Ný þjóðmál - 01.07.1976, Blaðsíða 8

VIÐ TAKANDI:
Skemmtilegt vatnasvæði
í skióli Skarðsheiðar
Þegar athuguð er hlutdeild
einstakra landshluta i laxveiöi
hér á landi, kemur i ljós, aö
Vesturlandskjördæmi sigrar
þar glæsilega. Þar hafa fengist
um 40 af hundraöi laxveiöinnar
slöustu árin. Þetta er svo sem
eölilegt, þegar þessir hlutir eru
skoöaöir nánar, því aö þessi
landshluti býr rikulega aö góö-
um laxveiöiám og stööuvötn
leggja viöa ánum til vatniö aö
töluveröu leyti og má i þvi efni
minna á Skorradalsvatn,,
Reyöarvatn, vötnin á Arnar-
vatnsheiöi, Langavatn, Hitar-
vatn og Hliöarvatn.
Laxá i Leirársveit.
1 Borgarfjaröarsýslu, sunnan
Skraösheiöar, er ein af betri
laxveiöiám landsins, en ár-
kerfi hennar er sérstaklega
skemmtilegt: auk árinnar
sjálfrar eru þrjú stööuvötn i
Svinadal. Eru vötn þessi hvert
um sig um einn ferkilometer aö
stærö. t þeim er bæöi bleikja og
urriöi, liklega meira af urriöa,
auk laxins, sem að visu veiöist
ekki mikiö i þeim þar sem lax
tekur yfirleitt illa i stööuvötn-
um. Vötnin I Svinadal heita
Eyravatn, sem er neöst, þá
Glammastaöavatn, og efst
Geitabergsvatn. Skammt neöan
Eyrarvatns er i Laxá Eyrar-
foss, sem var hindrun fyrir fisk-
göngur upp ána, en fossinn er I
13 km fjarlægð frá sjó.
Árangursríkt starf.
Laxá i Leirársveit er einkar
gott dæmi um á þar sem unniö
hefur verið mjög gott starf á
sviöi veiöimála, sem skilaö hef-
ur glæsilegum árangri. Við ána
starfar elzta veiöifélag lands-
ins, stofnaö áriö 1934 og náði fél-
agiö ekki yfir allt vatnasvæöiö
fyrr en fossinn var geröur fisk-
gengur. Stangaveiöi á vatna-
svæöinu hefur tæplega fimm-
faldast, ef tekiö er meöaltal ár-
anna 1946-1955 og siöustu tiu ár.
Þetta má þakka annarsvegar
upptöku neta, sem voru á ósa-
svæöi árinnar i Leirárvogi fyrr
á árum og hinsvegar fiskvega-
geröinni i Eyrarfossi. Þar var
byggður laxastigi áriö 1950 og
voru þaö aöilar ofan fossins,
sem hann byggöu, og var for-
ustumaður þeirra Bjarni
Bjarnason, læknir frá Geita-
bergi. Meö fiskvegagerö i Eyrar-
fossi opnaöist laxinum leið upp
i fyrrnefnd stööuvötn og reynd-
ar I ár, sem falla I efsta vatnið,
Geitabergsvatn eöa Dragháls-
vatn, eins og þaö er nefnt af
sumum. — Hiö landsþekkta
sumarbúöaheimili KFUM,
Vatnaskógur, er einmitt viö
Eyrarvatn.
Heimsmet?
Ariö 1946 veiddust I Laxá 120
laxar á stöng, en s.l. sumar
fengust i Laxá á stöngina 1654
laxar, en árið 1972 veiddust á
svæöinu 2220 laxar á stöng, en
þaö er tæplega 19 sinnum meiri
veiöi en áriö 1946! Tekjur af
veiöinni eru afbragðsgóöar og
falla i hlut um 35 jaröa, sem
land eiga aö svæöinu og er þaö
aö vonum góö búbót fyrir bænd-
urna.
Auk fyrrgreindra stööuvatna
eru á vatnasvæöi Laxár, Leirá,
litií laxveiðiá, og Eiöisvatn,
liggur skammt frá Akrafjalli.
Hætta á ferðum.
Margirhafa áhyggjur, eins og
kunnugt er, af fyrirhuguðum
framkvæmdum á Grundar-
tanga: óttast aö starfsemin þar
veröi til tjóns llfriki umhvefis-
ins. Járnblendiverksmiöjan,
sem þar er ráögert aö reisa,
hefur valdiö miklum deilum og
munu þær áreiöanlega blo'ssa
upp aftur, þegar hafist veröur
handa á ný að undirbúa máliö.
Veiöieigendur viö árnar, sem
falla i Hvalfjörö mynduöu nefnd
til þess aö huga að þessum
málum og veiöifélagið um Laxá
I Kjós samþykkti aö krefjast
þess af rikisstjórninni, aö hún
léti fara fram rækilegar rann-
sóknir, áöur en ákvöröun væri
tekin um verksmiðjureksturinn.
Járnblendiverksmiðjan veröur i
næsta nágrenni viö Laxá i Leir.
ársveit og óneitanlega vekur
hún ótta hjá ýmsum um aö fisk-
inum i árkerfinu gæti oröiö
hætta búin, ef ekki verður
tryggilega frá öllu gengið, þvi
aö verksmiöjurekstur af þessu
tagifylgjastórskaöleg efni, sem
valda tjóni, ef þau komast út i
árnar.
Að tjaldabaki
Kosningar á næsta ári?
Forystumenn stjórnarfiokkanna stefna nú aö þvi aö starfa
saman í rikisstjórn fram undir næstu alþingiskosningar þrátt
fyrir óvinsældirnar meöal almennings. Vmsir aöilar, sérstak-
lega innan Sjálfstæöisflokksins I höfuöborginni, leggja hins veg-
ar mikla áherslu á, aðkosiö veröi I siöasta lagiseinni hluta næsta
árs. Þannig yröi tryggt, aö a.m.k. hálft ár liöi milli alþingis-
kosninga og sveitastjórnakosninga, og þvi líkur á, aö óvinsældir
núverandi rikisstjórnr heföu minni áhrif I borgarstjórnar-
kosningunum i Reykjavik en vera myndi, ef kosið yröi til al-
þingis um sama leyti og sveitastjórnarkosningarnar fara fram.
Hafa fengið baráttumál
Fylgismenn Gunnars Thoroddsens I Sjálfstæöisflokknum telja
sig nú hafa fengiö mál, sem geti oröiö þeim til verulegs fram-
dráttar i innanflokksátökunum. Þaö er hugmyndin um leigutöku
fyrir bandarisku herstööina> Þess vegna gripu þeir hana á lofti
um leið og Ijóst varö, aö hún naut verulegs fylgis meöal þeirra,
sem nú hafa af biturri reynslu misst trúna á gildi herstöðvar-
innar fyrir tslendinga. Máliö er sótt af mikilli hörku af Gunnars-
mönnum, en Geirsmenn taka á móti af engu minni ákafa. Því er
ljóst, aðþetta mál mun enn magna deilurnar I Sjálfstæðisflokkn-
um.
Prófkjör hjá krötum?
Flokksþing Alþýöuflokksins veröur haldiö um miöjan október.
Eitt þeirra mála, sem þar veröa rædd, er prófkjör viö val fram-
bjóöenda i alþingiskosningum. A siöasta flokksþingi var almennt
samkomulag um, aö slik prófkjör væru æskileg, en margir innan
flokksins vilja, aö næsta flokksþing samþykki prófkjörsreglur
þannig, aö ekki fari á milli mála, hvort eöa hvernig vali fram-
bjóöenda skuli hagaö. Má búast viö verulegum átökum i ýmsum
kjördæmum ef prófkjörsreglunni veröur almennt fylgt fyrir
næstu kosningar.
Dýrir fundir hjá Geir
Geir Hallgrimsson, forsætisráöherra, fer nú vitt um landið og
heldur almenna stjórnmálafundi. Þessir fundir eru rækilega
auglýstir, og er augljóst, aö viö fundarhöldin eru verulegur
kostnaöur. Ekki hefur komið fram opinberiega hver borgar
brúsann — Geir sjálfur, Sjálfstæöisflokkurinn eöa skatt-
borgararnir.
AÐ TJALDABAKI
DANSAÐ KRING-
UM GULLKÁLFINN
EFTIR GUÐMUND BERGSSON
Heimskreppan, sem gekk yfir
eftir 1930 lék okkur islendinga
grátt einsogfleiriþjóöir. Það var
hér langvarandi atvinnuleysi og
allt var af skornum skammti,
menn höföu varla i sig og á. En
viö reyndum að bjargast af eigin
rammleik enda illu vanir. Við
drógum úr innflutningi okkar
meö öllum ráöum enda féllu okk-
ar útflutningsvörur i veröi. En
þrátt fyrir slæmt ástand, urðu
samt ýmsar markverðar fram-
kvæmdir á þessum tima og sum-
ar þeirra eru i fullu gildi enn og
hafa staöist kröfur timans márg-
ar þeirra.
Eins og allir vita lauk
kreppunni meö striöi og það
ófriöarbál stóö i meira en hálfan
áratug. Island varö hernumið af
öðrum striðsaðilanum. Eftir það
fórum viö að færa þeim aðila fisk
(og það er kannski kaldhæðni ör-
laganna að þessi aðUi skuli þri-
vegis hafa rænt okkarfiski á okk-
ar miðum með hervaldi) seldum
á háu verði og fórnuðum fleiri
mönnum, miðað við fólksfjölda,
en þjóðirnar, sem áttu i striðinu.
Einnig misstum viö fjölda af
skípum og voru þ'au samt'ek'ki of
mörg á þessum tima. Ug vio
söfnuðum gulli i útlendum bönk-
um og fyrir það byggðum viö
siöar upp skipaflotann eftir
striðið.
Guðmundur Bergsson
Hinn erlendi her, sem hér var
þurfti lika að fá menn i vinnu til
að byggja flugvelli og fleira i
striðs þágu. Og eftir margra ára
atvinnuleysi var nóg af vinnufús-
um höndum til þeirra fram-
kvæmda. Menn eygðu möguleika
til að vinna fyrir sér og sinum. Þá
lögðum við niður ýmsa góða og
þjóðlega siði, en fórum i þess stað'
að dansa i kringum gullkálfinn og
þeim dansi höfum viö haldið
áfram siöan. Og við dönsum enn.
Þá bættist ný atvinnugrein viö hjá
okkur islendingum. Það er her-
mangiðNý stétt varð til svonefnd-
ir býsnismenn eða braskarar,
menn, sem vildu græða á hern-
um og hernáminu. Hugsana-
háttur þessara manna hefur
smitað út frá sér þannig að alltof
margir hafa tekið veikina og það
virðist vera mjög erfitt aö lækna
þessa hernámssýki.
Astæðan fyrir þvi aö ég minnist
á þessa hernámssýki er einmitt
sú, að núna virðist hermangara-
sóttin vera aö veröa að faraldri,
eftir aö einn ráðherra i rikis-
stjórninni hefur kveöið upp úr
með það, að láta herinn leggja
vegi og byggja flugvelli um
landið. Sennilega á að rétta við
slæman fjárhag rikisins og það,
sem verra er, ótrúlegur fjöldi
fólks hefur tekið undir þessar
hugmyndir sem áöur átti þö ekki
marga meðmælendur. Þannig
geta frammámenn þjóðarinnar
ýtt undir hermangið, þvi allt er
fallt, ef gull er i boði. Dansinn er i
fullum gangi.
Allt hefur verið handahóf og
kák I sambandi við herinn. 1 upp-
hafi átti völlurinn að vera girtur
og herinn að búa innan svæðisins
á Miðnesheiði og ekki fara út
nema með sérstöku leyfi. En
girðingin er litils viröi þar sem aö
hermenn búa um allan Reykja-
nesskagann og menn eru orðnir
Framhald á bls. 6.