Sjómannablaðið Víkingur - 01.07.1992, Síða 28

stjórnarmönnum að rata undir ísnum
og finna öruggustu Ieiðina.
Síðast en ekki síst má nefna hug-
myndina um íshafslestina svonefndu
sem felst í því að láta kjarnorkukniiinn
ísbrjót draga á eftir sér skipalest gegn-
unt ísinn. En framtfð þessara hug-
ntynda ræðst að sjálfsögðu af þörfinni
og markaðnum. Ljóst er að undir ís-
breiðum Norðurheimskautsins er að
finna síðustu ónýttu auðlindir heims-
ins — og þær ósmáar. En heimurinn
mun því aðeins hagnast á hagnýtingu
þeirra að hún taki mið af viðkvæmri
náttúru svæðisins.
ÍSINN NÍSTIOG SKÓK SKIPIN
DAUDINN VAR VIÐ HVERT FÓTMÁL
Nú á dögum fara sterkbyggðir ís-
brjótar allra sinna ferða um ísbreiður
Norðurheimskautsins og færa vís-
indastöðvum birgðir. Fyrir daga
þeirra voru siglingar í ís mesta hættu-
spil og kostuðu margan góðan dreng-
inn lífíð. hað var raunar engin furða
því seglskip úr tré gátu ekki brugðið
eins skjótt við þegar ísinn fór á hreyf-
ingu og skrokkar þeirra stóðust ekki
átökin þegar hann hlóðsl upp í háa
íshryggi.
Við þetta bættist fáfræði sjófarenda
um heimskautin, veðurlag og hreyf-
ingar ísbreiðunnar, sem oft leiddi
rnenn í ógöngur.
Snemma á 16. öld skrifaði kaup-
maður nokkur í Bristol bréf til Hinriks
áttunda konungs og kvaðst ætla að
sigla yfir Norðurpól. Hann var
óhræddur við hættuna og erfiðleikana
sem slík sigling hefði í för með sér,
því„ljóst er að þar um slóðir cru höfin
mild og löndin blíð.“ Hann lét úr höfn
árið 1525 á þremur skipum og hefur
hvorki til hans né skipanna spursteftir
það.
Annar sæfari frá sömu öld, Thomas
Ellis, lýsti þannig fyrstu kynnum sín-
um af heimskautaísnum:
„Þegar við komum inn í ísinn lent-
um við í þröngri og vandrataðri ís-
rennu... Svo gerði brælu...öldurnar
bar við himin og þær færðu ísinn nær
okkur, svo hratt að við áttum fullt í
fangi með að forða okkur inn í auðar
lænur. Svona gekk þetta alla þessa öm-
urlegu nótt... dauðinn var við hvert
fótmál þegar ísinn nísti og skók skipin
af feiknaafli... Svo fór að barkurinn
Díónýsus sökk með öllum farmi inn-
anborðs án þess við fengjum nokkuð
að gert, enda var hann heldur veik-
burða...“
1 þetta skipti varð þó mannbjörg, en
margir aðrir pólfarar urðu ekki slíkrar
gæfu aðnjótandi. Árið 1847 gerði
John Franklin tilraun lil að brjótast
svonefnda norðvesturleið til Kyrra-
hafsins en skip hans tvö festust í ísnum
og allur leiðangurinn, 157 nianns,
fórst úr kulda, vosbúð og skyrbjúg.
Það var ekki fyrr en 6. apríl árið
1909 sem Norðurpóllinn var loksins
sigraður. Sá sent það gerði var Robert
Peary. En áður en hann komst á pól-
inn hafði hann gert tvær misheppnað-
ar tilraunir til þess og kostuðu báðar
mannfórnir. Tveimur árum síðar
komust fyrstu mennirnir á Suðurpól-
inn í frægu kapphlaupi sent endaði
nteð ósköpum fyrir Roþert F. Scott og
leiðangursntenn hans. Þeir töpuðu
keppninni við Norðmanninn Roald
Amttndsen og komust aldrei til baka
frá pólnum. Scott og félagar máttu
draga sleðana sína sjálftr eftir að
hundarnir dóu og náðtt ekki til birgða-
stöðvar sem þeir höfðu reist á ísnum. í
einni af síðustu dagbókarfærslum sín-
um segir Scott: „Á hverjum degi höf-
um við sætt færis að leggja upp í þessa
11 mflna för (að birgðastöðinni þar
sem nægur matur og eldsneyti beið
þeirra), en úti fyrir tjaldinu er alltaf
sami kafaldsbylurinn... Þvímiðurheld
ég að ég geti ekki skrifað meir.“
En þrátt fyrir harmsögur af þessu tagi
gáfust landkönnuðir ekki upp fyrir
ísnum. Sæfarar héldu áfram að brjót-
ast æ nær pólunum og nteð tímanum
urðu til ísbrjótar nútímans sem stóðust
hrikaleg faðmlög ísbreiðunnar. Að
loktim tókst þeim að opna heim-
skautasvæðin fyrir vísindamenn
heimsins. ^
28