Faxi - 01.04.1970, Síða 6

Guðmundur A. Finnbogason:
Njarðvíkingar á nítjóndu öld
Njarðvíkinga á 19. öld
nefni merka og gilda.
Þeim að færa þakkargjöld
það er okkar skylda.
G. A. F.
Vorið 1860 fluttu að Þórukoti í Ytra
Njarðvíkurhverfi hjónin Björn Jónsson
og Vigdís Hinriksdóttir. Komu þau þang-
að frá Halakoti á Álftanesi, en þar höfðu
þau búið í nokkur ár. Voru þau hjón bæði
ættuð þar af nesinu. Var Björn fæddur í
Sveinskoti 1. janúar 1824. Voru foreldrar
hans búandi hjón þar, Jón Jónsson og
Katrín Eyjólfsdóttir. Vigdfs var fædd 31.
janúar 1823, í Hákoti. Hennar foreldrar
voru Hinrik Guðmundsson og Hallvör
Arnadóttir, hjón er þar bjuggu. Björn og
Vigdís áttu eina dóttur barna, Ragnheiði,
er var fædd í Halakoti 3. apríl 1849. Var
hún því 11 ára, er þau komu að Þórukoti.
Áður en Björn kom hafði verið tvíbýli í
Þórukoti og höfðu sömu búendur búið
þar hart nær tuttugu ár, fram til þess
tíma. Voru það Helgi Erlendsson og kona
hans, Sigríður Pétursdóttir, er komu
þangað 1852. En vorið sem Björn kemur,
flytja þau Þorsteinn og Guðrún að býlinu
Ytri-Nj arðvík. En Helgi og Sigríður búa
áfram eitt ár í Þórukoti.
Fyrsta búskaparárið voru 9 manns í
heimili hjá þeim Birni og Vigdísi, en brátt
fjölgaði þar vinnuhjúunum, og voru flest
árin 12—15 skráð þar í heimili. Ragn-
heiður, einkadóttirin, giftist tuttugu ára
gömul, 12. febrúar 1870, Þorgilsi Þorgils-
syni frá Stóru-Mörk undir Eyjafjöllum,
fæddum þar 30. ágúst 1842. Voru foreldrar
hans Þorgils Ingvarsson og Þorbjörg Þor-
steinsdóttir, hjón þar. Þorgils og Ragn-
heiður hófu búskap í Ytri-Njarðvík árið
1869, sem þá var sérbýli, og bjuggu þar í
6 ár. En fluttust því næst að Þórukoti, og
voru þar í húsmennsku hjá þeim Birni og
Vigdísi í tvö ár. Börn þeirra hjóna voru:
Björn, fæddur 19. apríl 1870, Vigdís, fædd
9. janúar 1872, og Vilborg, fædd 20. febrúar
1874, öll í Ytri-Njarðvík. Vigdís ólst upp
hjá afa sínum og ömmu í Þórukoti, og
hjá þeim Birni og Vigdísi ólst einnig upp
frá 9 ára aldri, hinn kunni skútuskip-
stjór, Ellert Kristófer Schram. Atti hann
þar heimili fram yfir tvítugs aldur og var
síðast skráður þar 1884. Foreldrar Ellerts,
Kristján Guulheer Schram, og kona hans
Margrét Pétursdóttir. Bjuggu í Ynnri-
Njarðvík (í Schrams húsi) í 3 ár á árun-
um 1869 til 1872.
1 búskap Björns í Þórukoti var það
fyrst og fremst sjávarútvegurinn, sem máli
skipti, þótt hann hefði einnig landbúnað
eins og landstærð leyfði. Gerði hann út
Guðm. A. Finnbogason.
opin skip og báta úr sinni heimavör, Þóru-
kotsvörinni. A þessum árum var sjórinn
stundaður af miklu kappi meiri partinn
af ári-nu. Það voru haust-, vetrar- og vor-
vertíðir. Voru haustvertíðirnar oft og tíð-
um fengsælar, þegar tíðin var góð, og gátu
jafnvel verið aðal bjargræðistími ársins,
þegar vetrarvertíðir voru lélegar eða brugð-
ust, eins og stundum gat komið fyrir.
Eins gat það skeð sum árin, að allar ver-
tíðirnar brygðust að meira eða minna
leyti. Var þá þröngt í búi hjá almenningi
og jafnvel neyð fyrir dyrum hjá mörgum.
En svo komu líka góðu árin inn á milli.
Voru þau stóru lífgrösin í tilveru fólksins.
A þeim byggðist útgönguleiðin frá vöntun
og skuldasöfnun fiskileysisáranna, og á
góðu fiskiárunum skapaðist nokkur grund-
völlur til þess að mæta á ný erfiðum ár-
um. Sem dæmi um gott aflaár hér við
sunnanverðan Faxaflóa má nefna frétt úr
Þjóðólfi þann 23. marz 1867, en þar segir:
„Fiskaflinn hér syðra má heita hinn bezti.
Það var hvorutveggja, að haustaflinn var
hér alls staðar hinn bezti og nægan fisk
hefur verið að fá í Garðssjónum síðan um
nýár, fyrir hvern er gat stundað. Enda er
nú almælt, að flestir bændur í syðri veiði-
stöðvunum, einkum þeir um Njarðvíkur
og Garð, hafi nú í byrjun þessarar ver-
tíðar átt meiri fisk í salti, heldur en þeir
hinir sömu áttu um vertíðarlok í fyrra.
Það er og til dæmis haft fyrir satt, að þeir
bræður, Ásbjörn hreppstjóri og Arinbjörn
Olafssynir í Innri-Njarðvík, hafi nú átt
um 3000 fiska í salti, hvor þeirra, er ver-
tíð byrjaði. Árið 1970 var haustvertíðin
fram að jólum einstaklega gæftasæl, voru
þá hlutir hér í Njarðvíkum frá 600 upp í
1300 fiskar.“
A þessum árum og þar nokkru fyrr,
var oft á tíðum mikið um fisk hér í
„Leirnum“ og við hraunbrúnirnar, og alla
leið inn í „þarann“. Þá var ekkert, sem
heitið gat að raskaði ró þess fiskjar, er
þar hélt sig. Þá voru handfærin aðal veiðar-
færið og þorskanet notuð í smáum stíl
miðað við það, sem nú tíðkast. Voru þau
heimatilbúin á þeim árum, hampurinn
spunninn og tvinnaður og var garnið oft
mjög loðið og hnökrótt. Það þætti ekki
veiðilegt núna á nælonöldinni. Lóð var
aðallega notuð á haustvertíðum, þó var
einnig farið síðar meir að nota net á þeim
árstíma líka.
Afi minn, Guðmundur Gíslason, sagði,
að þegar hann var að alast upp hjá fóstra
sínum, Þórði Sveinssyni í Garðbæ, hér í
Innra Njarðvíkurhverfi, á árunum 1850
til 1860, hafi þeir róið á sumrin á tveggja
manna fari hér fram á brúnirnar, og fram
í leirinn, og hafi þá alltaf verið fisk að
fá, oft á tíðum mjög góðan afla af alls
konar fiski. Lýsti hann þarna aflabrögð-
um úr einum róðri þeirra félaga, er þeir
komu að á báti sínum, sem hét Karfi:
Þorsk og lísu„ lúðu, ýsu, kola,
það á Karfann veiddum vér.
Víst til þarfa túrinn er.
Voru þeir Þórður og Guðmundur
ánægðir með sinn góða feng, máttu þeir
aftur á vísa-n afla róa, því þá fékk ung-
viðið að vaxa í friði fyrir vaðandi botn-
sköfum nútímans.
Nú er öldin önnur hér,
ekki nokkur branda.
Tæknin hefur tamið sér,
tilverunni að granda.
Vinnuhjúin hjá þeim Birni og Vigdísi
í Þórukoti höfðu nóg að starfa allt árið
50 — FAXI