Vörður - 30.11.1929, Síða 2

2
V ö R e U R
aði hann og lifði á honum.
Þann hluta þjóðarinnar, sem
til skanis tíma hafði borið hita
og þunga dagsins og lagt fram
kjarnmesta fólkið.
Það varð að stíga stórt, djarjt
spor til að bæta ur neyðinni sem
yfir vofði. Og þótt menn gengu
þess ekki duldir, að það að brey ta
þvi búskaparlagi sem var, úr
vöðvaorku liðinnar tiðar í vjel-
rænt horf nútíðarinnar, kost-
aði þrekraun, fjármagn, tíma
og viljafestu, þá var ekki um
annað að tala. Alt annað var kák.
Þetta vakti fyrir þeim mönn-
um Ihaldsflokksins þáverandi,
sem báru málið fram til sig-
urs á þinginu 1923.
Jeg hika ekki við að
segja: Jarðræktarlögin voru
merkustu, hollustu og viðsýn-
ustu lögin sem þingið heíir
samþykt og einstæðust laga frá
síðari árum að því leyti, hve
þau voru gefin eftirtölulítið af
öllum flokkum.
Ávöxtur laganna er líka
augljós, aldrei hefir verið unn-
ið jafn rösklega að jarðarbót-
um hjer á landi eins og sið-
ustu 5 árin, síðan Jögin komu
i gildi.
Aldrei hefir von bænda risið
hærra um stækkuð tún og
vjelslæg. Þúfnabanar hafa ver-
ið fengnir til að tæta og sljetta
landið og dráttarvjelar og
hestaverkfæri í stórum stíl,
samanborið við getu manna,
og alt í skjóli Jarðræktarlag-
anna.
Það kom þvi eins og hagl-
skúr úr heiðskiru lofti yfir
okkur, sem sátum aðalfund
Búnaðarsambands Suðurlands,
sem haldinn var i Vík í Mýr-
dal síðast í mai í vor, þegar
formaður búnaðarsambandsins
les okkur brjef frá Búnaðar-
fjelagi íslands, að fyrirlagi
Atvinnumálaráðuneytisins um
það, að hjer eftir skuli jarða-
bætur, sem heyra undir It.
kafla Jarðræktarlaganna, sem
Nýlega skrifaði Ólafur Gísla-
son, framkvæmdarstjóri íViðey,
grein um sildarútveginn og
birti í Morgunblaðinu. Er grein
þessi sjerstaklega um framtíð
síldarverksmiðja hjer á landi
og telur ó. G. að atvinnunni
sje best borgið með þvi að
síldarútvegsmenn gangi í sam-
vinnufjelag um rekstur síldar-
bræðslustöðva, er með tímanum
eigi að fullnægja allri þörf
síldarútvegsins. Leggur hann
tii að væntanlegt samvinnu-
fjelag útgerðarmanna taki á
leigu bræðslustöð ríkisins, sem
nú er verið að reisa á Siglu-
firði. Ennfremur að notuð verði
heimild laga frá síðasta þingi
til þess að rikið reisi aðra síldar-
bræðslustöð, er sömuleiðis verði
leigð samvinnufjelagi útgerðar-
manna. Með því móti telur
hann, að rikið losni við fjár-
hættu þá, sem rekstur slíks
iyrirtækis rnundi óhjákvæmi-
lega hafa í för með sjer. En
ríkissjóði verði aftur trygð sú
fjárupphæð, sem varið yrði til
engum dylst að eru lang merk-
ustu og lang nauðsynlegustu
jarðabæturnar, lagðar í dags-
verk eins og hjer segir:
Dagsverk í matjurtagörðum:
í stað 50 m2 komi 60 m2.
Dagsverk í túnasljettum: I
stað 50 m2 komi 60 m*.
Dagsverk í byltri nýrækt: 1
stað 40 m2 * * komi 50 m2 *.
Dagsverk í óbyltri nýrækt:
I stað 100 m2 komi 300 m2.
Dagsverk í alsteyptum á-
burðarhúsum: í stað 0,20 m8
0,25 m8.
Dagsverk i steyptum áburð-
arhúsum með járnþaki: I stað
0,25 m8 komi Ó,30 m8.
Þá hefir verið gerð breyting
á reglugerð um stjórn ræktun-
armála og styrk úr ríkissjóði
til jarðyrkju, frá 7. júní 1924.
Hin nýja útgáfa hljóðar svo:
»Allar jarðabætur, sem eru
vel af hendi leystar og full-
gerðar þegar mæling fer fram,
má taka á skýrslur. Græði-
sljettur má þó ekki taka fyr
en þær cru algrónar, og sáð-
sljettur eigi fyr en þær eru
ársgamlar«.
Það hefir verið venja trún-
aðarmanna Búnaðarfjelags ís-
lands, sem hafa skoðað, mælt
og metið jarðabætur bænda,
að taka á skýrslur sáðsljettur,
þegar þær hafa verið fullunnar
og að öllu leyti vel frá þeim
gengið og mjer og öðrum er
ekki kunnungt um að bað hafi
nokkru sinni komið að sök.
Þegar sljetturnar eru vel gerðar
í upphafi og unnar á rjettan
hátt og vel borið i þær, með
samfeldu gróðurlagi o. s. frv.,
sem trúnaðarmaður er vel bær
að dæma um þegar á fyrsta
sumri, er með öllu ástæðulaust
að draga að taka þær á skýrslu.
En eftir hinni breyttu reglu-
gerð, má ekki taka þær fyr en
þær eru ársgamlar. Þetta verður
til þess að háljt annað ár líður
frá þvi að bóndinn hefir gengið
frá sljettunni að öllu leyti, uns
þessara bygginga. í greininni
er bent á mjög hagkvæma leið
til þess að safna stofnfje handa
fjelaginu, án þess að tilfinnan-
leg fjárútlát hvíli á hverjum
meðlimi þess. Þegar svo nægi-
legt stofnfje sje fengið, kaupi
siðan fjelagið bræðslustöðvar
rikisins fyrir sannvirði.
Rjett eftir að grein Ólafs
Gislasonar birtist, bárust frjettir
af fiskiþingi, sem haldið var á
Seyðisfirði af fulltrúum fiski-
fjelagsdeilda á Austurlandi.
Þetta þing samþykti áskorun
til stjórnarinnar um að láta
reisa sildarbræðslustöð á Aust-
landi.
Þegar hjer var komið sög-
unni, hafði Guðbrandur Magn-
ússon fyrir nokkru lokið við
niðurrifsgrein sína um Seyðis-
fjörð, þá, er um var getið í
síðasta blaði. En nú var eftir
að byggja upp aftur. Þessir
tveir atburðir, birting greinar
Ólafs Gíslasonar og áskorun
fiskiþings Austfirðinga bljesu
nýjum lifsanda i Guðbrand og
hann fær styrk sinn greiddan,
því venjulega líður hálft ár frá
því trúnaðarmaður mælir eða
jarðabæturnar eru teknar á
skýrslu, þar til styrkur er
greiddur á þær eftir jarðræktar-
lögunum. Jeg fæ því ekki betur
sjeð, en það sje óþarfa styrfni,
að láta bændur biða svona
lengi eftir styrknum, sem
vitanlega er ekki hægt að
komast hjá að greiða samkv.
lögunum. Þetta bendir ekki á
mikinn góðvilja stjórnarinnar í
garð bænda, og alveg augljóst, að
það dregur úr framkvæmduin.
Aðalfundur Búnaðarfjelags
Suðurlands mótmælti þessu
gerræði með eftirfarandi tillögu:
»Fundurinn lýsir óánægju
sinni yfir breytingu þeirri er
atvinnumálaráðuneytið hefir
gert á því, hvernig jarðabæt-
urnar, sem heyra undir II.
kafla Jarðræktarlaganna, eru
lagðar í dagsverk og væntir
fastlega að því verði nú þegar
breytt í hið fyrra horf. Sömu-
leiðis breyting sú, er gerð er
á 38. gr. að því er snertir
sáðsljettur«.
Fjárlögin 1928 áætluðu 140
þús. vegna Jarðræktarlag-
anna, en eftir landsreikningi
urðu útgjöldin um 250 þús.
Langmestur hluti þessa fjár er
goldinn samkvæmt II. kafla
Jarðræktarlaganna. Menn sjá
því, að hjer er um allverulegan
frádrátt að ræða fyrir land-
búnaðinn. Nemur styrkrýrn-
unin 2/6 af styrknum i mat-
jurtagörðum, V6 í túnasljettum,
x/6 í byltri nýrækt, */s í óbyltri
nýrækt, V8 i alstej’ptum áburð-
arhúsum og * l/6 í steyptum
áburðarhúsum með járnþaki.
Hjer nær vísdómurirn hámarki.
Þær jarðabæturnar sem eru
lang nauðsynlegastar fyrir fram-
þróun landbúnaðarins eru
rýrðar að styrk. Þær jarða-
bæturnar dregnar út, sem stuðla
mest að vjelyrkjunni við hey-
skapinn.
kunni hann sjer nú engin læti.
Sildarbræðslustöð á Seyðisfirði
var bjargráðið, sem öllu átti
að kippa í lag.
Nú er það svo, að auðvitað
yrði Seyðfirðingum styrkur eigi
alllítill, ef reist 3'rði þar síldar-
bræðslustöð. Og hitt er rjett
að sildarbræðslustöð fyrir Aust-
firði ætti að vera á Seyðisfirði.
En Guðbrandi skjátlast stór-
lega þegar hann gerir þetta að
aðalatriði í viðreisn kaupstað-
arins. Hann gætir þess ekki
að síldarbræðslustöðin er ekki
annað en verksmiðja, sem
þarnast hráefni og er aðeins
starfrækt 2—3 bjargræðismán-
uði ársins. Meðan Seyðfirðingar
eiga ekki annan skipastól en
nú er, yrði hagurinn af verk-
smiðjunni fólginn í aukinni
atvinnu fyrir takmarkaðan
fjölda manna og einhverjum
íekjum fyrir sveitasjóðinn.
Þegar talað er um síldar-
bræðslustöð sem aðalalriði í við
reisn Seyðisfjarðarkaupstaðar,
erírauninni byrjað á neglunni.
Síldarbræðslustöð á Seyðisfirði
kemur þá fyrst að verulegu
gagni fyrir atvinnulíf kaup-
staðarins, þegar þar er kominn
upp nægilegur skipastóll til
þess að veiða handabræðslunni.
Það er fyrst og fremst óaf-
máanlegur blettur á stjórn,
sem þykist vera bændastjórn,
að fremja slíka óhæfu að
nauðsynjalausu. Ekki hafði
þingið lagt það fyrir nje óskað
eftir þvi, því eins og áður er
sagt, hefir jarðabótastyrkurinn
verið goldinn eftirtölulaust af
öllum flokkum.
Það sýnist illa haldið á ríkis-
fje, að gjalda tugi þúsunda í
utanfararstyrki og ný embætti
til ýmsra stjórnargæðinga, sem
Alþingi hefir ýmist algerlega
neitað um styrk eða hefir alls
ekki verið spurt tilráða, heldur
goldið í heimildarleysi þings-
ins, en jafnhliða stórrýrt það
fje, sem hugsjónamenn jarð-
ræktarmálanna ætluðu við-
reisnarstarfinu í sveitunum.
Vjer mótmæltum allir á Bún-
aðarsambandsfundinum, vjer
mótmæltum einum rómi, sem
fulltrúar búnaðarfjelaganna, án
nokkurs tillits til pólitískra
skoðana.
Yjer mótmæltum gerræðinu,
sem framið var við islenskan
landbúnað án alls þingvilja.
Sú stjórn, sem stendur reiðu-
búin að leggja rítinginn í helg-
ustu hugsjónamál þessarar
þjóðar, hún er feig.
Bændur sjá ranglætið og
blekkingarnar. Fyrir kosning-
arnar síðustu var það heróp
Framsóknarflokksins, að rækta
upp landið, Ijetta sköttum og
draga úr óþörfum persónu-
styrkjum. Bændur glæptust á
að trúa fagurgalanum.
Skyldi hræsnin hafa nokkru
sinni risið hærra? Blekking-
arnar verið stærri? Þjóðin býr
undir oki svikinna loforða.
Hún þarf tíma til að álta sig. Sá
tími mun koma. Rjettarmeð-
vitundin mun seitlast inn í
huga hennar, þótt seint gangi
og hún verður rjettdæm um
málefni og menn. Fá sjer hún
hverjir hafa unnið henni best
og hverjir svikið hana mest.
Öivesholti, 15. nóv. 1929.
Valdimar Bjarnason.
Næsta bjargráðið, sem Guð-
brandur rekur augun i til við-
reisnar Seyðisfirði er það, að
Seyðfirðinga fái fisk tit verk-
unar frá togarafjelögum í
Reykjavík. Um þetta er líkt
að segja og síldarbræðslustöð-
ina, að auðvitað gæti þetta
komið bæjarbúum að nokkru
haldi, án þess þó að mega
teljast neitt höfuðbjargráð.
Til þess að geta annast mót-
töku á fiski úr togurunum þarf
stórar bryggjur, mikil húsa-
kynni, stóra fiskreiti, birgðir
af kolum og salti og margt
verkafólk. Þetta er alt saman
til á Seyðisfirði. En nú er það
að athuga, að slík atvinna yrði
algerlega bundin við fiskafla
togarannna á Hvalbaksmiðum.
Ekkert útgerðarfjelag gæti
fyrirfram skuldbundið sig til
að leggja upp fisk á Seyðis-
firði. Það yrði undir því komið
hvernig Hvalbaksveiðarnar
gengu það og það árið. En
reynslan hefir sýnt að ekki er
á vísan að róa við Hvalbak.
Annað árið er þar máske mok-
fiski, en hitt árið er aflinn svo
rýr að aðeins örfáir togarar
fara þangað austur og þá að-
eins eina ferð. Þegar svo er,
yrði þetta Seyðfirðiugum ekki
Ss— —W
T VÖRÐUR 1
vtknblafl, kemnr út á Ungard.
RltitJ.: Árni JónMton frá UÚU,
Sólvallagötu 33.
AfgrelOsInmaCnr og gjaldkeri:
ÁMgeir i/agnÚMMon,
Hrannarstig 3.
Skrifitofa 1 VarOarhúsi:
Ritstjórinn við fyrst um sinn
10—13 érd. og 5—7 slOd.
Simi 2339.
AfgreiOsia i VarOarbúsi:
Opin 10—12 og 5—7. Simi 2339.
VerO 8.00 kr. árg. Gjalddagl
1. júll. Elnstök tölnblöð 15 an.
Helmaslmi
Arna Jónssonar 859.
Helmaslml I
L Asgeirs Magnússonar 1481. J
Pistlar.
i.
Grein sú, sem birtist hjer i
blaðinu í dag eftir Valdimar
bónda Bjarnason í Öivesholti,
mun vafalaust vekja athygli
lesenda út um sveitir landsins.
Þeim mun þykja kaldranalega
að sjer vikið frá »bændasljórn-
inni« og sjerstaklega mun þeim
koma það undarlega fyrir sjón-
ir, að sjálfur »bændavinurinn«
Tryggvi Þórhallsson, skuliverða
til þess að skera niður jarð-
ræktarstyrkinn og auk þess
setja þau skityrði, að styrkur-
inn verði ekki greiddur fyr en
• þrem misserum eftir að sum-
ar jarðræktarframkvæmdirnar
hafa farið fram. Með því veltu-
fjárleysi, sem bændur eiga við
að búa, er augljóst að þessi
ráðstöfun um frestun á úl-
borgun styrksins verður víða
til þess að bændum er gert ó-
kleift að hefjast harida um
jarðræktarframkvæmdir. Eng-
inn hefir heldur talið eflir jarð-
ræktarstyrkinn, þvi öllum hugs-
andi mönnum kemur saman
til hagnaðar, heldur þvert á
móti til tjóns, ef þeir hyltust
til að byggja afkomuvon sína
á jafn stopulum grundvelli.
Hjer hafa verið athuguð
nokkuð þau tvö höfuðatriði,
sem fyrir G. M. virðast vaka
þegar um er að ræða endur-
reisn æskustöðva hans. Þriðja
atriðið nefnir hann lauslega,
og er það togaraúlgerð á Seyð-
isfirði.
En þegar farið er að hugsa
þessi mál i alvöru, verða strax
fyrir tvö atriði, sem mest velt-
ur á um endurreisn Seyðis-
fjarðar:
1. Aukinn sjávarútvegur.
2. Auknar samgöngur á sjó
og landi.
Þegar um er að ræða endur-
bætur á útgerð Seyðfirðinga,
kemur fyrst til greina hvers-
konar veiðiskip eru þar hent-
ugust eftir staðháttum. Reynsl-
an á Austfjörðum á seinni ár-
um viröist benda i þá átt að
góðir vjelbátar upp undir 20
smálestir að stærð sjeu þar
heppilegir. Á slíkum bátum má
venjulega stunda veiðar í 9
mánuði ársins. Á veturnar —
febrúar—mars — mundu þeir
stunda veiðar frá Fáskrúðs-
flrði, Djúpavogi eða Horna-
r
a