Vörður - 30.11.1929, Side 1

¥11. 4r.
Reykjavíb 30. nóvcinber 1920.
53. blaA.
I
Eiríkur Briem
prófessor.
1. Desember.
Á morgun er 1. Des-
ember. t*ann dag fyrir 11
árum síðan, fengu íslend-
ingar viðurkenningu um-
heimsins sem fullvalda
þjóð.
Pegar við lítum yíir hið
stutta skeið. sem runnið
er síðan þessi tíðindi gerð-
ust, verður að játa með
fullkominni gleði að vel
heíir miðað fram. — Afli
þjóðarinnar til lands og
sjávar vex með hverju ár-
inu sem líður. Augu manna
eru að verða síopnari fyrir
auðæfum landsins. Fiski-
miðin eru kruíin um hærri-
skatt. Gróðurmoldin veitir
meiri og meiri uppskeru.
Engin kynslóð, sem lifað
hefir á þessu landi, hefir
litið til íslands framtiðar-
ínnar sem hins fyrirheitna
lands á líkan hátt og við
gerum.
ísland er auðugt land.
Mestu orkulindir landsins,
fossarnir og jarðhitinn eru,
enn ónotaðar, Eldurinn og
ísinn hafa verið okkur
tómt böl. Við látum okkur
dreyma um þá stund, að
íslenskt hugvit verði þess
megnugt að beisla öfl eyð-
ingarinnar og færa sjer
þau í nyt, landi og Jýð
til blessunar.
Hamingja íslands olli því
aðsjálfstæðishugur þjóð-
ar var glaðvaknaður þegar
mönnum tók að skiljast
yfir hvílikum auðæfum
við bjuggum.
1. Desember er sjálf-v.
stæðisdagur íslensku þjóð-
arinnar.
Pann dag strengja góðir
Islendingar þess heit, að
vernda um aldur það sem
dýrmætast er í eigu okkar,
frelsið, þjóðernið, tunguna.
Síra Eiríkur Briem andaðist
að heimili sonar síns Eggerts
Briems, þann 27. þ. m.
Hann var íæddur 17. júli
1846, á Melgraseyri í ísaljarð-
arsýslu. Foreldrar hans voru:
Eggert sýslumaður Gunntaugs-
son Briem og kona hans Ingi-
björg dóltir Eiríks Sverrissonar
sýslumanns.
Síra Eirikur lærði undir
skóla hjá cand. theol. Davið
Guðmundssyni, er síðar varð
prestur að Hofi. Slúdentsprófi
lauk hann vorið 1864. Haustið
1866 gekk hann í prestaskól-
ann og tók guðfræðipróf vorið
eftir. Næstu árin var síra Ei-
rikur skrifari hjá Pjetri biskup,
en 1873 var honum veitt Þing-
eyrarklaustur. Vígðist hann
þangað þjóðhálíðarárið og tók
að búa í Steinnesi. Prófastur
varð hann í Húnavatnspró-
fastsdæmi þrjú seinustu árin
l'yrir norðan. Árið 1880 varð
síra Eirikur kennari við presta-
skólann og var það þangað til
prestaskólinn var lagður niður
með stofnun Háskólans 1911.
Snemma tók síra Eiríkur að
fást við opinber mál. Átti hann
sæti í hreppsnefnd Sveinstaða-
hrepps á prestsskaparárum
sinum nyrðra, en síðar í bæj-
arstjórn Reykjavíkur eftir að
suður kom. Hann var þing-
maður Húnvetninga 1881—’91,
konungkjörinn þingmaður frá
1901—1915. Var hann löngum
forseti sameinaðs þings og sýn-
ir það traust samþingsmann-
anna á honum. Við stofnun
Landsbankans 1886 varð sira
Eiríkur gæslustjóri og var það
þangað til árið 1912. Síra Ei-
ríkur var stofnandi Söfnunar-
sjóðsins og forstjóri frá 1886
—1920. Hann átti mjög lengi
sæti i stjórn Bókmentafjelags-
ins og var um skeið formaður
þess. Hann var í stjórn Þjóð-
vinafjelagsins, Landsbókasafns-
ins, Búnaðarfjelags Suðuramts-
ins og síðar Búnaðarljelags ís-
lands, Kvennaskólans í Húna-
vatnssýslu og Kvennaskólans í
Reykjavík og fjöida annara
fjelaga sem of langt yrði upp
að telja. Hann átti sæti i milli-
þinganefnd um kirkjumál, sem
starfaði frá 1904 — 1906. Bar
hann þar fram tillögu um
gagngerða breytingu á launum
presla og náði sú tillaga fram
að ganga í aðalatriðum.
Mikið hafði síra Eirikur
ritað um dagana. Reikn-
ingsbók kom út eftir hann
1869 og hefir til skams tima
verið notuð til kenslu. Staf-
rófskver gaf hann út 1893, og
kom það i fjölda útgáfna
næstu áiatugi. Hugsunarfræði
hans kom út 1897. Hann hefir
og ritað niikið í tímaritin, m.
a. mjög merka grein um Jón
Sigurðsson og einhver fyrsti
maður var hann hjer á landi,
sem kendi mönnum að ávaxta
Ije.
Það er til marks um fjöl-
hæfni sira Eiriks, að meðan
hann var biskupsskrifari tók
hann að lesa sjómannafræði
og kendi nokkrum ungum
mönnum hjer í bænum. Meðal
þeirra var Markús Bjarnason,
er siðar varð forstöðumaður
Stýrimannaskólans. Gekk Mark-
ús að aíloknu námi hjá þess-
um fjölhæfa guðfræðingi, und-
ir próf hjá foringjunum á
»Fyllu« gömlu og stóðst það
vel.
Síra Eirikur kvæntist 1874
Guðrúnu Gisladóttur, læknis
Hjálmarssonar. Andaðist hún
árið 1893. Af börnum þeirra
lifir aðeins eitt: Eggert óðals-
bóndi í Viðey.
Síra Eirikur var með allra
mestu starfsmönnum og aldrei
óstarfandi. Að hverju sem hann
vann var hann allur í starfinu
og jafnvígur sýndist hann vera
hversu óskyld sem störfin voru.
Meslur þaltur eru hin andlegu
störf hans, og verður þar hvað
minnisstæðust stofnun Söfn-
unarsjóðsins, en ekki eru síður
eftirtektarverð búskaparár hans
sem prests á Steinnesi. Varð
bú hans þar á fáum árum úr
Iitlum efnum með stærstu bú-
um hjeraðsins.
Heimilislíf síra Eiríks var
fyrirmynd á allan hátt.
Hann var hvers manns hug-
ljúfi og vildi allra mein bæta
og hverjum að gagni verða.
Hann var ræðinn og skemtinn
svo að af bar. Báru allar viðræð-
ur hans vott um göfugan hugs-
Það mun fáum dyljast, að
lang giftudry^gstu lögin, sem Al-
þingi íslendinga hefir borið
gæfu til að samþykkja á síðari
árum, eru Jarðræktarlögin.
Ófriðarárin höfðu lamað
framkvæmdaþrek landbúnað-
arins með vaxandi dýrtið ár
frá ári. Skuldakreppa og von-
Ieysi um að úr mundi rætast
var tekið að gera vart við sig
og trúna á mátt jarðarinnar til
þess að rjetta atvinnuvegina
við, vantaði tilfinnanlega.
Jarðræktarlögin urðu þvi
fyrir landbúnaðinn, eins og
gróðurskúr á vordegi íyrir
þura jörð. Hvarvetna risu
bændur á legg til framkvæmda
og staifs og í skjóli þess
styrks, sem þau hafa veitt,
hafa gróðurblettirnir vaxið upp
með ótrúlegum hraða og ó-
frjóar lendur orðið að ræktar-
góðum túnum. Enginn skyldi
þó ætla að takmarkinu sje náð.
Betur má ef duga skai.
Bændur fundu og skildu
samúðina, sem hinir atvinnu-
unarhátt og augljósa viðleitni
að fræða, bæta og fullkomna.
Oft voru þær kryddaðar með
góðlátlegu gamni og fyndni.
Og engan átti hann sinn lika
að segja frá gömlum viðburð-
um er tekið höfðu allan hug
hans. Kom þá best í Ijós hve
minnið var afburða gott.
Síra Eirikur var vitmaður
mikill og fjölmentaður. Eng-
inn efi er á því að meðan
hann átti sæti á þingi var eng-
inn honum fremri í fjölbreyttri
þekkingu á þingmálum, heilli
og öruggri dómgreind og vel-
vilja til lands og þjóðar. Hann
vann ekki með orðmælgi,
því hann var málstirður mað-
ur, en störf hans lágu mest
við undirbúning málanna. Mun
hann hafa átt meiri þátt
i undirbúningi þingmála en
nokkur annar þingmaður hon-
um samtiða. Og enginn þing-
maður vann með heitari
og göfugri áhuga að þing-
málum en hann. Annars þarf
ekki að íjölyrða neitt um
vitsmuni, drengskap og mann-
kosti Eiriks Briems. Hin mörgu
trúnaðarstöf er honum voru fal-
in eru þar þegjandi og óbi igðul
vitni. Vitni, sem ekki bregð-
ast, og fylgja þessum sæmdar-
manni út yfir gröf og dauða.
Eirikur Briem var hár maður
á velli og tigulegur, hægur,
prúður og festulegur i allri
framgöngu og bar alt látbragð
hans vott um höfðingsskap.
vegirnir sýndu með þvi, að
stuðla að samþykt jarðræktar-
laganna. Þeir fundu það lika
vel, að landbúnaðurinn var
orðinn langt á eftir hinum at-
vinnuvegunum. Vjelyrkja rjeði
þar mestu, bæði hjá sjávarút-
vegi og iðnaði. Þeir atvinnu-
vegir höfðu gert risastökk til
framfara á síðustu árunum.
Fjármagnið lenti þar. Fólkið
kom á eftir. Við því var ekkert
gert, og fátt hægt að gera að
gagni eða að minsta kosti var
ekki komið auga á það þá.
Kaupstaðirnir þutu upp og
vinnuaflið varð svo dýrt, að
landbúnaðurinn var ekki leng-
ur samkeppnisfær um kaup-
gjaldið.
Þá var það að beslu menn
þjóðarinnar sáu, að við svo búið
mátti þetta ekki standa. Land-
búnaðurinn, sem frá öndverðu
hafði verið öndvegisatvinnu-
vegur þjóðarinnar, mátti ekki
falla í rústir. Það náði ekki
nokkurri átt að svelta nær
helming þjóðarinn, sem stund-
jarðræktarstyrkurinn.