvörukaup. |>au hafa numið
árin 1880—1889 rúmum þ af hinum útlendu
vörukaupum, minnst 24 af hundraði tæpum
(1889), og mest 29 af hundraði. þau hafa
numið þessu í krónum hvert árið :
-1,041 ,uuu ar.
1881—1885 . 1,665,000 —
1886 . . . 1,225,000 —
1887 . . . 1,136,000 —
1888 . . . 1,227,000 —
1889 . . . 1,335,000 —
Sje talan fyrir árin 1881—1885 margföld-
uð með árafjöldanum (5), og síðan lagðar
saman tölurnar fyrir öll árin tíu (1880—1889)
koma út 14,789,000 kr., fjórtán miljónir og
sjö hundruð áttatíu og níu púsund kr. í mun-
aðarvöru, þ. e. kaffi, sykri, sírópi, tei,tóbaki,
vínföngum og öli.
J>á er að skoða, hvað kemur á þessa mun-
aðarvörutegund fyrir sig 4 síðustu árin, er
sundurliðað yfirlit er til fyrir, í krónum :
1886
1887
1888
1889
Kaffi
325,531
396,233
345,971
442,581
Sykur
346,656
313,457
330,986
372,411
talin kaffirót
' Tóbak
255,881
278,569
274,258
314,701
og annar
Með kaffinu er
kaffibætir; nemur það 75—95 þús. kr. á
ári.
A£ sykrinu nemur kandíssykur 166—198
þús. kr. á ári, hvítasykur 115—140 þús. kr.
Sírópi er sleppt í þessari samlagningu; það
nemur að eins J—3J þús. kr. á ári.
Af tóbakskaupunum stendur neftóbakið
hjer um bil alveg í stað ár eptir ár, frá 82
—85 þús. Munntóbakskaupin leika á 123
—138 þús. kr. á ári. Reyktóbak fer vaxandi,
eru 24 þús. kr. 1886 upp i 37 þús. kr. 1889,