Ísafold - 06.05.1911, Page 1

Kemxn út tvisvar l vikn. VerD árp;. (80
arkir minst) 4 kr. erlendis 6 ki e$a 1 V»
dollar; borgist fyrir midjanjáli (erlen^is
fyrir fram).
ISAFOLD
CpDsðgn (g^TÍSeg) bundin viö Aramöt, et
ógUö nema bomln sé til útgefanda fyrit
1. okt. ng aanpandi sbnldlaas; viö blaöiö
Afgreiösla: Aastaritrnti 8.
xxxvm.
árg.
Reykjavík 6. maí 1911.
29. tölublað
Frá Frakklandi.
S ■
^[Óspektir meðal víuræktarmanna.
---- Khöfn, 21. apríl 1911,
A Frakklandi er um þessar mundir hinn versti gauragangur meðal vin-
ræktenda. Kampavínsræktendur i héraðinu Marnc kröfðust þess af Monis yfir-
ráðherra, að hann veitti þeim einkaleyfi til þess að nefna nú sitt vín kampavín
Þessu mótmæltu önnur vínhéruð harðlega. Monis skaut málinu undir dóm
öldungaráðsins og þarÆvar samþykt|ályktun um að fela - stjórninni að afnema
öll þesskonar einkaleyfi á víni.
risu upp vínræktendur i Marnehéraðinu með ofsa og^ógangi. Má
íeita aðjjþar hafi veriðjfull uppreisn siðustu dagana. Þeir fóru um herskildi,
vopnaðir ljáum, sleggjum og járnköllum og brutu alt og brömluðu.’^j Verst
urðu vínsalarnir úti. Fyrir þeim voru brotnar víntunnur í þúsundum og flösk-
ur í miljónatali og víninu helt niður.
A myndinni sjást bændur nokkrir á leið í spellvirki og svaðilfarir. Prest
sinn hafa þeir í fararbroddi.
Stjórninni hefir farist vandræðalega að bæ!a niður þessar skærur og hefir
hún orðið fyrir þungu ámæli í þinginu.
Um stuldinn á leyndarskjölum utanríkisstjórnarinnar, sem getið var síð-
ast, hefir ekki frézt neitt nánara enn, en þetta hefir orðið til þess, að Tyrk-
ir hafa komist að samskonar landráðum hjá sér og tekið fjölda manns fastan.
Enn eitt hneykslismál á Frakklandi vekur athygli um víða veröld. Það
hefir komist upp um nokkra fjárbrallara, að þeir hafa falsað orður og heiðurs-
skjöl og selt bæði á Frakidandi og víðar. Meðal þeirra, sem teknir eru fastir,
er Meulemans, ritstjóri Revue diplomatique.
Farþegaflug.
--- Kh. 12. apríl 1911.
Flugmaðurinn Breguet hefir nýlega farið fram úr öllum öðrum í far-
þegaflugi. Einn daginn flaug hann við 7. mann og næsta dag við n.mann.
Flaug hann með allan þenna fjölda i 5 mínútur. Þessir 10 farþegar, sem
sjásl á myndinni, voru þó mestmegnis drengir, svo að byrðin var ekki eins
þung og ætla mátti af þessari háu farþegatölu.
I. O. O. P. 924289
Bókasafn Alþ. lestrarfól. Pósthússtr. 14 5—8.
Foragripasafn opiö si. þrd. og fmd. 12—2
íslandsbanki opinn 10—2 V» og 5* 1/«—7.
K. F. U. M. Lestrar- og skrifstofa frá 8 árd. til
10 sbd. Alm. fundir fsd. og sd. 8 */• siödegis.
Landakotskirkja. öubsþj. 91/* og 6 á helgura
L&ndakotsspltali f. sjúkravitj. 10 V»—12 og 4—5
Landsbankinn 11-2 V*, 51/*-61/*. Bankastj. vib 12-2
Landsbókasafn 12—8 og 5—8. Útlán 1—3
Landsbúnabarfólag8skrifstofan opin frá 12—2
Landsféhirbir 10—2 og 5—6.
Landsskjalasafnib á þrd. fmd. og ld. 12—1
Landsiminn opinn virka daga 8 árd. — 9 siðd.
helga daga 8—11 og 4—6.
Lækning ók. i læknask. þribjd. og föstd. 11—12
Náttúrugripasafn opiö i1/*—21/* á sunnudögum
Ókeypis eyrna-, nef- og hálslækning Pósthús-
stræti 14 2. og 4. fimtud. i hv. mánuöi, 2—8.
Sýning gripa Jóns Sigurbssonar í Safnahúsiuu
opin kl. 12—2 hvern dag.
Tannlækning ók. Pósth.str.14, 1. og 8. md. 11—1
Taxaflóagufubát. tngótfur
fer til
Borgarness 15. maí.
Borgarness og Straumfj. 22. og 27. maí.
Hafna 12. maí.
Keflavíkur og Garðs 10., 12. og
19. mai.
Reiðin úr hlaði.
Þingræðisbrot — Réttlætisbrot —
Stjórnarskrárbrot.
Því var spáð hér í blaðinu, að bera
mundi hann nafn með rentu mánu-
dagurinn 13. marz ipn, er Kristján
Jónsson lét Heimastj.menn hafa sig
til að taka ráðherradæmi í meinum
við meirihluta þjóðfulltrúanna, i trássi
við guð og góða menn.
Mánudagur — til mæðu — segir
máltækið — og 13. til þreytu —
mætti sjálfsagt segja í þetta sinni.
Ekki er stjórnar-ferðalag Kr. J. langt
orðið enn. Hann má heita rétt kom-
inn úr hlaði — vera nýbyrjaður
stjórnarskeiðið. En nógu er ferillinn
langur orðinn til þess að sýna, að
eigi kann hann taumhaldið á stjórnar-
hestinum fremur en Bósi, sem hann
vildi eigi misbjóða með því að líkja
við hann Finni Jónssyni prófessor —
hérna um árið.
Á reiðinni úr hlaði er hann þegar
búinn að brjóta svo mikið af þvi, sem
þjóðinni er kært — að þrá mundi
hún pegar að taka hann af baki, ef
kostur væri á. En sú hefir nú við-
burðanna rás orðið, að terrja verður
hún sér mikið langlundargeð og þolin-
mæði unz hún fær að kveða upp
kosningadóminn og taka stjórnartaum-
ana af manni þeim, eða mönnum,
sem nú halda þeim og stefna í því-
nær hverju spori í þveröfuga átt við
það, sem rétt er og viðunanlegt.
í»ingræöisbrotiö var fyrsta af-
rekið á traða-reið hins nýja ráðherra
og fylgismanna hans. Eigi er þörf að
fara neitt verulega út í þá sálma, svo
margrætt er það. En aldrei verður
of oft á það bent öðrum til varúðar,
að jyrstur Islendinga gerðist hr. Krist-
ján Jónsson sá vargur l véum að brjóta
nýjengið pingrœði vort — með fulltingi
Heimastjórnarmanna — þessarra yfir-
borðsjátenda þingræðistrúar, sem á sér
hafa yfirskin þingræðisástar, en af-
neita hennar krafti þegar er á hólm-
inn kemur, svo sem glögglega hafa
þeir sýnt nú.
Þungur verður dómur þjóðar-
innar á því verki, þungur dómur sög-
unnar. Og fárlegt var það, að óvið-
ráðanleg og óviðkomandi atvik skyldi
fá ráðið því, að alþingi bar eigi gæfu
til þess að mótmæla þessu leiða at-
ferli eins kröftuglega 0g skilið átti það
— með því að hrinda þegar af stóli
þingræðisbrjótnum, er hann var stað-
inn að verki.
Róttlætisbrotin eru næstu af-
rekin, áður en úr tröðunum er komið.
Það var fyrst, er Kr. J. hagaði orð-
um sínum svo í þinginu, í lánsmál-
inu, að alment voru skilin sem dylgj-
ur um, að eitthvað af landssjóðslán-
inu 1909 hefði misjarist. Enda sag-
an borin svo út um landið, að fyrv.
ráðherra, B. J., hefði dregið undir sig
nokkuð af því. Já, ein landsmálagýg-
urin orðaði það svo, að helv. . . .
hann B. J. hefði nú stolið mörg
hundruðum þúsunda af því.
Það var réttlætisbrot gagnvart fyrv.
ráðherra, að Kr. J. skyldi tilefni gefa
til þeirrar dylgjuöldu, sem af þessu
reis. Það var ekkert sem knúði hann
til að segja eitt orð um þetta mál, er
hann gaf tilefni til dylgjanna. Og mað-
ur í hans stöðu átti að steinþegja um
það, unz það, var af hans hálfu full-
komlega rannsakað.
Og þvi kynlegri og síður afsakan-
leg voru orð hans á þinginu, sem
gerð hafði verið grein fyrir láninu í
hinum opinberu landsreikningum og
engin athugasemd við það gerð af
yfirskoðunarmönnunum Skúla Thor-
oddsen og Hannesi Þorsteinssyni.
Auðvitað varð Kr. J. að molda
dylgjurnar og lygarnar í báðum
deildum alþingis skömmu síðar,
eftir að fjármálaskrifstofustjórinn var
búinn að því hér i blaðinu. En þó
gat hann eigi að sér gert, að hann
gaf eða lét gefa — samkvæmt yfir-
lýsingu sjálfs hans í neðri deild —
skrifstofustjóranum ojanígjöj Jyrir pað
drengskaparverk hans að verða til pess
hér í blaðinu að bera Jyrverandi ráð-
herra undan hinum lúalega og logna
ceruleysisáburði.
Afskifti hans af þessu máli eru svo
sem hér hefir verið sýnt ósvikið
réttlætisbrot gagnvart fyrirrennara
hans.
En þetta réttlætisbrot er samt ekki
öllu meira en mýfluga hjá úlfalda,
borið saman við annað réttlætisbrotið
í hinni sögulegu reið úr stjórnar-
hlaðinu.
Eg á við afturköllun banka-
málsins í liæstarétti. Það er
svo mikið réttlætisbrot og of-
beldisverk af hans hálfu, að lengi mun
minst — og mun verða eigi sízti né
veikasti naglinn í stjórnmensku líkkistu
hans.
Hann lætur sér eigi nægja .að lokka
efri deild alþingis út á þá hálu og
hættulegu braut að hrifsa i sinar hend-
ur dómsvald landsins, sem henni kom
ekkert við, samkv. stjórnarskránni —
og kveða upp dóm i máli, sem var
orðið ramt flokksofstækismál fyrir til-
verknað hans og Heimastjórnarmanna.
Nei. Þegar búið er að kveða upp
þann dóm honum í vil með atkvæði
tveggja málsaðila (hans sjálfs ogE. Br.)
og bróður annars peirra — þá gerir
hann sér litið fyrir og notar embætt-
isstöðu sína til að stemma stigu fyrir
þvi og aftra, að málið verði tekið fyrir
á hinum eina rétta véttvangi, aj æðsta
dómstól landsins — þótt sjálfur hafi
hann upphaflega beint því inn á þessa
braut.
Hvað er ofbeldisverk, ef ekki þetta?
Hvað er réttlætisbrot, ef ekki þetta?
Enda er svo komið nú, að enginn
maður heyrist mæla þessu atferli bót.
Þegar það fór að kvisast, að hann
væri búinn að afturkalla máiið —
sögðu hans eigin fylgismenn að það
væri ekki annað en venjulegar ill-
kvitnislygar um ráðherrann þeirra.
Svo fjarri öllum sanni þótti þeim, að
Kr, J. mundi dirfast annað eins.
En hvað segja þessir sömu góðu
menn nú, er þeir sjá djörjung hans
svarta á hvítu?
Mundu eigi renna tvær grímur á
menn nú, þótt hingað til hafi trúað á
málsstað Kr. J. í bankmálinu ?
Grisjar ekki í vantrúna á málsstað
hans hjá honum sjálfum ?
Er nokkur skýring önnur til á þessu
dæmalausa tilviki hans — önnur
en, að hann hafi sjálfur verið hrædd-
ur um málsstað sinn og ekki þor-
aö sjálfur að horfa framan
í hæstaréttardóm í banka-
málinu.
Þessi er hliðin, sem snýr að Kr. J.
sjálfum. En hin hliðin snýr að fyrir-
rennara hans fyrv. ráðh. Birni Jóns-
syni.
Fyrv. ráðherra og raunar líka banka-
stjórn Landsbankans áttu siðjerðislega
heimtingu á, að málið gengi þá leið,
sem til var stofnað, til dóms í hæsta-
rétti. — Ekki sízt átti B. J. heimt-
ingu á þvi eftir stóradóm efrideildar,
þar sem í dómi sátu, að meirihluta
sumpart landskunnir, blindir haturs-
menn hans, og sumpart rammir stjórn-
mála-andstæðingar. — Var því auð-
vitað ekkert vit í og ranglæti hið
mesta að gera þann dóm að fullnað-
ardómi.
En það hefir Kr. J. gert með sinu
háttalagi.
En spá vor er sú, að hér sannist
hið fornkveðna »að sér grefur gröf,
þótt grafic.
Og látum vér við svo búið standa
um réttlætisbrotin að sinni — sjálfsagt
mörg tækifæri til að drepa á þau oftar.
En eftir er þá að minnast á þriðja
»brotið« úr hinni sagnaríku hlaðreið
Kr. J. út á stjórnarbrautina. En um
það skal eg vera stuttorður, þvi að
það mintist eg á í síðasta blaði. Það
er stjórnarskrárbrotið, sem Kiistján
ráðherra, að dómi Kristjáns Jónsson-
ar dómstjóra og annarra Heimastjórnar-
manna í vetur, hefir framið með því
að bæta svo og svo mörgum dögum við
kjörtímabil hinna konungkjörnu ping-
manna, í stað þess að tilnefna nýja.
Það var stjórnarskrárbrot í vetur að
þeirra dómi, að láta eigi kjörtímabil
þeirra konungkjörnu vera »nákvæm-
lega sex ár^. Og eins hlýtur það að
vera nú.
En Kr. J. hefir brugðið út af þvi.
í stað þess að láta það vera nákvæm-
lega 6 ár — bætir hann við það 10
til 15 dögum.
Björn Jónsson skildi stjórnarskrána
á sama veg og Kristján Jónsson og
Heima(l)stjórnarmenn, og hann hagaði
sér ejtir peim skilningi — og lét kon-
ungkjörnu þingmennina sitja á þessu
þingi, þótt til stórkostlegs óhags væri
sjálfum honutn.
Fyrir sannfæringu sína um hvað
stjórnarskráin mælti fyrir, hefir hann
sannarlega lagt mikið í sölurnar. —
Sú hefir afleiðingin orðið af þvi, að
hann hefir fengið mjög ranglátan dóm
á þinginu í sinn garð í bankamálinu
og orðið fyrir meiri ofsóknum en
dæmi munu til í stjórnmálasögu vorri
á seinni timum.
Ef hann hefði látið sér í jafnlitlu
rúmi liggja skilning sinn á stjórnar-
skránni og hr. Kr. J. nú virðist gera,
og gengið ofan í hann, þegar svo réð
við að horfa, þá hefði hann getað
klipið af kjörtímabili hinna konung-
kjörnu þingmanna alveg eins og Kr.
J. hefir nú bætt við það.
Þá hefðu fylgismenn hans í banka-
málinu og öðrum stórmálum setið í
konungkjörnum sess í efri deild. Þá
hefði bankamálið fengið önnur úrslit,
en raun varð á í þinginu.
En Björn Jónsson mat meira sann-
færingu sína en eigin hagsmuni —
og hélt fast við það, sem hann taldi
rétt.
Það gerði gæfumuninn !
En lái honum það hver sem villl
Jæja. — Mér hefir orðið skrafdrýgra
en eg ætlaði.
Og er þetta þó eigi nema brot af
sögunni um brot það, sem hr. Kr. J.
er kominn af stjórnarbrautinni.
En sögubrotin um stjórnmálaf>roí
hr. Kr. J. verða sjálfsagt fleiri.
Og lýk eg svo þessu litla broti.
Karl í koti.
-----i-----
Stjórnmálahorfurnar
íslenzku.
Um þær ritar Ragnar Lundborg
hinn góði vinur vor í Svíþjóð, grein
i blað sitt Karlskrona Tidningen, hinn
15. apríl.
Telur hann stjórnmáladrættina hjá
oss orðna miklu skýrari en verið hafi,
þvi að nú sé það komið upp úr dúrn-
um á alþingi, að Jullveldi Islands sé
1 sameiginlegt takmark allra pingmanna.
Þetta dregur hann af því, að allir
hafi orðið sammála um að taka rikis-
ráðsákvæðið út úr stjórnarskránni. Með
því sé látið í ljósi af vorri hálfu, að
vér viljum að konungur skuli eftir-
leiðis vera íslenzkur konungur — sem
hann og eigi að vera samkvæmt
Gamla sáttmála, þótt Danir eigi vilji
viðurkenna það.
»Það eru horfur á því«, heldur
Lundborg áfram, »að skilnaður íslands
og Danmerkur komist all bráðlega á
döfina, ef Danir fást eigi til að sam-