Ísafold - 17.06.1896, Side 1

Kemarút ýmistðinti sinni eða
tviav.ívitu. Verðárg.(90arka
Jninnst) 4kr.,erlsn<Iis 6 kr. eða
1*/« doll.; borgist fyrir míöjan
júli (erlendis fyrir fram).
ÍSAFOLD.
Uppsögn(skrifleg)bundin vij>
áramót, ógild nema komin sje
til átgefanda fyrir l.oktober.
Afgreiðslustofa blaðsins er í
Austurstrœti 8.
Reykjavik miðvikudaginn 17 júní 1893.
AXili. árg.
Aldamót.
I'ara eru fyrir höiidum. Eptir 45(s ár renn-
nr 20. öldin upp. En jafnframt leynir það sjer
ekki, aS þjóS vor er stödd á aldamótum í
©Srum skilningi. N álega hvert sem vjer lít-
um er þaö deginum ljósara, að þýðingarmikl-
ar hreytingar eru í vændum — hreytingar,
sem annaðhvort hljóta að yngja upp þjóðlíf
vort og ummynda það eða gera út af við það,
allt eptir því, hvemig vjer reynumst í eld-
raun þeirri sem fyrir höndum er. Fíest hið
gamla er að liðast sundur og hrynja. Allt er
undir því komið að láta það ekki hrynja ofan
á sig, heldur hafa snarræði og þrek til að
reisa af n/ju. Ein aðaláhrifin af byltingum
þeim, sem orðið hafa í heiminum á þessari
öld, eru í því fólgin að færa saman löndin,
láta fjarlægðina í rúminu fá minni og minni
þýðingu. SvO; útúrskotnir sem vjer erum,
hafa þessi áhrif náð til vor að eigi alllitlu
leyti. Og afleiðingin er að verða sú, að annað-
hvort verðum vjer að semja oss að siðum
annara þjóða, svo miklu eindregnara en áður
að ekki er sarnan berandi, taka upp menn-
ingar-tilburði þeirra, eSa hætta, áSur en mjög
langt líSur, aS byggja þetta land sem mennt-
uS þjóS. ÞaS er hvorki meira nje minna, sem
nú er um að tefla.
Sveitabændur kvarta ekki tíðara undan
neinu öðru en því, hve mikill sje orðinn skort-
urinn á vinnukrapti. Fólkið sje svo margt
stokkið úr landina, að ekki sje nógu margt
eptir til að inna það af hendi, sem gera þarf.
1 rann og veru er sú umkvörtun víst mest
af missýning sprottin. Vinnnkrapturinn er
nógur í landinu. En hitt er satt, sem í raun
®g veru kemur í sama stað niður, að vinnu-
krapturinn er, sjálfsagt mest fyrir útflutning-
ana, orðinn svo dýr, að öllu er til skila hald-
ið, aS unnt sje aS láta hann horga kostnaSinn;
©g sumstaSar gerir hann þaS fráleitt. ÞaS
fer að verSa nokkuS dýr útheysbagginn, þar
sem maSurinn slær svo sem 1—2 bagga á dag
©g fær 2—3 krónur í kaup um daginn auk
fæSis, og Iítt hugsandi aS slíkt svari kostnaSi
til lengdar. Komi ekki einhver meS óllu ó-
væntur apturkippur í kaupgjaldiS, getur naum-
ast hjá því farið, að heyskapurinn verði til-
tölulega innan skamms víðast hvar bundinn
við vel rœktaða, sljetta jörð, þar sem vjelum
verður komið við og mannahald því getur ver-
ið margfalt minna en nú tíðkast.
Önnur stórmerkileg afleiðing af kauphækk-
uninni er og öllum auðsæ: Tóvinnan á heim-
Ilunum er að leggjast niður. Hún borgar sig
ekki með því vinnukonukaupgjaldi, sem nú
tíðkast. Pólk fær ódýrari föt í kaupstaðnum
heldur en heima hjá sjer. Eigi ullin ekki að
fara svo að segja öll óunnin út úr landinu,
verður oss nauðugur einn kostur að koma upp
lijá oss vjelum til aðvinna hana og láta nátt-
lirukraptana ljetta undir með oss.
t>á leynir það sjer ekki, að eitthvað þarf
að hreyta til með sjávarútveginn — að minnsta
kosti hjer við Faxaflóa. Það fer að verða
að hera í bakkafullann lækinn að koma mönn-
um í skilning um, að hátfískið hjer sje að
eyðileggjast, jafnmikið og um það hefur verið
ritað síðustu vikurnar. Og vegurinn til að
bæta úr því böli er naumast annar sýnilegur
en sá, er Tryggvi bankastjóri Gunnarsson
benti á í síðasta blaði ísafoldar, að leggja ó-
líku meiri stund á þilskipaveiðarnar en að
undanfömu.
Vjer sögðum áður, að nú væri um það að
tefla, hvort vjer eigum að geta haldið áfram
að byggja þetta land sem menntnð þjóð. Sjálf-
sagt þykir ýmsum þar djúpt tekið í árinni.
En gætum nú að, hvernig ástandið hlýtur að
verða, ef ekki er að hafzt. Sje nokkuð að
marka það, sem sveitabændurnir bera einum
rómi, eiga þeir mjög örðugt með að rísa und-
ir kaupgjaldinu. Og engin trygging er fyrir
því, að kauphæðin sitji framvegis við það sem
hún er nú. Ekki þarf nema eitt til tvö velti-
ár í Vesturheimi eða örstuttan harðæriskafla
hjer á landi til þess, að hugir manna leiti
hurt af landinu jafn-ákaft og þegar ákafast
hefur verið að undanförnu. Því fylgir aukin
vinnufólksfæð og aukið kaupgjald. Hvar eru
menn þá staddir með þúfurnar sínar og engj-
arnar stóru og snöggu? Er ekki full ástæða
til að gera sjer í hugarlund, að landbúnaður
vor yrði þá staddur í meira en lítilli bættu?
Er það ekki líka drjúgur viðauki við annað,
sem vjer þurfum frá útlöndum að fá, ef vjer
neyðnmst til að fa að allan fatnað vorn —
ekki efnilegar en á horfist með sólu á annari
vorri helztu útflutningsvöru, sauðfjenu? Hvern-
ig fara muni hjer í sjávarsveitunum nærlend-
is, ef engar breytingar komast á sjávarútveg-
inn, eru menn ekki í neinum vafa um, eptir
því sem bljóðið hefir verið í þeim mönnum,
sem sent bafa blöðunum greinar undanfarnar
vikur út af botnvörpuveiðunum. Þeir virðast
ekki bafa sjeð fram á annað en opinn dauð-
ann eða landflótta.
Ef vjer að hinn leytinu verðum menn til að
koma í verk þeim breytingum, sem þörfin
krefur, mundu afleiðingarnar verða svo miklar,
að ekki er unnt að gera sjer grein fyrir þeim
fyrirfram. Ein hin einfaldasta og ekki hvað
þýðingarminnsta afleiðingin af breyttum land-
búnaðarháttum væri sjálfsagt, að sú mikla og
kostnaðarsama hestaeign, sem nú tíðkast,
mundi verða óþörf. Það er engjaheyskapur-
inn einn, sem gerir hestaeignina óumflýjan-
Uga. Og það er hún, sem framar öllu öðru
stendur vagnanotkun og vegalagning fyrir
uwwn.. _ . "
þrifum. Mönnum þykir mmnst um vert að
að fara með hestana í kaupstaðinn úr því að
þeir verða að eiga þáá annað horð. Og þess
vegna er það, að alþýða manna hefir áreiðan-
lega enn ekki verulega trú á þeirri viðleitni,
sem hingað til hefir verið í frammi höfð til
þess að koma samgöngum á landi í viðunan-
legt horf. Svo má og búast við því, að marg-
41. blað.
háttaðar tilraunir yrði farið að gera með jarð-
veginn, af ólíku meira kappi en hingað til
hefir átt sjer stað, ef hændur færu á annað
horð að leggja sitt aðalstarf í jarðrcektina.
Enginn getur fyrirfram sagt, hvorn árangur
þær kynnu að hafa. En lítil ástæða er til að
efast um, að hann yrði tiltölulega mikill. Það
blandast víst fæstum hugur um, að hjer megi
framleiða miklu meira af gæðum lífsins en gert
er, ef viðleitnin væri nógu einbeitt.
Og hve stórkostlega mundi ekki atvinnan
aukast hjer í landinu, ef vjer hefðum mann-
skap í oss til að vinna með vjelum þó ekki
væri nema alla þá ull, sem árlega til fellst
hjer á landi. Og hvers vegna skyldi vera ó-
hugsandi, að það geti horgað sig að flytja
hingað útlent vinnuefni með öllum þeim mikla
vatnskrapti, sem vjer eigum yfir að ráða? Nú
í vor seldu tveir menn í Noregi Englendingum
fossa fyrir 5/2 miljón króna, og það gefur
manni allljósa bending um, að slík hjálp frá
náttúrunnar hendi, sem hjer er í svo ríkum
mæli, sje ekki á hverju strái í öðrum löndum.
Þá mundi það ekki verða lítil framför jafn-
vel fyrir landbúnaðinn hjer í sjávarsveitunum,
ef menn hættu að stunda bátfiskið jafnframt
honuro, og þeir, sem við hann fengjust á
annað borð, helguðu honum alla sína krapta.
— Yfirleitt er sýnilega að stefna að því hjer á
landi, eins og í öðrum löndum, að atvinnu-
greinirnar liðist sundur, og hver maður láti
sjer að meira eða minna leyti nægja eina at-
vinnugrein. Og því ætti að verða samfara
sömu kostirnir hjá oss eins og hjá öðrum
þjóðum: reglubundnari vinna, meiri iðjusemi
og meiri kunnátta til þess verks, sem hver
einstakur maður á af hendi að leysa.
Kjarninn í flestum þeim hreytingum, sem
óhjákvæmilega eru fyrir hendi, svo framar-
lega sem vjer eigum ekki að dragast svo
langt aptur úr að langt frá sje viðunandi, er
sjálfsagt sá, að vjer þurfum að fá að fje, eins
og allir aðrir, sem líkt hefir staðið á fyrir.
Vjer getum ekki lengur haldið í horfinu, get-
um eigi lengur fleytt oss með tvær höndur
tómar, eins og að undanförnu. Vjer verðum
að haga framfaraviðleitni vorri eins og aðrir
menn, og vjer verðum að fá til þess fjámuna-
lega aðstoð annara, eins og svo margir aðrir
hafa þurft. Engin líkindi eru til annars en
að það mundi reynast auðsótt mál, ef hyggi-
lega væri að farið. Hitt er hætt við að yrði
örðugra, að fá inn í landið allt það mannvit
og alla þá þekkingu, sem vjer höfum þörf á
til þess að gera þetta land svo byggilegt, sem
það getur orðið. Það auðnast oss naumast
fyr en oss hefir lærzt að hætta að einblína
þangað sem menn hafa vanizt allt öðrum
framfaraskilyrðum en hjer eru fyrir hendi —
lærzt aíT lei ta að fræðslu frá nýju löndunum,
þar sem einmitt er verið að gera óbyggðirn-
ar að auðsælum sveitum, auðnirnar að aldin-
görðum, þar sem verið er að gera allt það
sama, sem vjer þurfum að fá gert.