Ísafold - 09.01.1915, Page 4

4
IS AFOLD
AÐALFUNDUR
Skrá
þilskipaábyrgðarfélagsins við Faxaflóa
um ræðufjölda og nefndarsförf á Jffþingi 1914.
verður haldinn í Iðnaðarmannahúsinu uppi á lofti þriðjud. 2. febrdar kl.
5 siðd. Arsreikningar verða fram lagðir og rædd félagsmál. Einn mað-
ur kosinn í stjórn og tveir endurskoðunarmenn.
Tryggvi Gunnarsson.
Skiðafél. Reykjavíkur.
Sklðanámsskeið
verður haldið hér í Reykjavík í vikunni 15—21 febr. þ. á.
Kent verður í þremur flokkum, i einum stúlkur, öðrum piltar og þriðja
drengir. Ókeypis kensla i öllum flokkum.
Þátttakendur gefi sig fram við verzlunarstjóra L. Miiller, Brauns
verzlun, fyrir 8. febr.
Rvík i jan. 1915.
Stjórnin.
Hlutafélagið „Völundur“
í Reykjavík
biður viðskiftamenn sina vinsaml. að taka til greina að pantanir á hurðum
{ekki af vanalegri gerð) og gluggum og öðru sem eigi er fyrirliggjandi,
verða að vera komnar félaginu í hendur 15 dögum áður en þær óskast
afgreiddar. Hefling og 8Ögun á borðvið og öðru fyrir viðskiftamenn hér
í bænum, verður fyrst um sinn afgreidd á mánudögum kl. 9—5, og þarf
efnið og pantanir því viðvikjandi að afhendast á laugardögum fyrir kl. 2.
Timburafgreiðslan og skrifstotur félagsins verða
fyrst um sinn opnar kl. 9—5 virka daga.
Aðalfundur
Isfélagsins við Faxaflóa
verður haldinn i Iðnaðarmannahúsinu, uppi á lofti, föstud.
29. þ. m. kl. 5 e. h.
Arsreikningar framlagðir, árságóða skift og kosinn 1 maður í stjórn
og tveir endurskoðendur.
Tryggvi Gunnarsson.
Ofna, eldavólar
Lárus Jóhannsson
og alt sem þar til heyrir
selur enginn ódýrar og vandaðra en
Kristján þorgrimsson.
prédikar i Herkastalanum mánudags-
kvöld, 11. þ. m., kl. fi1/^.
Inngangur ókeypis.
11
Benedikts föður Boga gamla í Hrapps-
ey (f 1803). Hafa þeir Bogi og
Galdra-Loptur þvi verið bræðrasynir.
Er það Brokeyjar- og Hrappseyjar-
kyn alþekt, og óþarft að rekja það
hér nánar. Var Þorsteinn fálkafang-
ari tvikvæntur, og hefir Ásta móðir
Lofts verið fyrri kona hans. En
það er dálítið einkennilegt og eftir-
tektarvert, að í öllum ættaríölum, er
eg þekki, er fyrri kona Þorsteins
hvergi nafngrein*d, alstaðar eyða fyr-
ir nafni hennar og barna þeirra ekki
getið, en þó ekki sagt, að þau hafi
verið barnlaus. En siðari kona Þor-
steins er alstaðar nafngreind og börn
þeirra talin vendilega. Finst mér sú
getgáta liggja allnærri og vera all-
sennileg, að þeim sem fyrstur ritaði
um afkomendur Jóns Péturssonar i
Brokey, er liklega hefir verið einhver
þeirra, hafi verið fullkunnugt um, að
Galdra-Loftur var sonarsonur Jóns,
en ekki viljað láta þess getið, þótt
lítill sómi að slíkum herra i ættinni
og látist því ekkert vita um fyrri
konu Þorsteins og börn þeirra. Nii
mun engum minkun þykja að frænd-
semi við Galdra-Loft.
Ásta fyrri kona Þorsteins mun
hafa andast, þá er Loftur son þeirra
12
var á barnsaldri, og það er að minnsta
kosti vist, að Þorsteinn bjó ekki lengi
á Vörðufelli, hefir liklega flutt þaðan,
þá er Ásta kona hans andaðist og
ef til vill hætt búskap um sinn. Er
því alls ekki ósennilegt, að Loftur
hafi þá verið tekinn til fósturs af
Þormóði skáldi, er þá (um 1710)
hefir líklega verið kominn í Gvend-
areyjar, en þær eru i sama presta-
kalli, sem Vörðufel!.1) Að sú sögn
sé sögulega rétt má rr.eðal annars
ráða af því, að Þormóður var ekki
að eins haldinn kraftaskáld og trúði
því sjálfur, heidur var hann einnig
mjög hjátrúarfullur, og fór með kukl
og þótti fremur meinsamur. Hjá
Þormóði var því gott tækifæri fyrir
námfúsan pilt, eitis og Loftur hefir
eflaust verið, að kynnast alls konar
kukli og hjátrú, og karl líklega ekki
sparað að fneða hann um slika hluti,
en sú fræðsla fest djúpar rætur hjá
unglingnum og því hafi farið sem
fór fyrir honum. Er og sagt að
Þormóður hafi haft miklar mætur á
x) Þormóður var einnig Skógstrend-
ingur að uppruna, því að faðir hans
og móðurfaðir bjuggu f Stóra-Langadal,
og þarmun Þormóðurfæddur (um 1668).
Eftir Einar Þorkelsson.
Nöf n R æ ð u f j ö 1 d i N efndarstörf
í sam- einuðu þingi í efri deild í neðri deild alls í nefnd- um1) nefnd- ar mál2) form. í nefnd- um skrifari í nefnd- um frams.m. l nefndar- málum3)
Ráðherra Hannes Hafstein 2 14 29 45 » » » » »
— Sigurður Eggerz 8 7 19 34 » » » » »
Umboðsm. ráðherra Kl. Jónsson landritari . . . 1 4 11 16 » » » » »
Forseti sameinaðs þings Kristinn Daníelsson . 5 » » 5 » » » » »
Aldursforseti efri deildar Júlíus Havsteen,l. kgk.þm. » 3 » 3 » » » » »
Forseti efri deildar Stefán Stefánsson, 4. kgk. þm. » 7 » 7 » » » » »
— neðri deildar Ólafur Briem, 1. þm. Skagf. . » » 9 9 » » » » »
Fyrsti varaforseti neðri deildar Pótur Jónsson » » 2 2 » » » » »
Benedikt Sveinsson, þm. Norður-Þingeyinga . . 2 » 36 38 9 14 1 1 1
Bjarni Jónsson, þm. Dalamanna 2 » 78 80 13 18 1 4 12
Björn Hallsson, 1. þm. Norömýlinga » » 15 15 7 14 1 » »
Björn Kristjánsson, 1. þm. Gullbr.- og Kjósars. . 4 » 25 29 7 7 2 1 2
Björn Þorláksson, 5. kgk. þm » 26 » 26 12 12 4 2 2
Eggert Pálsson, 2. þm. Kangæinga 1 » 31 32 14 25 3 3 3
Einar Arnórsson, 2. þm. Arnesinga 7 » 100 107 22 26 1 12 15
Einar Jónsson, 1. þm. Rangæinga » » 28 28 7 8 » » »
Eiríkur Briem, 2. kgk. þm 2 9 » 11 8 11 7 » »
Guömundur Björnsson, 6. kgk. þm 1 26 » 27 8 11 2 3 5
Guðmundur Eggerz, 2. þm. Sunnmýlinga . . » » 29 29 11 11 2 » 2
Guðmundur Hannesson, 1. þm. Húuvetninga . . 3 » 53 56 9 11 » 2 3
Guömundur Ólafsson, 2. þm. Húnvetninga. . . » 7 » 7 6 8 1 1 1
Hannes Hafstein, 1. þm. Eyfirðinga 6 » 14 20 4 4 3 » »
Hákon Kristófersson, þm. Barðstrendinga . . » 16 » 16 6 7 1 » »
Hjörtur Snorrason, þm. Borgfirðinga » » 3 3 14 14 2 » »
Jóhann Eyólfsson, þm. Mýramanna » » 28 28 10 12 » 2 2
Jón Jónsson, 2. þm. Norðmýlinga » » 31 31 7 7 » 1 1
Jón Magnússon, 2. þm. Reykvíkinga 1 » 14 15 8 10 5 » 1
Jósef Björnsson, 2. þm. Skagfirðinga » 27 » 27 15 16 5 5 5
Júlíus Havsteen, 1. kgk. þm » 25 » 25 8 9 5 » »
Karl Einarsson, þm. Yestmannaeyinga .... 3 61 » 64 15 15 2 7 6
Karl Finnbogason, þm. Seyðfirðinga 2 37 » 39 9 10 » 2 3
Kristinn Daníelsson, 2. þm. Gullbr.- og Kjósars. » 40 » 40 8 9 2 2 2
Magnús Kristjánsson, þm. Akureyringa .... » » 23 23 12 13 1 » 1
Magnús Pótursson, þm. Strandamanna .... » 24 » 24 11 11 1 3 2
Matthías Ólafsson, þm. Vestur-ísfirðinga » » 48 48 15 18 3 6 4
Ólafur Briem, 1. þm. Skagfirðinga (sjá fors. Nd.) » » » » 1 1 1 » »
Pótur Jónsson, þm. Suöur-Þingeyinga .... 2 » 41 43 12 18 » 1 9
Sigurður Eggerz, þm. Vestur Skaftf. (sjá ráðh. S. E.) » » » » 3 3 » » »
Sigurður Gunnarsson, þm. Snæfellinga4).... » » 6 6 9 13 7 » »
Sigurður Sigurðsson, 1. þm. Árnesinga .... » » 45 45 13 17 1 1 1
Sigurður Stefánsson, þm. ísafjarðarkaupstaðar. . 1 48 » 49 12 12 3 5 5
Skúli Thoroddsen, þm. Norður-ísfirðinga 4 » 32 36 12 21 5 1 »
Stefán Stefánsson, 4. kgk. þm. (sjá annars fors. Ed.) » 1 » 1 » » » » »
Stefán Stefánsson, 2. þm. Eyfirðinga » » 26 26 9 17 1 3 2
Steingrímur Jónsson, 3. kgk. þm 1 63 » 64 12 12 1 6 6
Sveinn Björnsson, 1. þm. Reykvíkinga .... 3 » 55 58 13 16 4 5 4
Þorleifur Jónsson, þm. Austur Skaftfellinga » » 12 12 10 11 1 2 2
Þórarinn Benediktsson, 1. þm. Sunnmýlinga . . » » 5 5 10 12 » 1 »
J) Nefndir voru skipaðar í þinginu svo sem hór segir: I sameinuSu þingi 3, í efri deild 35 og í neSri deild
38. — í efri deild voru þaS 3 nefndir, sem ekki luku störfum sínum til fulls, og í neSri deild var því eins variS
um 5 nefndir. Tvær af nefndum þeim, sem sameinaS þing kaus, kjörbrófanefnd og þingfararkaupsnefnd, luku vitan-
lega störfum sfnum, en þriðju nefndinni, velferðarnefndinni, var ekki ætlað aS starfa í þinginu. — Að þessu fram
teknu virðÍ8t mega ætla, að menn geti gert sór nokkurn veginn ljósa grein fyrir því, hversu nefndarstörfin f hvorri
deildinni um sig hafi kornið niður á hina einstöku þingmenn deildanna, þegar athugaður er sá kafli skrárinnar, sem
greinir þau störf.
2) Mál þau, sem vísað var til nefnda í efri deild, voru 42. Þar af var 3 ekki skilað frá nefndum, og urSu
því óútrædd. í neðri deild var 48 málum vísað til nefnda, og voru þau 5 þar af, er nefndir ekki skiluðu frá sór
og urðu því óútrædd.
3) Hór er ekki aS eins átt við þá framsögu, er nefndirnar í heild sinni fólu mönnum, heldur og þá fram-
sögu, sem varð fyrir það, að nefndir klofnuðu, mynduðu meiri hluta og minni. Þó er ekki víst, að öll minni háttar
ágreinings framsaga sé hór til tfnd, svo að hvergi skorti þar á, enda viröist það ekki svo mjög skifta máli.
4) Þess má geta sórstaklega um þennan þingmann, að honum var nær því algerlega varnað að taka þátt í
opinberum umræðum í þinginu, sökum alvarlegrar raddfærabilunar, þótt hans hins vegar nyti fyllilega við öll nefnd-
arstörf og önnur þingstörf.
!3
Lofti.1) Að vísu eru ekki sannsögu-
legar heimildir fyrir því, að Loftur
hafi verið í fóstri hjá Þormóði, en
þótt svo hafi ekki verið, þá gat
Loftur hafa kynst honum i æsku
sinni og lært hjá honum frumatriði
kukls og kyngi, þar sem þeir hafa
verið samsveitis. Annars er ekkert
með vissu kunnugt um uppvöxt
Lofts eða hvar hann hafi lært undir
skóla — eftil vill hjá Hannesi prófasti
Halldórssyni í Reykholti (f 1731) —
en það er víst, nð hann gekk í Hóla-
skóla og mun hafa komið þangað
1716, 14 ára gamall. Er ekkert
ósennileet í þeirri sögn, að Þormóð-
Ur hafi komið honum þar í skóla
sakir vinfengis við Stein biskup, þá
J) Gísli Konráðsson segir, að Þor-
móður hafi ort þessa vfsu; er hann
frétti andlát Lofts:
Á hugann stríðir ærið oft
óróleiki nægur,
síðan eg misti hann litla Loft,
er löng mér stytti dægur.
Sennilegra er, — og vfsan ber það enda
með sór — að Þormóður hafi ort hana,
þá er Loftur fór frá honum (í skóla?)
og hafi karli leiðst á vetrum, er dreng-
urinn var farinn. Mun Loftur og ekki
hafa dvalið langvistum hjá Þormóði
upp frá þvf.
er hann var prestur á Setbergi. Á
fyrstu árum Steins biskups á Hólum
lærðu einmitt ýmsir piltar úr Snæ-
fellsnessýslu norður i Hólaskóla, og
hefir það einmitt verið sakir kunn-
leika við Stein þar í sýslu. Vetur-
inn 1714—1715 voru t. d. í Hóla
skóla 4 piltar úr Snæfellsnessýslu:
Halldór Brynjólfsson (síðar biskup),
Sigurður Vigfússon sterki »íslands-
tröll* (síðar skólameistari og sýslu-
maður í Dölum), Þorvarður Bárðar-
son (siðar prestur í Felli i Sléttuhlíð)
og Pétur Einarsson (síðar prestur í
Miklholti). Það var því ekki nema
eðlilegt, að Loftur væri þangað send-
ur, en ekki í Skálholtsskóia, og hafa
sömu ástæður verið til pess, eins og
hjá hinum, er á undan honum voru
þangað komnir: vinátta og kunnings-
skapur aðstandenda þeirra við Stein
biskup.
Sú venja virðist hafa verið nokkuð
almenn í skólunum hér á landi á
17. öld og fram undir miðbik 18.
aldar, að brottfarendur fengu síðasta
veturinn, sem þeir voru í skólanum,
vottorð skólabræðra sinna um góða
hegðun, ásamt þakklæti fyrir sam-
veruna og heillaóskum fyrir framtíð-
ina. Voru vottorð þessi því eins
!5
konar kveðja til brottfaranda, er hann
geymdi til minningar um skólabræð-
ur sína, enda rituðu allir nöfn
sín undir slík vottorð með eigin
hendi. Eru vottorð þessi venjulega
fallega rituð með munkaletri, og eru
hin mestu mætisskjöl. En því miður
nokkuð fáséð nú. Þó eru enn til
fáein þessara vottorða, einkum úr
Hólaskóla, og þaðan er hið elzta
þeiria frá 1623, en hið næsta frá
1655, svo 1669, 1682, 1709, 1712,
1715, 1719, 1725 og 1740, að eins
eitt frá hverju ári.1) Eitt þessara
vottorða, sem hér skiftir máli, er
d.s. á Hóium 3. febr. 1719 og gefið
Jóni Guðmundssyni, siðar prestijj á
Þóroddsstað (f 1749) með samþykki
Snorra skólameistara Jónssonar.
Frumrit þessa skjals er í Landskjala-
safninu. Hafa 35 skólapiltar ritað
þar nöfn sin undir með eigin hendþ
') Flest þessara vottorða eru uu
geymd í frumriti í Hólaskóla&kjölum
í Landskjalasafninu. í Lbs. 1298 4to
er getiö um eitt samskonar vottorð frá
Hólum 1701 og nöfn skólapiltanna,
er undir það rituðu, tilgreind, en sjálft
vottorðið er nú glatað. Fáein sa®’
kynja vottorö frá heimamönnum a
biskupsstólunum eru enn til, en ÞaU
eru þó enn fásóðari en hin.