Ísafold - 03.07.1915, Blaðsíða 2

Ísafold - 03.07.1915, Blaðsíða 2
ISAFOLD Þingsetning, Fánadagur. Kvenfrelsisdagur. Um daginn, er þau miklu og góðu tíðindi bárust hingað sím- leiðina, að stjórnarskráin væri staðfest og fáninn fenginn — bar þau svo brátt að, að eigi vanst timi til sérstaka hátíðabrigða þann daginn. En slík tíðindi gerast sialdan með nokkurri þjóð, að hún á einum og sama degi eignist s,ér- stakan löggiltan þjóðfána og frjáls- lega stjórnarskrá. Fátíðast erþó, að kvenþióðin eigi að fagna slík- um atburði, sem staðfesting stjórn- arskrárinnar var íslenzka kven- fólkinu, sú er fiutti þeim stjórn- málajafnrétti við karlmenn. Það er því eigi, nema eðlilegt, að talsvert hefir verið um það skrafað síðan 19. júní, hvernig og hvenær ætti að minnast at- burða þess dags og fagna þeim. Kvenþjóðin hefir í þessu efni reynst framtakssamari og fyrir forgöngu kvenfélaganna hér í bæ hefir þingsetningardagurinn 7. júlí verið valinn í þessu skyni. Hið íslenzka kvenfélag og kven- réttindafélagið hafa haft aðalfor- gönguna og hefir Isafold hitt einn stjórnanda þessarra félaga að máli til að spyrjast fyrir um hvað til standi. Hún tjáði oss, a,ð sú væri hug- myndin að nota síðari hluta dags þ. 7. til hátíðabrigðanna. Verður þá stefnt til fundar undir beru lofti, líklega í Barnaskólagarðin- um. Þaðan gengur kvenþjóðin svo í skrúðgöngu til alþingishúss- ins og út á Austurvöll. Fara þar fram nokkur ræðuhöld. Stendur og til að senda konungi þakkar- skeyti og ávarpa alþingi og ráð- herra. Um kvöldið hafa svo kvenfé- lögin leigt stóra salinn í Iðnó. — koma nýju skipulagi á ýmsar iðjur, verksmiðjur o. s. frv. . . . Komst hann inn á þá braut, að gera tilraunir með vinnuaðferðir. Það varð upphaf þeirrar hreyf- ingar, er síðan hefir vakið svo mikla athygli og kölluð hefir ver- ið: Vísindaleg verkstjórn. Mark- mið þeirrar hreyfingar er í stuttu máli: að finna vinnuvísindi og vinna sarrikvœmt þeim. . . . Að minsta kosti 50000 verkamenn í Bandaríkjunum vinna nú með þessu lagi og fá 30—100% hærri laun á dag en verkamenn af líku tægi kringum þá, og félögin, sem þeir vinna fyrir, blómgast betur en nokkru sinni áður. Að meðaltali hefir afrakstur manna og véla hjá þessum félögum tvö- faldast. Öll þessi ár hefir ekki verið eitt einasta verkfall hjá þeim, er vinna fyrir þessi félög, og samvinnan mflli vinnuveit- anda og verkamanna hin bezta*. Svo tilfærir höf. ýms dæmi þessu til skýringar og sönnunar. Veit eg eigi hvað ætti að vekja menn af svefni, ef þau orka einkis. Eru þau hvert öðru betra. Vil eg hér tilfæra dæmið um raoksturinn. Allir sjáandi menn hér á landi, sem á legg eru kornn- ir, hafa séð það verk unnið, enda flestir einhverntíma snert á reku. Fáir munu þeir og vera, sem eigi þykist kunna það verk. En þá er að athuga, hver hefir orðið reynsl- an fýrir vinnuvísindin. Verða þar veitingar og ræðuhöld, eftir því sem hver vill. Að sjálfsögðu verður og séð um hljómleika og annað það, er til fagnaðar má verða. Oskandi og vonandi er, að hin fyrirhugaða minningarhátíð íslenzks kvenfrela- is fari vel úr hendi. En skilyrði þess er eigi hvað sízt að þátt taka kvenfólksins verði sem al- mennust. Kemur það mjög undir vinnuveitendum hvort svo verð- ur. Vér trúum eigi öðru en að þeir verði svo tilhliðrunarsamir um frí þenna dag, sem frekast geta þeir. Það verður ekki nema einu- sinni á æfinni, sem íslenzkt kven- fólk á slikum atburði að fagna: algerðu stjórnmála-jafnrétti við karlmenn., Láti það nu og sjá, kvenfólkið, að það kunni að meta það sem orðið er með því að hrista einusinni af sér tómlætið og halda vel hópinn. Hvað séi'staklega verður gert til að minnast fánans mun enn óráðið til fullnustu. Veldur þar nokkru um, að því miður eru enn tiltölulega fáir fánar komnir á markaðinn. En von á þeim með næsta skipi, sem væntanlega verður komið fyrir 7. júli. Það mun sannast, þegar fram í sækir, að fánafengurinn reynist drýgra framsóknarspor oss ís- lendingum, en sumir hafa ætlað í byrjun. Því spori og hinu sýni- lega tákni þess ber vel að fagna. Og þótt deilur hafi í upphafi ver- ið um gerðina, deilir nú enginn góður íslendingur lengur um það atriði. íslenzki þjóðfáninn er einn og hinn sami. Hann á að komast á hvert einasta heimili landsins, sem sýnilegt tákn hins einhuga íslands út á við. — Dæmið er þetta: »Engum mun hafa hugkvæmst að nein vísindi þyrftu við mokst- ur, fyr en Taylor. Og þó mundi enginn geta sagt fyrirfram, hve mörg kilógrömm góður mokari ætti að taka á rekuna í hvert sinn, til þess að afkasta sem mestu, hvort þau ættu að vera 5, 10, 15, 20 eða hvað. Slíku verður ekki svarað nema með til- raunum. Taylor hagaði þeim svo: Hann valdi eina tvo beztu mok- arana úr, og borgaði þeim há laun til að leggja sig vel fram við tilraunirnar. Voru þeir nú látnir moka, þunganum á rek- unni smámsaman breytt, og allar aðstæður við starfið athugaðar ná- kvæmlega af vönum raönnum vikura saman. Varð sú reyndin á, að góður mokari afkastaði mestu dagsverki með því að hafa 9,5 kg. á rekunni. Voru því hafðar 10 tegundir af rekum til skifta. eftir því hvaða efni var mokað, svo að þunginn yrði æ hinn 8ami. Þá voru og gerðar tilraunir um það, hve lengi mok- arion væri að fylla hverja rek- una, eftir því hvort hann stakk henni inn í haug eða mokaði af sléttu, eftir því hvernig undir henni var o. s. frv. Þá var at- hugað hve lengi væri verið að kasta af rekunni í tiltekna fjar- lægð og hæð. Þegar öllum þess- um rannsóknum var lokið og búið að ákveða hvíldina eftir Þeir segja: Það var ekki farið með konungs- úrskurðinn um ríkisráðsflutning mála vorra sem hvern annan íslenzkan konungsúrskurð — hann verður því ekki skoðaður sem hver annar ís- lenzkur úrskurður — segir Ingólfur, en það áskildi þingið. En hér ruglar Ingólfur saman. — Það er sitt hvað að fara með úr- skurðinn sem íslenzkan úrskurð og að fara með málið, sem urskurðað er um, sem algerlega íslenzkt mál. Það er ekki algerlega íslenzkt mál, að flytja mál vor í ríkisráði Dana — Danir hljóta að hafa rétt til að tala um það. Flutningur mála vorra fyiir kon- ungi er algerlega islenzkt mál, en flutningur þeirra í líkisráði Dana er ekki eingöngu ísienzkt mál. — En þó getum vér haft það algerlega á valdi voru hve lengi þau verða flutt í ríkisráði Dana, ef vér bindumst ekki samningum við þi um að þeir eigi að hafa atkvæðisrétt um það, hve lengi það skuli verða. — En það hefir ekki verið gert. Konungsúrskurðurinn er algerlega íslenzkur konungsúrskurður, vegna þess að hann er gefinn út af kon- ungi og ráðherra vorum og hann skoðast og hlýtur að skoðast sem hver annar íslenzkur konungsúr- skurður, vegna þess að engin tak- mörk eru fyrir því sett, hvenær eða hvernig honum megi breyta — nema þá þau sem íslenzk stjórnarvöld eru algerlega einráð yfir. Þeir segja, að orð konungs »En alþingi má ekki vænta þess, að eg muni fallast á breytingu á þessu, nema önnur jafntryggileg skipun verði gerðc — hljóti að vísa til þess, sem forsætisráðherrann er bú- inn að segja. — En þó svo væri, sem alls ekki þarf að vera, þá væri engu þar með tapað, vegna þess að í þessum orðum konungs felst eng- in skuldbinding um að breyta þessu ekki, jafnvel strax á næsta ári. vinnuþolinu, voru mokararnir látnir fylgja settum reglum, og niðurstaðan varð þessi eftir þrjú ár (við Bethlehem stálverksmiðj- una, þar sem tilraunirnar voru gerðar): Það sem 500 menn að meðal- tali, mokuðu með gamla laginu mokuðu 140 með því nýja. Áður mokaði hver maður að meðaltali 16 smálestir á dag, nú 59. Meðal- dagkaup manns var áður 1.15 doll., nú 1.88. Moksturskostnað- ur við hverja smálest var áður 0.072 doll., nú 0.033, og í þess- um lága kostnaði við moksturinn á hverri smálest var þó falinn allur aukakostnaður við verkfæri, umsjón, tilraunir o. s. frv., sem þetta nýja fyrirkomulag hafði í för með sér. Og um leið blómgaðist hagur verkamannanna í öllum efn- um, langt fram yfir það sem áð- ur var«. Skyldi nú landið eigi hafa gagn af því að verkstjórar vegalagn- ingamanna og fleiri hugleiddu þetta dæmi ? Og þessu lík var reynslan með hin dæmin. Þessar vinnutilraunir eru einnig afarmikilvægar til þess að beina ungum mönnunr inn á réttar braut- ir með að velja sér lífsstörf sem bezt við þeirra hæfi. Á bls. 122. segir höf. að hann hafi eigi heyrt orðið verkkvíðinn »fyr ,en hérna um daginn, og mér þykir vænt um«, segir hann, »að Vilji konungs er als ekki með þessu bundinn við að halda fast við þetta fyrirkomulag. Konungur íslands getur því, hve- nær sem honum og ráðherra kemur saman um það, gert þá breytingu á þeslu sem vera skal — án nokkurr- ar ihlutunar fra danskri hlið. Og meira að segja, því verður með réttu haldið fram, að Danir séu nú biínir að viðurkenna að þetta sé algerlega íslenzkt mal — íslenzkt »sérmál«, þar sem þeir hafa ekkeit að athuga við þessi ummæli kon- ungs, sem ómótmælanlega þýða það, að þessum úrskurði megi breyta hve- nær sem Vonvmgi kemur saman um það við ráðherra Islands. Islapd erlendís. Fjalla Eyvindur fóhanns Siguijóns- sonar heldur áfram frægðarför um heiminn. Nú er farið að sýna hann á Bretlandi. Var nýlega leikinn í einu stórleikhúsi Lundúnaborgar og tekið þar hið bezta. Sá heitir Sir Sydney Oliver, sem þýtt hefir leik- ritið á ensku. Nýr æsingafundur. ¦ ¦ »• ¦ ¦ Ólöglega stjórnin i Sjálfstæðisfé- laginu hefir boðað til fundar í Báru- búð í kvöld, er hún kallar almenn an Sjdlýstœðisfutid í fullkomnu heim ildarleysi. Mundu menn eigi vera búnir að fá nóg af ærslum og æsingum j>drengskapar«-mannanna. Eða ætla einhverjir enn að verða til þess að láta þá teyma s<g út ívitleysu? Almennur þingmálafundur verður haldinn í Barnaskólagarðinum kl. 3 á morgun og mun öllum þá gefast færi á að heyra málin rædd — von- andi æsingalausj;. eg hefi ekki heyrt það fyr. Eg ræð af því, að það sé varla mjög alment í málinu, og sé það óal- ment, þá vona eg að það sé af því, að eiginleikinn sem það tákn- ar sé ekki mjög almennur á landi hér«. Eg get sagt heiðrnðum höf. að "»"su von lætur sér til skamm- ar verða«. — Þó að orðið verk- kvíði muni naumast notað nema í sumum sveitum auatan fjalls á Suðurlandi, þá eru algeng orðin: leti, úrtölur, að sjá ótal ljón á veginum og fleiri, or tákna þenna alkunna og illræmda eígínlcika, sem er enn ríkari hér á landi en vankunnátta í verkum, og er þá langt til jafnað. En svo er annar ókostur, sem er þó enn verri en verkkvíðnin, og sem er ískyggilega að færast í vöxt hjá þjóð vorri. Það er það sem nefna mætti: verkfælni. Kemur hún glöggast í ljós þegar ungir og hraustir menn flatmaga sig hópura 8araan á Austurvelli eða þvílíkum stöðum, dag eftir dag um há-anna- og bjargræðis- tímann — hásumarið — þegar þeim þykir fært veður til þess. Eg er höf. þakklátur fyrir bók- ina. Hafði eg mikla ánægju af að lesa hana og fann að hér voru orð í tíma töluð. Vinnubrögð vor eru alvarlegt athugunarefni, sem þolir enga bið til lagfæringar. En að minni hyggju er hagkvæm- asta ráðið: vinnuvísindi í sam oandi við þegnskylduvinnu. Stúdentar 1915. /. / skóla. Áslaug Zoéga 66 stig" Ásta Jónsdóttir 70 — Björn Þórólfsson 73 — Daníel Fjeldsted 61 — Eggert Einarsson '. 67 — Friðgeir Björusson 59 — Friðrika Halldórsdóttir 57 — Guðni Hjörleifsson 66 — Gunnar Halldórsson 57 — Halldór Kolbeins 68 — Helgi Tómásson 70 — Ingrbjörg Guðmundsdóttir 69 — Jón Árnason 60 — Jón Kjartansson 54 — Jón Ólafsson 65 — Katrín Thoroddsen 59 — Kjartan Olafsson 57 — Kri8tín Bjarnadóttir 72 — Kristinn Armannsson 81 — Lárus Arnórsson 70 — Níels Pálsson') 85 — Ólafia Einarsdóttir 61 — Óli Ketilsson 72 — Páll Jónsson 65 — Sigurður Leví 58 — Sveinn Ögmundssnn 57 — Þórunn Hafstein 67 — Þorvaldur Árnason 56 — II. Utan skóla. Benedikt Árnason 52 stig: Freysteinn Gunnarsson 65 — Trausti Ólafsson 71 — I skólauppsagnarræðu sinni drap rektor Geir Zoega rækilega á hina vaxandi aðsókn að skól- anum. Væri engin von um, að allur sá fjöldi, er skólaveginn gengi gæti fengið arðvænlega stöðu síðar og hvatti gagnfræðis- stúdenta mjög til að hugsa srg vel um, áður en þeir héldu áfram í lærdómsdeildinni, en benti þeim á aðrar atvinnugreinar til að haila sér að. Er þetta vissulega alvarlagt íhugunarefni öllum landsmönn- um. x) Þessi stúdent hefir hlotið hæsta einkunn frá því að nýja" reglugerðin komst á. Bókin er rnjög ljós og viðfeld- in og frágangur hennar allur góð- ur. , Nafn hennar er vel valið og. sömuleiðis mottóið: »Meira vinn- ur vit en strit«. Ræð eg ein-- dregrð öllum, sem nenna að hugsa,. að eignast bókina og lesa hana með gaumgæfni og færa sér bend' ingar hennar í nyt. í formálanum seg'rr höf.: Á sumar kemur alþingi saman. Þa5 hefir eflaust um margt að hugsa. En myndi það eigi vilja íhuga,, hvort það svá^aði eigi kostnaði,. að gera ráðstafanrr til að sem flestir í þessu landi gætu sem fyrst lært að »strita með viti«, Hér virðist kveða mætti fast- ara að. Það er siðferðisleg og hagfræðisleg nauðsyn, er hlýtur að knýja þingmenn til að taka málefni þetta nú þegar til alvar- legrar athugunar og framkvæmda. Það er að segja ef þeir þekkja meinsemdirnar og bera sannan hag lands og þjóðar fyrir brjósti, sem enginn vrldi þurfa að efa að þeir geri. En hvað á að gera, og á hverju á að byrja ? Kenslumálastofnun Carnegies í Ameríku, setti verkfræðinginn Cooke, sem þektur var að því við allsiconar iðjur, að vera leikinn í því að beita vinnuvísindum, til að rannsaka 8 ameríaka háskóla og verkfræðingaskóla frá sjónar- miði vinnuvísindanna.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.