Vikuútgáfa Alþýðublaðsins - 28.09.1927, Qupperneq 4

4
ViKUÚTGÁFA ALÞÝÐUBLAÐSINS
Hvað er að gferast?
Ætlar Brunabótafélagið að lána út hátt á
2. hundrað þúsund kr. með 3” „ iægri vöxt-
um, en bankar taka?
flBWinil ujUMIII ill

Húsmæðar!
Gald-Ðust þvottaefííí oíj
Gold'Dnsí skúi'iduft
sgi«pgi)iip
1 hreinsa bezt.
. ^iSil T. . T" • ’ V'.'jöSB
Acialblaö íhaldsins heíir lítiö
lagt til umræÖanna um sjóðþurð-
ina hjá Brunabótafélaginu. Hér á
éögunum hafði það þó orð á jrví,
«ð það væri óþarfi af Aljrýðu-
blaðinu að vera að fást um j>etta,
*g staðhæfði, að jsví er virtist af
■íiklum kunnugleik, að sjóðþurð-
m væri margra ára gömul. Var
svo að sjá, sem blaðið teldi jsað,
að sjóðþurðin væri görnul og
hefði verið á vitund stjórnenda, en
leynt fyrir almenningi svo árum
skifti, svo miklar málsbætur, að
óviðeigandi væri að finna að
þessu nú, jsegar Isað væri loks
uppvíst orðið.
Þaö, að sjóðþurðinni hefir vit-
andi vits verið leynt svo lengi,
dregur ekki úr sektinni. Þvert á
móti eykur þaö hana stórkost-
lega. Ekki svo mjög sök gjaldker-
ans, heldur einkum sök forstjóra
félagsins og fyrr verandi lands-
stjórnaj, sem ætla verður að einn-
ig hafi verið kunnugt um þurðina.
Sjóðþurðin hefir fráleitt mynd-
ast öll i einu. Sennilegast er, að
hún Ivafi vaxiö ár frá ári, unz
ekki var unt að leyna henni leng-
*»r. Ef fyrr heföi verið tekið í
taumana, hefði tjón félagsins eigi
orðið jafn-stórfelt og nú lítur út
fyrir aö jraö verði. Þeir, sem
hylmað hafa yfir sióðþurðina,
bera því ábyrgð á þvi fjórhags-
lega tjóni, sem af yfirhylmingunni
hlýzt.
En fjárhagstjónið er að eins ein
klið j>essa máls. Enn þá ægilegra
er hitt, er trúnaðarmenn þjóðar-
innar gerast til jress að hylma yfir
afbrot undirmanna sinna, því að
með því er beinlínis hlúð aö hvers
kotiar spillingu og fjársvikum.
Greinin í Alþýðublaðinu í fyrra
dag er aðajumtalsefni bæjarbúa.
Hver eftir annan hefir hringt á
skrifstofu biaðisins og spurt:
Hvað er aö gerast? Ætlar stjórn-
in að feta í fótspor fyrirrennara
sinna, þagga málið niður og ger-
ast méð jiví samsek?
Þessu síðara getur blaðiö ekki
svarað. En eítir því, sem bezt
verður vitað, er gangur málsins
þessi.
Forstjóri Brunabótafélagsins,
Árni frá Múla,' hefir sent stjórn-
inni álitsskjal um málið. Mun efni
þess vera ráðlegging um að semja
um greiðslu á sjóðþurðinni á
svipuðum grundvelli og frá var
sagt hér í blaðinu. Forstjörinn
getur ekki talist hlutlaus i máli
þessu. Hvort sem sjóðþurðin er
til or'öin aö öllu eða einhverju
leyti áður en hann tók \iö, eða
hún hefir myndast undir forstöðu
hans, verður ekki annað sagt, en
aö Ivann standi J>ar mjög höllurn
íarti.
Þaö er því næsta eölilegt, að
hann kjósi helzt að endir sé
huntlinn á máliÖ án þess aö til
opinberrar rannsóknar komi.
Álitsskjal.og tillögur iorstjóréns
mun svo afhent skrifstofustjóra,
Vigfúsi Einarssyni, til athugunar
og umsagnar, áðiír en ráöherra
leggur á þær endanlegan úrskurð
súm. Eu Vigfús er ja nframt end-
urskoðandi Brunalxitafélagsins og
á sem slíkur jafnan að sannprófa,
að bækur þess og reikningar séu
í lagi og sjöðurinn óskertur.
Það er tæpast ofmælt, að sann-
prójun þessari hafi verið eitthvaö
áfátt undan íarið, og væri því
skiljanlegt, þótt skrifstofustjórinn,
þ. e. endurskoðandinn, fýsti þess
ekki ákaft, aö opinber rannsókn
fari fram.
Auk j)ess má vel vera, aö per-
sónulegur kunningsskapur þessara
manna viö gjaldkerann kunni að
liafa áhrif á tillögur þeirra, og er
það mannlegt.
Vmsir vinir og stéttarbræður
gjaldkeians munu hafa lofað að
taka á sig persónulegar ábyrgðir
eða skuldbindingar til tryggingar
greiðsiu á um 30 þús. kr. af sjóð-
þurðinni. ef málið falli þá niður
I>etta er og mamilegt.
Himi htuta sjóðþurðarinnar,
la. 40 þús. krónur, mun Bruna-
bótafélagið eiga að fá ineð því að
taka veðskuldabréf í fasteignum
þeim viö_ Vatnsstíg, sem eríendir
iánardrotrar Jónatans Þorsteins-
sonar fengu sér útlag'ðar. Skulda-
bréf þetta mun eiga að vera hátt
á annað hundrað þúsund krónur,
eða ca. 40 þús. kr. hærra en
Brunabótafélagið gefur fyrir það.
Með því á að jafna sjóðþurðina.
Umboðsmeim þessara erlendu
lánardrotna munu vera Pétur
Magnússon bæjarfulltrúi, Guðm.
Olafsson fyrrv. forstöðumaður
Brunabótafé’agsins, Lárus Jóhann-
esson og Lárus Fjeldsted. Alt eru
þetta starfs- og stéttar-bræður
gjaldkerans.
Ekki er vitaö, á hve löngum
tjma gja'dkeranum er ætlað að
greiða upp þessar 30 þiis. krónur,
en \arla er liægt að gera ráö fyrir
að j>aö verði gert á skemri tíma
en 5 10 árum; ekki er heldur
kunnugt um vaxtakjörin, rn sjálf-
sagt eru jiau hetri en hjá bönk-
unum.
Skuldah réfiö, hátt á annaö
hundiað þúsund krónur, mun eiga
að greiðast upp á 20 -30 árum.
Vextirnir eiga að vera 4' ••"n á
Vextimir eiga aó vera 4' ■>«„ ú
úri eða
3"« undir bankavöxtum.
Vaxtamismimurinn, þrjr af
himdmcSi ú úri, af t. <1. 180 pásuml
krónam i aó eins 18 úr. nemur
70,200,00 krónum,
auk na.xtavaxta.
Með öðrum orðum, vaxtatap
félagsins á þessari iánvei.tjngu
mynrli á 13 árum nema nriklum
mun hærri ujiphæð en sjóðþurðin
er nú.
Og enn er annaö aö athuga:
Er j>að að öðru levti hyggilegt,
af Branabótafélaginu, að binda
hátt á annaö hundrað þús. kr. af
veltufé sjnu um tugi ára?
Hvernig fer, ef félagið þarf á
næstu árum að greiða stórbætur
fyrir bruna, kann ske svo mörgum
hundruðum þúsunda króna skiftir
í einu? Stjórnin veröur að
rnuna, að Brunabötafélagið er
hvorki góðgerðastofnun né fast-
eignahanki.
Það er kunnugt, aó oddar í-
haldsf'okksins óska einskis frem-
ur, en að stjórnin láti málið niö-
ur fa la. Liggja til þess nvórg drög
og rr.argvísleg, meðal annars þau,
aö (reim mun ósárt um sæmd
stjórnarinnar.
En hvað sern segja má urti fjár-
hagshlið þessa máls, þá er hitt
víst, að það álitstjón, sem stjórnin
bíöur, ef hún bregst nú trausti
almennings og gerir þann óvina-
fagnað að þagga málið niður,
yerður semt hægt að bæta.
Óg hætt er við, að embættis- og
sýslunar-mönnum standi ekki
mikill ótti af eftirliti og rögg-
semi þeirrar stjórnar, sem svo ó-
djarflega ríður úr hlaði.
24. sepí. H.
ErSessd ffdmdi.
(Sinsírétíir 19.—-25. sept.)
Frá Berlín er símaö: Hinden-
burg forseti vlgði 18. þ. m. feikna
stórt minnismerki um sigurir.n við
Tannenberg. Sagði forsetinn í
ræðunni, að Þjóðverjar bæru ekki
ábyrgð á heimsstyrjöldinni, og
væri jreir reiðubúnir að sanna þá
staðhæfingu fyrir öhlutdrægum
dómstólí.
(Her Hindenhurgs vann sigur á
Rússum í orrustunni við Tannen-
berg 23.—30. ágúst 1914. Tannen-
Ixmg er smábær í Austur-Príiss-
landi.)
Frakknesk blöð hafa tekið
Tannenbergræðu Hindenburgs til
athugunar og telja þau hana sönn-
un J>ess, sem þau hafi iðulega
látið í Ijós grun um, að hernað-
aiandi keisaraveldistímanná lifi
enn í Þýzkalandi samhliða sátta-
stefnunni, og ógerningur sé að
spá nokkru um hvor stefnan verði
ofan á.
Frá Berlín er símað: Þýzk
vinstriblöð álita Hindenburgræð-
nna óheppilega.
Frá París er símað: Þrjátíu
þúsund Baiidaríkjamenn, er allir
voru sjálfboðaliðar í heimsstyrj-
sidinni miklu, eru komnir til
Frakklands. Fóru þeir í stórfeng-
legri skrúðgöngu um götur Par-
jsar 19. þ. m. ásamt hershöföingja
sínum frá ófriðarárunum, John
Pershing. Lagði sjálfboðaskarmn
leið sína fram hjá gröf ójrekta
hermannsins. Stjórn Frakklands
og fjöld lvernaöarsinna fögnuðu
j>eim.
Frá París er sínvað: Innflutn-
ingstollar hafa veriö hækkaðir í
Frakklandi. Kem \r tollahækkun
þessi sérlega hart niöur ’a þeinv
ríkjum, sem liafa enga verzlunar-
samninga við Frakkland. Meðal
þeirra rikja eru Bandaríkin. Hafa
þau nú krafist beztu kjara hjá
Frökkum, en hóta ella að hækka
tolla á vörum, s?m Frakkar selja
til Bandarikjanna.
Frá Moskwa er símað: Litvinov
fullyrðir, að stjórnirnar í Frakk-
landi og RússLandi hafi gert
sanming sín á miili ufn afhorg-
anir af skuldum Rússlands við
Frekkland frá dögum keisaraveld-
isins. Býst Litvinov við því, að
Frakkar nmni veita Rússum lán.
Frá París er fréttin símuð þann-
ig, að Rússar bjóðist til aö greiöa
Frökkum 60 millj. gullfranka ár-
iega í 61 ár, en krefjist i staðc
inn, að Frakkar vreiti þeim verzl-
unarlán, að upphæð 600 milljónir
gullfranka.
Frá Dýflinni er símað um kosn-
ingaúrslitin á Irlandi: Stjómar-
flokkarnir Ivafa fengið sjö-
tíu og niu jvingsæti, þar af
Cosgraveflokkurinn sextiu og eitt,
óháðir tólf, bændaflokkurinn sex.
Stjórnarandstæðingar hafa fengið
sjötju óg þrjú, þar af Valera-
flokkurinn fimmtíu og sjö, verka-
menn þrettán, þjóðernissinnar tvö,
sameignarsinnar eitt. Menn búast
við því, að Cosgravestjórnin sitji
áfiam við völd.
Frá Genf er sínvað: Nefndin,
senv skipuð var til þess að íhuga
tillögur þær, sem fram hafa konv
ið viðvíkjandi afvopnunarmálun-
um, hefir sérstaklega rætt um til-
iögur, 'senv fulltrúi Hollands baf
fram nýkga viðvíkjandi friðar-
málunum, aö Þjóðabandalagið
taki forustuna í þeim málum, og
leggur nefndin til, að Þjóðabanda-
lagið geri tilraun til þess að flýta
fyrir því, að afvopnunarfundur sá,
senv áfornvað hefir verið að lvalda,
verði kallaður sanvan sem fyrst,
og láti það samtínvis athuga á
hvern hátt verði hagkvæmast að
gera öryggisráðstafanir til trygg'
ingar heimsfriðinum, sérstaklega
i sambandi við notkun gerðar-
dórna, er nefndin hyggur að geti
orðið almennari, svo frekari tak-
nvarkanir herbúixiðar verði franv-
kvænianlegar. Mælir nefndin með
því, að Þjóðabandalagiö gangist
fyrir því, aö þjóöirnar geri örygg'
issamninga sin á milli.
jMikil er nvælgin, en lítið sér
af framkvænidunv. Var og ekki
við öðru að búast úr Jveirri átt.J
Frá Berlín er símað: Farþega'
flugvél, sem vár á leiðinni frá
Berljn til Múnchen, steyptist nið-
ur. Sex menn biðu bana. Meðal
þeirra var Maltzahn(?), sendiherra
Þjóðverja í Bandaríkjunum.
Khöfn, FB., 21. sept-
Málarinn Michael Ancher er lát-
inn. (Einu af kunnustu máluruiö
Ðana, f. 1849.)
Alþýðuskólinn á Hvitárbakk*
er. tveggja ára skóli og starfar
vetrariangt. Markmið lians er að
veita almenna fræðslu og efla
þjóðlega menningu, og eru aöal'
námsgreinarnar islenzka, saga og
náttúrusaga, en auk þeirra eru
allmargar aðrar hagnýtar námS'
greinir. í sanvbandi við skólan11
verður í nóv. í vetur haldið
tveggja vikna námsskeið, og u111
miðjan vetur ætlar séra .lakoh
Kristins. að flytja nokkurerindi ufl®
andleg mál, en garðyrkjunáms'
isikeið er ráðgert á viori kománda-
Síðasta vetur var allur kosW'
aður ])ilta fyrir fæði, Ivúsnæði,
þjónustu, ljós, hita og kensiu kr-
365,72, en stúlkna kr. 303,16.
Ritstjóri og ábyrgðarmaður
Hallbjörn HalJdórsson-
Alþýðuprentsmiðian.