Ísafold - 21.10.1911, Page 1

Kemm út tvisvar l viku. Verö Arg. (80
arkir minst) 4 kr. erlendi* 5 ki. eí>a 1 V*
dollar; borgist fyrír mibjan júli (erlendis
fyrir fram).
ISAFOLD
Cppiðrn (skrjfleg) bnndin yiB áramót, ar
ógila nema komln eá til útgefanda Jfyiir
1. okt. Ag aaepandi iknldlaaa viB blaBiB
AfgreiBela: Aaetnritrnti 8.
XXXVm. árg.
I. O. O. P. 9310279
Bókasaín Alþ. lestrarfél. Pósthússtr. 14 5—8.
Þjóftmenjasafnih opió A sd., þrd. og fmd. 12—2
tslandsbanki opinn 10—21/* <>K 5*/t—7.
K. F. U. M. Lestrar- og skrifstofa frA 8 Ard. til
10 sðd. Alm. fundir fid. og sd. 81/* sibdegis.
Landakotskirkja. Quösþj. 9 »/■ og 0 A helgum
Landakotsspltali f. sjúkravitj. 101/*—12 og 4—5
Landsbankinn 11-21/», 61/*-®1/*. Bankastj. vib 12-9
Landsbókasaín 12—8 og 5—8. ÚtlAn 1—8
LandBbúnabarfólagsskrifstofan opin trA 12—2
Landsféhirbir 10—2 og 5—6.
Landsskjalasafnib A þrd. fmd. og ld. 12—1
Landsiminn opinn virka daga 8 Ard. — 9 siöd.
helga daga 8—11 og 4—0.
Lækning ók. 1 Þingholtsstræti 28 þribjd. og
föstd. 12-1
NAttúrugripasafn opiö l1/*—21/* A snnnudögum
Ókeypis eyrna-, neí- og hAlslækning Pósthús-
stræti 14 A fimtud. 2—8.
Ókeypi8 augnlækning i Lakjargötu 2 mibviku-
daga 2—8.
StjórnarrAösskrifstofurnar opnar 10—4 daglega.
Sýning gripa Jóns Sigurbssonar i Safnahúsiuu
opin kl. 12—2 hvern dag.
Tannlækning ók. Pósth.str. 14 B mAnud. 11—12
Vifilsstabahæliö. Heimsóknartimi 12—1.
Taxaftóagufubdt. tngólfur
Til Borgarness 24. og
29. okt
Til Garðs 21. okt.
Gjalddagi ísafoldar var
15. júlí.
Silfurbergsmálið
og fyrv. ráöherra
Rógurinn rakinn. — Ósannindin hrakin.
Heimanstjórnarblöðin með taglhnýt-
ingnum Ingólfi hafa hugsað sér, vegna
tilfinnanlegrar vöntunar á stefnuskrá,
sem yrði til gagns og nytsemdar landi
og þjóð, að reyna að spilla kosning-
um, hér i höfuðstaðnum að minsta
kosti, með máii, sem þau eru að reyna
að gera að æsingamáli, og kallað er
aiment silfurbergsmálið. Er bröndun-
um aðallega skotið að fyrv. ráðherra
og einu þingmannsefni höfuðstaðar-
ins, M. Blöndahl. Reynt er Hka f
þessum æsingum að hafa skóinn nið-
ur af Sveini Björnssyni yfirdómslög-
manni, syni fyrv. ráðherra. Svar frá
honum birtist á öðrum stað i blaðinu.
Grundvöllurinn, sem æsingar þess-
ar eiga að byggjast á, a. m. k. gegn
B. J. fyrv. ráðherra, er hin svokallaða
rannsóknar(!)nefndarskýrsla efri deild-
ar. Þessi skýrsla var samin af nefnd,
sem skipuð var af verstu hatursmönn-
um B. J-, og setin af sumum þeirra,
þar á meðal svæsnasta hatursmannin-
um (L. H. B.) — til þess að reyna að
leita að, með öllum brögðum, dauða-
sok á hendur B. J., sök, sem sækja
mætti B. J. um fyrir landsdómi. Er
nefnd þessi hafði sett óafmáanlegan
blett á þingið 1911, með svo nefndri
rannsókn(?) sinni á bankamálinu, og
þrátt fyrir alla þá rannsóknar(l)-sví-
virðu hafði eigi tekist að finna lands-
dómssök þar á B. J., þá var leitað
annarsstaðar. En alt fór á sömu leið.
Engin sök fanst. Þá tekur þessi virðu-
lega nefnd það ráð, að birta opinber-
lega ýms skjöl og vitna(I)framburði,
sanna og ósanna, út af ýmsum máium,
sem fyrir komu f stjórnartið B. J.
í hverjum tilgangi var þetta gert?
Jú, þegar stjórn B. J. hafði staðist
alla rannsókn(l), þegar verstu haturs-
menn B. J. höfðu fengið að skygnast
til botns í allan stjórnarferil B. J.,
séð öll skjöl, leynd og ljós, og samt
eigi fundið höggstað á honum (mundi
H. H. hafa staðist slika rannsókn?),
þá þurfti að nota efnið til einhvers,
þetta sem rannsóknarnefndin hafði
safnað, til þess að láta þetta stjórn-
málaheiftar-starf eigi vera al\eg unnið
fyrir gýg-
Þegar þessi svonefnda raunsóknar(l)-
nefndarskýrsla efri deildar var birt,
þá þóttust flestir sjá þegar út um
brekánið, liver væri tilgangurinn. Hér
var verið að kasta í blaðarakka heim-
anstjórnarmanna efni til þess að
spinna úr kosningaróg við kosningar
þær, er fram áttu að fara á þessu
hausti. Enda er það fram komið nú.
Nú á síðustu stundu fyrir kosning-
arnar hafa blöðin sameinað sig um, að
taka fyrir eitt af málum þeim, er
margnefnd rannsóknar(!)nefnd þóttist
vera að rannsaka. Það er silfurbergs-
mdlið.
Ingólfur, sem hefir þá stefnuskrá,
að rógbera B. J., heldur sig í ein-
feldni sinni geta með því borið blak
af hinum mikla syndasel i ráðherra-
sessi, sem því blaði er ætlað að verja,
Kr. J., — byrjaði þegar á síðastliðnuvori
að narta í B. J. út úr máli þessu.
Það var jafnharðan rekið ofan í blað-
ið þá í ísafold, sem það var að bera
á B. J., honum tii miska. Varla var
B. J. farinn af landi burt sér til heilsu-
bótar, fyr en blaðið vakti upp aftur
silfurbergs-róginn. Var það að peðra
honumúr sér altsumarið, — greinarnar
birtust með margra vikna millibili.
Var því eigi hirt um að svara blað-
inu, fyr en allur peðringurinn væri
kominn; B. J. heldur ekki sjálfur við-
staddur. Nú hafa blöðin Lögrétta og
Þjóðólfur verið send á stað með lang-
lokugreinar um þetta mál, sem kváðu
vera upptugginn fyrirlestur úr Fram,
eftir einn nýdubbaða prófessorinn(I)
við háskóiann okkar, sem þó hefir eigi
hug tii að láta nafns síns getið, lík-
lega af ótta við meiðyrðalöggjöfina.
Skulu árásir heimanstjórnarblaðanna
og taglhnýtingsins á fyrv. ráðherra B.
J. nú athugaðar nokkuð, og sýnt fram
á, hversu gersamlega ástæðulausar þær
eru.
Aðalinntak árásanna er þetta:
B. J. á að hafa haft stórfé af lands-
sjóði með samningum um rekstur
silfnrbergsnámanna, *gefið« Tuliniusi
stórkaupmanni í Kaupmannahöfn silf-
urberg fyrir of fjár. Og svo er reynt
að láta skina i gegn, að B. J. hafi
gert alt þetta meðal annars vegna
þess, að Sveinn Björnsson, sonur hans,
hafi verið í félagi við Guðm. Jakobs-
son um leigu silfurbergsnámanna i
Helgustaðafjalli, til að auðga hann
(Sv. B.).
Þessi síðasta svivirðilega rósamáls-
aðdróttun til B. J., sem hvað eftir
annað gægist fram í Lögréttu og Þjóð-
ólfi, er nógsamlega hrakin með grein
Sv. Bj. á öðrum stað í blaðinu, sem
sýnir, að Sv. Bj. hefir aldrei í nein-
um félagsskap verið um námu þessa.
En því má bæta við, til að taka af
öll tvimæli, að B. J. vissi ekki einu
sinni, að Sv. Bj. var, ásarnt Ara Jóns-
sytii, lögjneðislegur rdðunautur manna
peirra, er ndtnuna höjðti d leigu. Var.
þvi loku skotið fyrir það, að hann
gati haft slíkan persónuhagnaðarhug,
auk þess sem allir þeir, sem nokkur
kynni hafa af B. J., munu vita, hversu
fjarri honum slíkt er.
Fyrst þegar Ingólfur fór á stað í
vor með aðdróttanir sinar um, að B.
J. hefði haft stórfé af landssjóði og
gefið Tuliniusi silfurberg fyrir of fjár,
þá var þetta rekið ofan í blaðið með
grein í ísafold 1. apríl þ. á. Þar var
sýnt fram á, að því fór svo fjarri,
að fyrv. ráðherra hefði gejið Tulini-
usi nokkurt silfurberg eða gert samn-
ing við hann í þá átt, að hann þvert
á móti hefði haldið mjög fast fram
ítrasta rétti landssjóðs gagnvart Tul-
iniusi í því máli.
Ingólfur gerir tilraun til þess að
telja mönnum trú um, að landssjóð-
ur hafi tapað 168,750 krónum fyrir
ráðstafanir B. J., en hin blöðin segja
150—200 þús. kr. En þær ráðstaf-
anir B. J. voru svo vaxnar, að í samn-
ingi þeim, sem stjórnarráðið gerði við
Guðmund Jakobsson um að vinna
silfurberg í Helgustaðanámunni, með
mun betri kjörum fyrir landssjóð en
áður höfðu verið samningar um, er
svo til tekið, að hann (G. J.) skuli
taka við birgðum þeirn, sem lands-
Beykjavlk 21. okt. 1911.
sjóður eigi hjá Tuliniusi og selja þær
jannig, að landssjóður fái 5 5°/0 af
verði þeirra, í stað 50°/0, sem Tulin-
iusi hafði borið að borga landssjóði
af því, er hann seldi samkvæmt samn-
ingi þeim, er var milli landssjóðs og
Tuliniusar. Lögfræðingar þeir í stjórn-
arráðinu, sem um mál þetta fjölluðu,
litu nefnilega svo á samninginn við
Tulinius, að hann ætti að vinna silf-
urbergið jyrir landssjóðs hötid, ætti að
hafa fyrir það 50% af andvirði þess,
sem hann seldi, en allar væri birgð-
irnar eign landssjóðs. Enda hlýtur
þetta að hafa verðið tilætlun stjórnar
þeirrar, er við Tulinius samdi (H. H.);
þvi ef Tulinius hefði átt að eiga helm-
ing birgðanna, þá hefði landssjóður
þar með skapað sér keppinaut um
silfurbergið, hve nær sem slitið var
samningunum við Tulinius; en til-
gangur samningsins var að láta lands-
sjóð vera einráðan um verð á silfur-
bergi. Um skilning slikra vajasamra
samningsákvæða fór B. J. auðvitað að
tillögum lögjræðittga peirra, sem hon-
um voru Jengnir til ráðuneytis um slík
efni.
Svo fór, að aðrir lögfræðingar, sem
leitað var álits hjá um málið, lögðu
annan skilning i ákvæði þessi. (Lögr.
og Þjóðólfur eru að reyna að láta
líta svo út, sem B. J. hafi »kiknað
fyrir Dönum*, með því að beygja sig
fyrir áliti danskra lögfræðinga. Hið
rétta er, að B. J. bjóst við, að úr þessu
yrði hæstaréttarmál, og leitaði þvi álits
Aígítoréttarmálaflutningsmanna; þeir eru
að vísu danskir, meðan æðsti dómstóll
vor er danskur; þvi verðum vér að
una). B. J. vildi samt eigi sleppa
tökum á birgðum þeim, sem eftir voru
hjá Tuliniusi, og áskildi alþingi rétt til
þess að skera úr, hvort mál skyldi
höfða gegn Tuliniusi til þess að láta
af hendi birgðirnar. Aður en svo
langt komst, lét hann af stjórn og
fekk því eigi tækifæri til að leggja
málið fyrir alþingi; eftirinaður
hans Kr. J. hirti eigi um að
gera það, en lét málið falla
niður.
Ef það er rétt, að landssjóður lrafi
tapað nokkru fé til Tuliniusar, þá fer þvi
svo fjarri, að B. J, verði nokkur sök
á því gefin, frá hverri hlið, sem á
málið er litið, heldur eru það stjórnir
þeirra H. H., sem samninginn gerði
við Tulinius og Kr. J., sem slepti til-
kallinu til siifurbergsins hjá honum.
Þetta er auðsætt hverjum heilskygn-
um manni.
Alt skraf blaðanna um, að B. J, hafi
látið eftir »vini sinum Tulinius» silf-
urberg fyrir stórfé, eru pví staðlaus,
bíræjnisleg ósannindi. Allar árásir á
B. J. fyrir slæma ráðsmensku í þessu
efni eru bygðar á uppspuna einum.
Það er að segja um fjárhæð þá, sem
Ingólfur segir landssjóð hafa tapað,
168,750 kr.(l), að hún er bygð á út-
reikningi, sem herra Tulinius lýsir
yfir í blaðinu sjálfu (Ingólfi) þ. 24.
mai, að sé »algerlega gripinn úr lausu
lojtit. Þar sem blaðið þykist byggja
þann útreikning á bréfum, sem hafa
farið á milli Tuliniusar og Brillouin,
fyrv. konsúls, þá er í fyrsta lagi efni
þeirra bréfa rangfært af blaðinu, og :i
öðru lagi er f bréfaviðskiftum, þar sem
tveir kaupsýslumenn eru að þjarka
um verð, sem annar eigi að gefa hin-
um fyrir einhvern hlut, venjulega hald-
ið fram af seljandanum hæsta verði,
sem hugsanlegt er, og er það verð
engin vitneskja um, hvert verði end-
anlegt söluverð.
Af þessu sést ennfremur, að allur
útreikningur Lögr. og Þjóð. er rangur.
í greinunum er reynt að nota skýrslu
rannsóknar(l)nefndar efri deildar ti
þess að veitast persónulega að fyrv.
ráðherra með miður sæmiíegum get-
sökum, sem teknar eru að nokkru
leyti eftir Páli nokkrum Torfasyni,
manni, sem hefir notað þetta tæki-
færi til þess að reyna að ófrægja B. J.,
Hklega vegna þess, að hann var eigi
eins greiður til fjárframlaga við hann
og ráðherrann sem nú er, sem
hefir veitt manni þessum 1000 kr. a
•
■ ■i," 3
65. tölublað
ári til þess að vera eftirlitsmaður með fræðinga, sem honum eru ætlaðir til
silfurbergsnámunum, manni, sem hefir
eigi, svo kunnugt sé, meira vit á slik-
um efnum en steinninn i götunni.
Jað er beint hlægilegt, er Lögr. og
?jóð.höfundurinn er að fárast yfir I
)ví, að B. J. vildi eigi trúa þessum
manni fyrir að hafa eftirlit með námu-
vinslunni o. s. frv., »er hann bauðst
til ... samkv. bréfi hans til stjórnar-
ráðsins 1. sept. 1910«. Sé háskóla-
jrófessor sá, sem til er getið, höf.
greina þessara, þá er þetta fár að vissu
leyti skiljanlegt. Hann hefir átt félags-
skap við P. Torfason um ýmislegt, I
>ar á meðal silfurberg. En þekkingu I
á silfurbergi hefir P. T. aldrei haft
og almenningstraust eigi heldur. —
Að umræddur bitlingur sé í verðlauna-
skyni fyrir »framburðinn« fyrir rann-
sóknar(l)nefndinni, eins og getið hefir
verið til, því viljum vér ekki trúa.—
P. T. er látinn bera það fram, meðal
annars, að Guðmundur Jakobsson hafi
i maímánuði 1910 »flutt sér þau orð
frá ráðherra, að samningar væru ófáan-
legir hjá ráðherra, ef hann (P. T.)
væri í félaginu (0: að bjóða í nám-
urnar), en mundi fúslega fást, ef hann
léti alþm. Magn. Bl. eftir rétt sinn
samkvæmt samningunum*. Þetta eru
tilhæjulaus ósannindi og gersamlega
dtyllulaus. Ráðherra (B. J.) hefir aldrei
sagt neitt þessu líkt við nokkurn mann.
Og Guðm. Jakobsson kveðst aldrei
hafa látið sér neitt þessu líkt um
munn fara við nokkurn mann. Allar
getsakir þær, sem blöðin byggja á
þessum ósannindum Páls Torfasonar,
velta því um sjálfar sig; enda er hér
svo ólíklega logið, að blöðin virðast
sjálf finna til þess, að hér sé farið
með ósatt mál.
Þá er reynt að gera B. j. tortryggi-
legan fyrir það, að hann hafi samþykt
framsal þeirra G. Jak. og M. Bl. á
silfurbergsnámuréttindum til Banque
Fran^aise, hann hafi verið svo fljótur
til þess o. s. frv., og í því efni er
gefið í skyn, að landritari hafi þó með
símskeytum til B. J., sem þá var í
Khöfn, latt hann að samþykkja fram-
salið með því eigi væri hér alt með
feldu. Landssjóði bæri alls eigi að
samþykkja neitt framsal.
Alt er þetta bygt á uppspuna ein-
um, sem flest annað í greinum þess-
um. Vér höfum fengið áreiðanlega
sögusögn um það, að landritari var
þess einmitt mjög Jýsandi, að B. Fr.
væri framseld réttindin, af þeim ástæð-
um, að hann treysti B. Fr. betur til
þess að vinna námuna en M. BI. og
G. Jak. Að stjórnin lét B. Fr. held-
ur hafa vinnuréttinn en Carl Zeiss í
Jena, var að allra dómi mjög hyggi-
leg ráðstöfun, því ef Zeiss í Jena, sem
er stærsti silfurbergsnotandi í heimi
(til sjónverkfæra), hefði fengið vinnu-
réttinn, þá var um leið aðalnotandi
silfurbergsins orðinn einráður um verð
á því, og gat haldið því verði, sem
honum sýndist, til eiginhagsmuna.
Slíkt hefði sjálfsagt af greinarhöf. verið
talin óbærileg óhæfa af stjórninni.
Með undirferli lætur greinarhöf.
þetta líta svo út, sem B. J. hafi sam-
þykt framsalið til B. Fr. vegna pess,
að annars hefðu leyfishafar »líklega
farið á mis við allan þann hagnað,
sem ætla má að þeir hafi af framsal-
inu«. Þetta er gersamlega tilhæfu-
laust.
Vér höfum þannig sýnt fram á,
að allar dkærur hcimanstjórnarblaðanna
gegn B. J. fyrv. ráðherra út aj siljur-
bergsmdlinu eru gersamlega tilcjnislausar.
Þær eru annaðhvort bygðar á upp-
spuna þeirra, sem greinarnar hafa
samið, eða annarra félaga þeirra, svo
sem Páls Torfasonar.
Vér höfum sýnt fram á:
1. Að er B. J. gerði samninginn
við G. Jak. um að vinna Helgustaða-
nárnuna, fór hann, sem ekki er lög-
fræðingur, eftir skilningi þeirra lög-
aðstoðar við slika samninga, á samn-
ingnum við Tulinius. Hann, B. J., á
því enga sök hér, ej um sök er að
tefla.
2. Að B. J. hélt fram í itrustu lög
þessum skilningi stjórnarráðsins á
samningnum gagnvart Tuliniusi, og
vildi eigi láta af rétti landssjóðs, fyr
en alþingi skæri úr því, hvort nokkru
silfurbergi skyldi slept við Tulinius
eða eigi.
3. Að það eru þannig helber
ósannindi, að B. J. hafi slept nokkru
tilkalli landssjóðs til silfurbergs hjá
Tuliniusi.
4. Að Kr. /., sem var alt þetta
mál kunnugt, er hann tók við völd-
um eða skömmu eftir, vanrækti að
leggja málið fyrir alþingi, og að
honum ber því að skjóta skeytunum
um að hafa gefið Tuliniusi of fjár í
silfurbergi, ef réttmætt er að taia um
slikt, en ekki að B. J.
5. /ið allar rósamálsaðdróttanir til
B. J., um að hann hafi verið að leita
eiginhagsmuna eða sinna skyldmenna
og vina, eru átyllulaus rógur.
Er þannig hrundið árásum heiman-
stjórnarblaðanna á fyrv. ráðherra út af
máli þessu. Rógsaðferð blaðanna gagn-
vart B. J. er svo lúaleg, að varla verður
við öðru búist en að allir heiðvirðir
menn fái viðbjóð á þeim blöðum og
þeim flokki, sem slíkri aðferð beita —
og getur varla hjá því farið, að það
komi fram við kosningarnar.
Það, sem gert hefir klcijt að gcra
hávaða utn 'mál petta er pað, að hér
hefir verið um talsvert verðmæti að
tejia, sem silfurbergið er. Aður en
B. J. lcigði námuna í Helgustaðajjalli,
var siljurbcrg auðvitað talið nokkurs
virði, eti eigi nándarnœrri pess virði,
sem nú er pað talið. Þessi hækkun
silfurbergsins í verði stajar eingöngti aj
peirri viturlegu ráðstöjun B. /., að
hleypa kepni í samninga um námuna,
sem áður hajði verið rekin aj einum
tnanni og leigð honum samkepnislaust.
Við petta hækkaði silýurbergið svo í
verði, að tæplega verður í krónutn tal-
inn sá tekjuauki, sem B. f. hefir skap-
að landsjóði með ráðstöým sinni.
Þetta, og pað eitt, að gæta hagsmuna
landssjóðs, hefir B.J. hajt jyrir augutn
með Jramkomu sinni sem ráðherra i
pví máli, og pað stendur og hlýtur að
standa ómótmælt, a ð honutn hefir tek-
ist pað. Tekjur landssjóðs aj siljur-
berginu pegar á Jyrsta ári ejtir ráð-
stöjun B. J. haja verið margjalt tneiri
en nokkuru sinni áður, og útlit er jyrir,
að pær muni enn aukast.
Þessu gleyma heimanstjórnarblöðin.
------f-----
Borgarastríð í Portúgal.
Frá því hermdi simjregn til ísafold-
ar 10. okt., að róstur væru hafnar í
Portúgal af konungssinna hálfu.
í brezkum blöðum segir svo frá
(8. okt.), að 700 manna hersveit
konungssinna hafi brotist inn yfir
landamærin norð-austan til, skamt frá
borginni Braganza, en í móti þeim
verið til taks her manns lýðveldis-
sinna, er stöktu konungssinnum á
flótta. Mannfall varð nokkurt. Á 2
öðrum stöðum varð vart við konungs*
sinna lið. Haft á orði, að þeir séu
búnir að kaupa herskip og hafi mik-
inn vigbúaað. Muni Manúel — hinn
burtrekni konungur — vera til taks
hvenær sem er að hverfa aftur til
Portugals og taka að sér forustu sinna
manna.
— I —