Fálkinn - 27.10.1928, Page 5

FALKINN
5

>HILIPS
Umboðsmaður
Júlíus Björnsson, Raftækjaverzlun.
Austurstræti 12.
Sunnudagshugleiðing.
,,F.ins er þjer vant; far þú og sel
allar eigur þínar og gef fdtœkum, og
munt þú eignast fjársjóS á himni;
°g kom og fglg mjer. En hann varð
dapur í hragði við þetta orð og fór
hurt hrgggur. þvi að hann átti mikl-
ar eignir“. Mark. 10, 21—23.
Guðspjallið segir frá ungum
manni og ríkum, er kom á
fund frelsarans og spurði:
>»Hvað á jeg að gjöra til þess að
eignast eilíft líf?“ Og er Jesús
áminti hann um að uppfylla
það, sem venjulega er lcallað
borgaralegar skyldur, svaraði
ungi maðurinn því, að þess hefði
hann gætt frá barnæslcu. En þeg-
ar Jesús minti hann á það, sem
tilvitnunin hjer að framan seg-
ir frá, vrað hann „dapur í bragði
• • . . og fór burt hryggur'*.
Hversu mörgum af oss er ekki
líkt varið og þessum unga
nianni? Hversu margir þykjast
ekki lifa sem góðir borgarar í
þjóðfjelaginu og þykjast vilja
erfa eilíft líf, en hafa eigi sterk-
ari vilja til þess en svo, að þeg-
ar þeir eiga að fara að fórna ein-
hverju fyrir eilífa sælu, þá reyn-
ist ástin á veraldlegum hags-
tnunum þessuni veika vilja of-
ursterkari. Og er mörgum svo
hjartfólgið, að mönnum finst
lífið muni verða tómt og einskis-
virði, ef þeir sjái þessu á bak.
Enn þann dag í dag eru þeir
margir, sem fer á sömu leið og
unga manninum ríka. 1 bæn
sinni krjúpa þeir fram fyrir
Drotni og spyrja: Hvað á jeg að
gera til þess að erfa eilíft líf?
Hvað á jeg að gera til þess að
öðlast frið og sælu í þjer?
Þessir menn, sem svo spyrja
hafa eygt í fjarlægð ljómann af
dýrð Guðs. Þeir standa miðja
vegu milli himins og veraldar
og það er oft undir smáalviki
komið, hvor stefnuna þeir taka.
Hvort þeir hverfa til baka hrygg-
ir eða hvort þeir eru komnir á
leiðina til nýs lífs með nýju og
háleitu takmarki.
Svo var ríka manninum farið
og svo er þjer farið, Og það er
vel. Því Jesús „horfði á hann og
fjekk ást á honum“. í hvert
skifti sem þú kemur til hans
horfir hann á þig og fær ást á
þjer. Þó þú hafir komiÖ til hans
— og snúið við aftur, þá horfir
hann á þig eigi að síður er þú
kemur í annað sinn. Hans gæska
er ótæmandi, hans náð óendan-
íeg.
Þegar þú kemur til Jesú, og
spyrð hvernig þú eigir að fara
að erfa eilífa lífið, þá máttu
ekki láta henda þig það, sem
hendi unga manninn ríka: að
snúa við dapur í bragði. Spurðu
þá, sem valið hafa rjett, hvort
þeir hafi ekki fengið fult end-
Urgjald fyrir það, að þeir fórn-
uðu lífsþægindum. Og allir munu
svara þjer á einn veg, að þeir
hafi fengið í staðinn það sem
^neira var um vert en öll jarð-
Hesk auðæfi. Og vel þú síðan
sjálfHr. Hafir þú valið rangt áð-
úr þá veldu nú rjett.
. m * t m —-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
FRÁ IJÐINM TÍÐ
SPITALIHOLDSVEIKRA
Á SUnURLANDI 17, —19. ÖLD.
Tala sjúklinga m. m.
Brynjólfur biskup vildi hafa
12 rúm í skálanum og 12 sjer-
stæð sæti í baðstofunni. Hefir
því hugsað sjer spitalavist fyrir
12 holdsveika menn að líkind-
um. En fjarri fór því. Gjafirn-
ar hrukku skamt, og urðu víst
endasjeppar hjá fleslum nema
bisk. Hann gaí' fyrst 5 hndr. og
svo 1 hndr. árlega. Margir prest-
ar gáfu 1. árið 10—60 álnir, en
síðan minna, eða ekkert. Og lítt
gætti þess, þó konungur vildi
(1655?) láta þá gefa til spítalans
sem gátu — þar hann hefði
„gefið“ 4 jarðir. Af gjöfum þess-
um vildi bisk. stofna spítalasjóð,
og verja vöxtunurn til timbur-
kaupa. Spítalahlutirnir urðu
misjafnlega af hendi leystir. Og
í fiskleysisárum fóru þeir að
mestu í kostnað og eltingaleik
um allar verstöðvar Suðurlands.
Tilkostnaður varð mikill á
fyrstu árum, en tekjur ekki
nema fyrir 4—6 sjúklinga, þegar
bezt ljet, og síðar fyrir 2 eða enn
minna á tímabili.
Fyrsta árið hefir farið til und-
irbúnings og húsbyggingar, víst
að miklu leyti. Og virðist því
varla hægt að telja 1. starfsár
spítalans fyr en fardagaárið
1653—4. Það ár voru þar 3—4
sjúklingar. En flestir hafa þeir
orðið árið þar á eftir (hjá Árna
I3., og F. J., fyrsta árið): 4
kvenmenn og 2 karlm. Spítala-
húsin eru þó ekki meiri eða
meriklegri en svo, að sjúkl. urðu
að hírast í ljelegum hjáleigu-
húsum, þar úti á túninu. — Og
ekki sjest hversu þetta eina
spítalahús var notað. Að öðru
leyti telja sjúkl. að sjer líði vel.
Gefa þeir og ráðsm. gagnkvæma
og góða vitnisburði hvorir öðr-
um, þegar Br. bisk. heimsækir
þá, 8. ág. 1655. Á fyrsta ráðsm.-
ári F. J. (22. apr. 1656) var rsétt
um að lögleiða alment skatt-
gjald til spítalanna hjer á landi.
En þrátt fyrir gott umtal,
geklc ekki betur en svo, að á 4.
starfsári lýsti Br. liisk. því á al-
þingi (1657), að hann neyddist
til að hætta við innheimtu spí-
talafislcanna. Hafði hann reynt
að setja sjerstakan innheimtu-
mann, og fór mest alt í kostnað.
En til sparnaðar gaf bisk. það
ráð, að úthluta fiskum þessum
til holdsveikra framfæris heima-
fyrir á hverjum stað; hætta svo
við spítalareksturinn, og byggja
jarðirnar fátækum mönnum. —
Að þessu ráði var horfið á
Klausturhólum skömmu síðar.
Ofan á fjárhagsörðugleikana
bættist það, að nálega engir feng-
ust til að þjóna sjúklingum
þessum, nema þá með afarkost-
um, og fáir heilbrigðir vildu vera
þar.
Af því var um það rætt og á-
lyktað í lögrjettu á alþ. 1658, að
það hjóna er maka ætti veikann
á spítölum, skyldi vera þar til
þjónustu veikra, og börn þeirra
vinna á spítalabúinu, fremur en
á öðrum stöðum, ef ráðsm.
vildu. En nú fór ráiðsmenskan á
Klausturhólum að ríða slig á
spítalann, og veikum fækkar óð-
um. Fardagaárið 1657—8 hafði
biskup ráðstafað 10 hundr. í
kaup til forstöðuinanna. F. J.
ráðsm. hafði í kaup 5 hndr.,
kona hans (Guðrún Toríad.) 2
hndr., og innheimtum. (Snorri
Símonss.). 3 hndr.
Fleiri en Br. bisk. gerðu sjer
í fyrstu fagrar vonir, og háar
kröfur til spítalans. Sendu þeir,
án leyfis biskups, sjúklinga til
spítalans. En hann brást stiggur
við, og skrifar ráðsmanni (17.
júní 1658) að flytja 4 Iimi aftur
á sínar sveitir: 3 suður í Garð
og einn á Kjalarnes, vegna „ör-
byrgðar og vanefna spítalans“.
— Ekki sjest hve margir „limir“
voru þá eftir. En þegar á 1. ára-
tugnum má svo heita að spítal-
inn sje upphafinn, samltvæmt
áður sögðum tillögum biskups.
Þegar Finnur ráðsm. fór frá
Klausturhólum, vorið 1660, tók
presturinn þar: Gísli Þórodds-
son (og k. h. Valdís Guðmunds-
dóttir) við kirkju, húsum og
jörð til ábúðar, gegn 8 rd. af-
gjaldi. Afgjaldið skyldi hann
greiða með því, að hafa einn
spitalalim.
Árin þar á eftir, 1662—-6 eru
limirnir oftast tveir: Nikulás
Þorkelss. úr Tungum, og Páll
Jónss. af Rangárv. — Kona og
börn voru látin fylgja Nikulási,
og var þó heldur illa þokkað.
Árið 1662—3 töldust árstekjur
spítalans 10 hndr. 55 áln. Voru
þá lögð 4 hndr. með holdsv.
karlm., og 3 hndr. með kvenm.
En fljótt lækkaði þetta. Þrernur
árum síðar voru árstekjur
komnar niður að 3 hndr., með
gjöf biskups, og meðlag með
karlm. í 3% hndr. En biskúp
varð að ábyrjast þau 4 hndr.,
er þá vantaði, til þess að prest-
ur hjeldi næsta árið (1666—7)
sjúklingana tvo og ráðsmenslcu
yfir þeim.
Að presti G. Þ. látnutn 1667,
er jörðin bygð Jóni Ásmunds-
syni með sama hsetti, en hærri
meðlagskröfum. Afgjaldið 8 rd.
nægði nú ekki ineð kvennmanni
nema 2 rd. væri bætt við. Og ef
sjúkíingurinn yrði ltarlmaður,
lofaði bislcup að bæta við upp í
14 rd. Meðgjafartexti þessi gilti
svo um nokkuð mörg ár. Og er
óvíst hvort þann tíma hefur
verið nema einn á „spítalanum“.
En meðan svo stóð, var spí-
talafiski ráðstafað heima í
hverju hjeraði, samkvæmt úr-
skurði Árna lögm. Oddssonar og
lögrm. á alþingi 1662: „að af
hverju skipi sem gengur til sjós,
af allra hlutum er á því róa,
skyldi gerður af árlega einn
stökuhlutur, fyrnefndum fátæk-
um til handa, í vertíð á vetur í
sunnlendingafjórðungi og í Vest-
m.eyj. og alt að Horni, á þann
næsta dag er róið verður eftir
Maríumessu á langaföstu, og
nokkuð aflast“*).
Farmenn áttu að skila fiski-
bolnum verkuðum, en hafa
,Iausung“ alla í kostnað. — Aðr-
ir afladagar voru ákveðnir fyrir
M. og a. land. (Lovs. for Isl., I.
247, 249).
*) Aflinn var slðar miðaður við
minnst 5 fiska í blut. Hjelst svo
langt fram á 19. öld. Var þá kallað
„að komast frá kerlingu“ þegar tókst
að losna við hlut þennan. En ilt
þótti og ómannlegt, ef þetta tókst
ekki á 1. róðradegi.
Leiðrjetting: — í siðustu grein er
tvisvar misprentað: skóli f. skáli.
Ungur amerískur maður þykist hafa
fundið upp áhald, sem gerir fóllci unt
að hefja sig til flugs án þess að nota
venjulega flugvjel. Það eru nokkurs-
konar vœngir, sem hann hefjr gert
sjer, og þykist geta bundið á sig svo
hann verði fleygur. Maðurinn heitir
Peter N. Karabatsos, og kvað vera
verkfrœðingur. — Vjer höfum ekkert
á móti þessum Pjetri og vonum þess
vegna að hann finni eklti upp á þeim
fjanda að reyna vængina sina til þess
að flúga á yfir Atlantsliaf.