Nýi tíminn - 22.09.1955, Qupperneq 7

6)
NÝI TÍMINN — Finuutudagur 22. september 1955
NÝI TfMINN
ÍFtgefaudi:
Sós íalLstaf lokkuriu n
Ritstjóri og ábyrgðarm.;
Asmundur Sigurðsson
Prentsm. Þjóðviljans h.f.
Töktim hÖRdura
saraan
I livert skipti sem Morgun-
bíaðið h!akkar yfir verðhsekk-
imum og aukinni dýrtíð er
blaðið í raun að minna verka-
inenn á, að ekki sé nóg að standa
saman og vinna stóra sigra í
verkföllum, heldur verði að
fylgja þeim sigrum fast á eftir
á stV romálasviðinu, ejgi aftur-
haldi landsins ekki að takast að
ræna því sem á vannst. Með ó-
venju skýrum orðum hótuðu
stjórnmálaforingjar afturhalds-
ins því fyrir verkfalisátökin
mik’u í vetur, að því sem verka-
ir.ö v"n tækist að ná í verk-
föi’uTjm skyldi aftur af þeim j
ræ'V'. Enn hefa flokkar aftur-!
halds' 's, Sjálfstæðisflokkurinn j
cg F"- usóknarflokkurinn, þing-!
fy'rý t:l að framkvæma slíkar
hótr '!r. og það er ríkisstjórn
þessara f.okka að reyna..
Þessi gangur málanna hefur
erðið óvenju ljós einmitt nij,
bótanirnar voru viðhafðar í al-
þjóðar áheyrn, og framkvæmd-
ar á þann hátt að það kemur
rajög við alla alþýðu landsins.
Þarna er því sett upp lær-
dómsríkt dæmi, ögrandi áminn-
ing til íslenzks verkalýðs að
síanda einnig saman og vinna
E.ameiginlega sigra á afturhalds-
öflunum þegar kosið er til Al-
þingis og til bæjarstjórna, að
siík samstaða sé nauðsynleg tiJ
að tryggja árangur samstöð-
unnar í verkfallsbaráttunni, með
því sé hægt að hindra að illa
fenginn þingmeirihluti aftur-
haldsins og ríkisstjórn geti
framkvæmt þær hótanir að
ræna árangri kaupgjaldsbarátt-
unnar.
Ekkert óttast afturhaldið á
fciandi meir en að alþýða manna
komi auga á þessi sannindi,
skilji til fullnustu samhengi
kjarabaráttu og kjörseðils í Al-
irgis- og bæjarstjórnakosning-
rm. Ekkert er til sparað að láta
þær kosningar snúast um allt
annað en það sem er kjarni
þeirra, í þeirri von að afturhalds-
klíkum og auðburgeisum takist
erui eitt kjörtímabil að stjórna
Ipndinu í þágu girugs gróða-
skríls, gegn hagsmunum hins
vinnandi fólks.
Enginn atburður undanfarinna
ára hefur afturhaldi landsins
Íííndizt eins ískyggilegur og það
að alþýðan tók höndum saman
j fyrrasumar og fyrrahaust, og
íékk Alþýðusambandi íslands
einingarforystu. Það óttast, og
ekki að ástæðulausu, að sam-
Etarfið sem þar tókst meðal
stéttvisra afla alþýðusamtak-
anna kunni að verða upphaf að
víðtækari samstöðu róttæks al-
, þýðufólks á Islandi, einnig á
Etjórnmálasviðinu. Þörfin á
siíkri samvinnu er hrýn, það
hefur ríkisstjómin sannað
mörgum a.lþýðumanni með fram-
kvæmd hótananna um dýrtíðar-
f óðið. Og takist sú samvinna
fijótt og vel, er stórtíðinda að
væntaí íslenzkum stjónrmálum.
M
AMI HALLGRIMSSOIV
• ••
S;
sjotugur
(Laugardaginn 17. september)
TUNDUM ber það til í
^ J þessu undarlega jarðlífi
að maður fyrirhittir persónu-
leika svo heillandi að allt lit-
róf tilverunnar tekur að dansa
upp nýjan stiga og verður
maður þá aldrei samur síðan.
Þannig var það þegar fundum
okkar Árna Hallgrímssonar
bar saman í fyrsta sinn, en
síðan er nú liíið hátt á þriðja
áratug. Hann var þá ekki alls
fyrir löngu kominn hingað
heim eftir nokkuð svo harða
útivist, orðinn ritstjóri tíma-
ritsins Iðunnar — en annars
lítt þeklct stærð í íslenzku
menningarlífi enn sem komið
var.
Viðmót hans var þegar í
stað þessháttar að mig fýsti
að tefja sem lengst í inni
hans: hann hafði til að bera
það ljúfa, yndislega látleysi
sem göfugmennum einum er
léð, orðræða hans var svo
hrein og ljós og krydduð
slíkri einlægni og góðvild að
mér þótti sem sál mín laug-
aðist í tærum sjó — og þegar
ég kvaddi, bjartsýnn og létt-
stígur, átti ég þá ósk heitasta
að eiga eftir að hitta mann
þennan sem oftast.
Síðan hefur mér öðruhverju
orðið að þessari ósk minni og
hefur áratuga reynsia sízt
dregið úr áhrifum hinna
fyrstu kynna. Hitt væri sönnu
nær að Árni Hallgrímsson hafi
orðið mér því meira aðdáunar-
efni sem við höfum hitzt oft-
ar. Er það bjargföst trúa mín
að öllu sannari manngerð hafi
ekki orðið á vegi mínun;.
Mér hefur þá líka oftar en
einu sinni flogið í hug hvort
rúmtak Árna á menningar-
sviðinu hafi nokkru sinni stað-
ið í réttu hlutfalli við hæfi-
leika hans og mannkosti. —
og hef ævinlega komizt að
þeirri niðurstöðu að svo hafi
enganveginn verið. Heyrt hef
ég þá þjóðsögu að á yngri ár-
um hafi hann þótt allra manna
líklegast foringjaefni fyrir
gáfna sakir og drenglundar.
Ekki karm ég skil á hvort
nokkur ytri atvik hafa valdið
því að sá orðrómur rættist
ekki framar en raun varð á.
En nokkur innri rök þessa
þykist ég jafnan hafa fundið
í fari hans.
Síðan ég kytmtist Árna
Hallgrímssyni hefur mér ætíð
virzt hlédrægnin vera eitt
gleggsta einkenni hans —
ekkert fjær honum en að láta
berast á og ryðja sjálfum sér
braut. Kyrrlát íhygli, bland-
in mildum lífstrega, hefur
markað svip hans og alla at-
höfn. Einmitt þessvegna hef-
ur bóldn, margvís og þögul,
orðið hans mikla athvarf. Ég
efast um að meiri bókamaður,
í þess orðs beztu merkingu, sé
nú uppi með þessari frægu
bókaþjóð. Ekki svo að skilja
að safn hans sé stærra en
ýmissa annarra, þótt raunar
allvænt sé En það mun hon-
um dýrmætara en flestum
öðrum. Góð bók er líf af hans
lífi, helgur dómur, sem hann
fer um viðkvæmri hendi og
eigi aðeins les, heldur hugsar
um, brýtur til mergjar, slepp-
ir ekki fyrr en hún hefi r
blessað hann.
Vafalaust hefur þessi á-
stríða hans ti! lesturs og íhug-
unar, ásamt óvenjulegri sjálfs-
rýni og samvizkusemi, dregið
sem dugði úr löngun hans til
umsvifa á opinberum vett-
vangi. Og það svið sem hann
valdi sér þann eina áratug
sem hann kemur við sögu ís-
lenzkra bókmennta að ráði
var þá líka einmitt þessháttar
að sjálfur gat hann að mestu
dulizt að tjaldabaki. y
Sé minnzt við hann á þá tíu
árganga Iðunnar sem út komu
undir ritstjóm hans er rétt
eins og hann hafi hvergi nærri
komið, enda má það að því
leyti til sanns vegar íæra að
sjálfur skrifaði hann — því
miður — al!t of lítið í það rit,
þótt ærið væri til þess að
sanna að þar hélt snillingur á
penna sem hann var, fullur
djúpsettrar mannúðar og
löngunar til að lyfta andlegri
mennt þjóðar sinnar á hæria
stig. Er mér nær að halda a3
sjaldan hafi áhrjfaríknra
tímarit komið út á íslandi.
Allur blær þess var í senn
frjálslegur og vekjandi og því
róttækari sem stundir liðu —
án þess þó að stakkurinn
þrengdist um of.
Nafnaþula nokkur sannar
bezt hversu vitt og vandlega
Árni leítaði riti sínu fanga.
Arnór Sigurjónsson, Ársæll
Árnason, Ásgeir Magnússon,
Benjamín Kristjánsson, Björg
C. Þorláksson, Böðvar frá
Hnífsdal, Einar Benediktsson,
Einar H. Kvaran, Einar Þor-
kelsson, Eiríkur Albertsson,
Eiríkur Magnússon, Guðbrand-
ur Jónsson, Guðmundur Daní-
elsson, Guðmundur frá Mið-
dal, Guðmundur Hagalín, Guð-
mundur Kamban, Grétar Fells,
Gunnar Benediktsson, Halldór
Kiljan Laxness, Halldór Ste-
fánsson, Hallgrímpr Hall-
grímsson, Ilelgi Péturss,
Hulda, Indriði EHnai-sson, Ja*
kob Kristinsson, Jakob Thor-
arensen, Jakcb Jóh. Smári,
Jóhann frá Flögu, Jóhannes
L. L. Jóhannsson, Jón Bjöms-
son, *Jón MagnúsBon, Jón
Leifs, Jónas Þorbergss., Krist-
inn E. Andrésson, Kristján
Albertson, Magnús Ásgeirs-
son, Magnús Jónsson, Oddný
Guðmundsdóttir, Ólafur Jóh.
Sigurðsson, Ragnar E. Kvar-
an, Richard Beck, Sigurður
Einarsson, Sigurður Helgason,
Sigurður Skúlason, Sigurjón
Friðjónsson, Sigurjón Jóns-
son, Símon Jóh. Ágústsson,
Skúli Skúlason, Snorri Hjart-
arson, Stefán Einarsson, Stc-
fán frá Hvítadal, Stefán Jóns-
son, Steingrímur Arason,
Stein Steinarr, Sveinn Berg-
sveinsson, Tómas Guðmunds-
son, Þórbergur Þórðarson,
Þórir Bergsson — allir þessir
þjóðkunnu höfundar og marg-
ir fieiri áttu verk i ritinu:
Ijóð, sögur og ritgerðir ým>s-
legs efnis.
Þessi upptalning sýnir að
allur þorri íslenzkra skáida og
menntamanna, jafnt yngri sem
eldri, auk fjölda erlendra höf-
unda af bezta tagi, áttu hlut
að Iðunni á þessurn árum og
gerðu hana einhverja hina
gimilegustu lesningu sem þá
var völ á. En yfir þessu þingi
ólíkustu höfunda og skoðana
sveif hinn skyggni og vökuli
andi ritstjórans og gaf því
það húmaníska svipmót sem
seint mun gleymast þeim er
nutu. Víðsýni hans og drengi-
legt umburðarlyndi kom eink-
ar glöggt fram í ritdómum
hans. Fáir hafa tekið ungum
höfundum af viðlíka góðgirai
og nærfærni, án þess þó að
slaka á grundvallarkröfum —
og kom þar skýrt í ljós sú ást
bókamannsins á höfundi og
sú virðing fyrir viðleitni hans
sem ég hef áður drepið á.
Fjárhagsörðugleikar ollu
því að Iðunn varð að hætta
útkomu að enduðum árgangin-
um 1937. Þá var kreppa mikil
í landi og harðnandi átök í
þjóðfélaginu. Er því ekki
ósennilegt að hinn breiði
grundvöllur ritsins hefði rask-
azt von -bráðár,' þó því hefði
orðið Iengra lífs auðið, ehda
hafði það þá þegar skilað sínu
hlutverki ' í íslenzkri bók-
menntasögu með heiðri og.
sóma og jafnvel glæsibrag á
stundum, þrátt fyrir alla örð-
ugleika.
Þótt hinn opinberi þáttur
Áma Hallgrímssonar í menn-
ingarbaráttu þjóðarinnar yrði
þannig skemmri en auðvelt
var að sætta sig við, hygg
ég að hann hafi verið stómm
þýðingarmeiri en orð hefur
verið á gert, þvi þritt fyrir
hinn margvíslega efnivið líma-
rits hans var meginstefna
þess nokkumveginn aúðsæ:
frjálshyggja þess og róttækni
og alþýðleg viðhorf rudda
nýju andrúmslofti braut sem
varð afturhaldi og kyrrstöðu
æ meiri þymir í augum. Þessi
áratugur Iðunnar varð því
beinn undanfarí og aflvaki
þeirra þjóðlífshræringa sem
hrandu af stað Rauðum pcnn-
um og síðan Máli og menn-
ingu — og hef ég ævinlega
litið á Árna Hallgrímsson sem
forgengil þeirrar sveitar er
þar hóf sókn, þótt aldrei tæki.
hann beinan þátt í rás henn-
ar.
Mörg ár eru nú liðin síðan
þetta var og hefur Árni lítt
látið á sér kræla, utan hvað
hann hefur stöku sinnum grip-
ið til pennans af þeirri list-
fengi og hugarhlýju sem hon-
um er lagin — og mætti síð-
ast þar til nefna hið „sundur-
lausa rabb“ hans í Helgafelli
um Þórberg Þórðarson, en það
tel ég hiklaust hinn dýnnæt-
asta bókmenntafeng.
Og nú er þessi hógláti snill-
ingur sjötugur í dag. Mér er
sem ég sjái á honum vand-
ræðasvipinn yfir því tiitæki að
gera persónu lians að blaða-
máli í tilefni af þeim tímamót-
um í ævi hans. En hann verð-
ur nú að hafa það í þetta
sinn, hvort sem honum líkar
betur eða verr. Mér er bó
alla daga heimilt að árna hon-
um heilla og þakka honum og
hinni ágætu lconu hans, frú
Guðrúnu Heiðberg, fyrir ailar
þær mörgu ánægjustundir sem
ég hef átt á heimili þeirra um
rúmlega ildarfjórðungs skeið.
Hef ég iöngum sótt þangað
hald og traust þegar harðnað
hefur á báru og trú mín á
mannlífið hefur ekki mátt
tæpara standa. Og það er af
einskærri eigingirni sem ég
bið þessum vini mínum sem
lengstra lífdaga, því með hon-
um mundu hrynja þeir litir til
moldar sem mér hafa einna
fegurstir þótt á íslandi.
Jóliannes ár Kötíum.
Fjórtán ára svertingjadreng
misþyrmt til bana í USA
Sök hans var að hafa blístrað í návist
hvítrai konu
Mörg þúsund manns fylgdu fjórtán ára gömlum svert-
ingjadreng til grafar í Chicago á laugardaginn var.
Nokkrir hvítir menn höíðu
mlsþyrmt drengnum og síðan
myrt harm nokkrum dögum áð-
ur þegar hann var á ferð í
Mlssissippi. Þeir gáfu honum að
sök að hafa móðgað hvíta konu
í verzlun einni með því að
blístra í návist hennar.
Lík bans .var. fiutt heim til
Chicago og móðir hans fór
fram á að mönnum yrði gefinn
kostur á að skoða það. Það var
haft til sýnis í líkhúsinu morg-
uninn áður en útförin fór fram
og þúsundir manna gengu fram
hjá því. Lögreglan hafði mik-
inn viðbúnað á götunum sem
líkfylgdin fór ‘um, en ekki kom
til neinna árekstra.
Fiwuntudagur 22. september 1955 — NÝI TlMINN — (7
•■ Eitt þeirra vandamála sem
nú er mest rætt manna á
meðal em vandræði þau, sem
hljótast af hinni ofboðslegu
óþurrkatíð sem í sumar hefur
Oherjað meira en helming
landsins, eða allt Suðurland,
Vesturland og stóran hluta
Norðurlands. Að vísu er hér
síður en svo um neina nýjung
að rasða. Slík óþurrkasumur
hafa alloft komið um nokkra
hluta landsins, og má minnast
hins síðasta 1950, er var eitt
hið versta, sem menn mundu
eftir á Austur- og Norðaustur
landi. Að öllu samanlögðu
mun áreiðanlega mega segja
hið sama um þá landshluta
sem óþurrkarnir hafa herjað
mest í sumar, og engan veg-
inn hægt að bæta tjón það
er þeir hafa valdið. En alltaf
er þó betra að athuga úrbóta-
möguleikana í tima og má
áreiðaniega segja, að fremur
sé það of seint en of snemma,
sem Búnaðarfélag íslands hef-
ur tekið málið til athugunar.
Dráttur er vitanlega, og að
vísu með nokkrum rétti, af-
sakaður með því, að í lengstu
lög hafi verið vonazt eftir
batnandi tíðarfari, sem bætt
gæti nokkuð úr skák. En þá
má fullyrða, að mjög langt er
siðan að auðséð var að hey-
fengur hlyti að verða bæði
minni og einkum þó miklu lé-
legri en í meðalári á þeim
svæðum sem óþurrkarnir hafa
verið mestir.
Kjarni málsins
í blaðaviðtali sem nýlega
hefur birt verið við Pál Zóp-
hóníasson búnaðarmálastjóra
eftir að hann hafði ferðazt
um Vesturland til þess að
kynna sér ástandið þar, gefur
hann þær upplýsingar, sem
raunar þurftu engum að koma
á óvart, að ástandið sé all-
breytilegt eftir því hvernig
aðstaðan sé til 'heyverkunar,
bæði á einstökum býlum og
í einstökum hreppum. Þannig
sé ástandið langlakast þar
sem minnst sé hlöðurúm fyr-
ir vothey og lítið um. súg-
þurrkunaráhöld. Þótt segja
megi að slíkt þýði ekki um
að ræða héðan af í sambandi
við að bjarga því sem bjargað
verði, á þessu ári, þar sem nú
sé of seint að ráða bót á þvi,
þá er þetta þó málefni til sér-
stakrar athugunar. Mun frek-
ar vikið að því síðar, því hér
er einmitt um að ræða þann
kjarna málsins, sem framveg-
is verður að gefa meiri gaum
en hingað til, ef ekki á sífellt
að endurtaka sig sama sagan,
í einum hluta landsins i ár,
og öðmm á næsta ári.
Laerum af
mistökunum
Ekki verður því neitað að
svo mörg óþurrkasumur hafa
gengið yfir land vort að nokk-
uð ættum við af þeirri reynslu
að hafa lært um það hvernig
snúast beri við þegar slíkt
ber að höndum. Nærtækast
er þó dæmið frá 1950 um
norðausturhluta landsins, sem
fyrr er á minnzt.
Því miður urðu pá mistök
allmikil, sem ollu stórtjóni og
er full ástæða til að gæta
þess nú rækilega, að láta slíkt
ekki fyxir koma í annað sinn.
En það sem fyrst og fremst
er átt við þegar á þau mistök
t
er minnzt er þetta:
1. Bændur munu of mjög
hafa treyst á það að aðstoð
sú, sem heitin Var af hinu op-
inbera mundi nægja til að
bæta óþv.rrki tjónið, og gættu
þess þvi aklri að fækka svo
búféa.1 að það sem á vetur
var sett, væri birgt með fóð-
ur í hörðum vetri.
2. Fóðurbætir sá, er bændur
höfðu pantað var að nokkru
leyti ófluttur af verzlunar-
stöðunum heim til þeirra þeg-
ar snjókyngin hófst og vegir
tepptust. Þar sem svo var
olli það miklum vandræðum
og skapaði stóraukinn flutn-
ingskostnað.
Ásmundur Sigurðsson:
3. Heybirgðir þær, sem þá
vom fáanlegar til kaups, eink-
um í þeim hémðum sem niður-
skurður á fé hafði nýlega ver-
ið gerður vegna fjárskipta og
því vora fjárlaus, höfðu ami-
að hvort ekki verið pantaðar í
tíma, eða vom að minnsta
kosti ófluttar, og olli það enn
þá meiri flutningavandræðum
og kostnaði en fóðurbætis-
birgðimar, sem fyrr vom
nefndar. Óhætt mun að full-
yrða, að ef alls þessa hefði
verið betur gætt, þá hefðu
hiotizt stórum minni vand-
ræði, bæði af óþurrkunum um
sumarið og hinum miklu harð-
indum er veturinn á eftir
færði þessum landshlutum.
(Enginn skyldi halda að á
þetta viðkvæma mál sé minnzt
til þess að ýfa gömul sár eða
í árásarskyni á neinn sérstak-
an aðila, heldur aðeins til að
minna á það, að við verðum
að færa okkur í nyt okkar
eigin reynslu í þessu máli sem
öðrum. Og hér er vissulega
um svo þýðingarmikið mál að
ræða, að engu atriði má
gleyma, sem dregið gæti úr
tjóni því sem orðið er.
Mjólkurframleiðsl-
an í hættu
Að einu leyti er þó ástandið
núna frábmgðið því sem var
1950. Þá herjuðu óþurrkarnir
austurhluta landsins, þar sem
mjög lítil mjólkurframleiðsla
var. Nú hafa óþurrkamir herj-
að aðalmjólkurfi-amleiðslu-
svæðin, er birgja Reykjavík
af neyzlumjólk og að allmiklu
leyti af öðrum mjólkurvörum.
Þurfi að fækka kúastofninum
á þessiun svæðum verulega,
þá hlýtur það að hafa í för
með sér mjólkurleysi í
Reykjavík, a.m.k. í vetur, e.t.
v. lengur. Þetta mál snertir
því á beinan hátt meira en
helming þjóðarinnar, þótt með
ólíkum hætti sé. Að þessu
leyti er málið því víðféðmará
nú en þá og ætti það að sýna
’ okkur enn betur nauðsyn þess
að hindra slíkt i framtíðinni.
Farið er nú að ræða um
leiðir þær sem líklegastar séu
til úrbóta. .Rætt hefur verið
inn að tryggja fóðurbæti bæði
innlendan og erlendan. Einnig
hefur verið rætt um heykaup
til <3þurrkasvæðanna. Þetta
er í raun og veru svo sjálfsagt
að ekki þarf að fara um það
mörgum orðum. Þó má búast
við að minna verði um sölu
heys en í reyndinni varð 1950
af þeirri einföldu ástæðu að
nú em engin hémð sauðfjár-
laus vegna fjárskipta. En að
því leyti sem hægt er að leysa
málið á þann hátt þá er vit-
anlega sjálfsagt að gera það,
og framkvæma alla þá flutn-
inga áður en nokkur hætta er
á að samgöngur tefjist vegna
fannkomu og frosta. Sama
gildir vitanlega um fóðurbæt-
isflutningana.
Eðlilegast. að
aðstoð verði veitt
gegnum
Bjargráðasjóð
En óhætt má fullyrða að
einhverskonar f járhagsleg að-
stoð verði að koma til greina.
Þar liggur auðvitað beinast
við að sú stofnun sem beinlín-
is er til þess ætiuð að hlaupa
undir bagga í tilfellum sem
þessum, taki það klutverk að
sér, að öllu því leyti sem fjár-
hagsgetan lej’fir. En sú stofn-
un er Bjargráðasjóður Is-
lands. Að visu má telja lík-
legt að fjárhagsgeta hans
hrökkvi ekki til, en að flestu
leyti væri æskilegast að því
leyti sem um verður að ræða
f járhagslega lána- eða styrkt-
arstarfsemi, þá færi hún fram
á vegum hans.
Því miður hefur þess ekki
verið gætt sem skyldi á und-
anförnum tímum lækkandi
peningagildis að tryggja
sjóðnum nægilega auknar
tekjur. Nokkuð var þó reynt
úr því að bæta fyrir nokkr-
um áram, en vafalaust er
fjárhagur hans þó ekki svo
góður sem æskilegt væri.
Bjargráðasjóðurinn var
fyrst stofnaður með lögum
1913 og er myndaður af íram-
lögum sveitarfélaganna ásamt
mótframlagi frá ríkinu. Er
framlag hvers héraðs fyrir sig
séreign þess, en sá hluti
sjóðsins sem myndaður er af
framlagi hins opinbera, sam-
eign allra héraða landsins.
I 12. gr. laganna segir svo:
„Ef hallæri ber að höndum
á hvert hérað tilkall til sér-
eigiiar sinnar tll útbýtingar
samkvæmt bjargráðasamþykkt
sinni. Ef haustbirgði reynast
svo litlar í einhverju hérað'
að hætt er við hjargar-
skorti fyrir menn eða skepn-
ur, ef illa vetrar, þá má hér-
aðið með leyfi bjargráða-
stjórnarinnar neyta séreignar
sinnar til að kaupa eða
tryggja sér vetrarforða, en
það fé sem þannig er notað,
skal greiða aftur að fullu, en
vaxtalaust, í bjargráðasjóðinn
á ársfresti, nema það komi til
útbýtingar samkvæmt 1. máls-
grein þessarar greinar. Nú
hrekkur ekki séreign einhvers
héraðs til forðatryggingar eða
hjálpar í hallæri, og má þá
stjórnarráðið með ráði bjarg-
ráðastjómarinnar veita því
héraði vaxtalaust bráðabirgða-
lán af sameignarfé sjóðsins
gegn veði í bjargráðagjaldi
héraðsins. Ef mikil óáran
gengur um land allt og bjarg-
ráðasjóðurinn kemst í fjár-
þröng þá má ríkisstjórnin, ef
bjargráðastjórnin fer þess á
leit, lána bjargráðasjóðnum fé
úr ríkissjóði eða útvega hon-
um lán annarsstaðar gegn
veði í eignum og tekjum sjóðs-
ins“.
Eins og sést á þessu er
hægt samkvæmt ákvæðum
þessarar lagagreinar að fram-
kvæma þá fjárhagsaðstoð, sem
um væri að ræða, ef sjóðnum
er séð fyrir því fjárrnagni,
sem hann þarf.
Mjög þykir það illt að
skerða höfuðstólinn með því
að nota séreign héraðanna til
beinnar- útbýtingar, svo sem
ráð er fyrir gert í 1. máls-
grein greinarinnar. En það
má einnig fullyrða, að sé það
nokkumtíma réttlætanlegt að
Ásmundur Sigurðsson
leyfa hémðunum að nota sér-
eign sína á þann hátt, þá sé
slíkt ástand fyllilega fyrir
hendi núna. Ætti því að
heimila þeim að verja þessu
fé svo langt sem það hrekk-
ur til óafturkræfra framlaga
milli þeirra sem verst eru
settir, en gæta þess jafnframt
vandlega að skipting sú komi
sem réttlátast niður, í sam-
ræmi við efni og aðstæður.
Af sameignarfé sjóðsins
ætti síðan að veita vaxtalaus
lán til fóðurkaupa. Vafalaust
þyrfti að nota þá heimild, sem
fólgin er í síðustu málsgrein
fyrrnefndrar lagagreinar um
að útvega sjóðnum viðhótarfé
annaðhvort með láni úr rík-
issjóði eða á annan hátt, því
eins og fyrr er að vikið mun
engin vón til þess að sjóður-
inn sé nægilega öflugur til að
leysa væntanlega þörf. En þar
sem Bjargráðasjóði er með
lögum einmitt ætíað þáð hlut-
verki séitt fiér um ræðir sýnist
vera bæði eðlilegt og sjálf-
sagt að aðstoð sú sem veita
þarf fari sem mest fram 'á
vegum hans. Að öðm leyti
skal ekki frekar rætt hér um
fyrirkomulag í eínstökum at-
riðum en aðeins lögð fyllsta
áherzla á, að hér er um að
ræða vandamál, sem allt kapp
verður að leggja á að leysa
á sem beztan hátt, bæði fvrir
framleiðenduma, neytendurna
og þjóðarbúið sem heild.
Nauðsynlegt að
leita nýrra kjöt-
markaða
En þrátt fyrir það, þótt
gert yrði nú allt sem hægt
er til að hæta úr ástandi því,
sem skapazt hefur, má óhætt
fullyrða, að ekki verði komizt
hjá að fækka búfé á óþurrka-
svæðinu svo verulegu nemi.
Enda ættum við að vera orði)-
ir það ríkir af reynslu í svip-
uðum tilfellum, að vita að
ekkert er hættulegra fyrir bú-
skapinn en slæmur ásetningur
búfjárins.
Enda hefur það þegar kom-
ið opinberlega fram, að ýmsir',
sem til forustu hafa valizt í
félagsmálum bændastétta/rinn-
ar, hafa þungar áhyggjur af
því að slátrun verði svo mikil,
að innanlandsmarkaðurinn
taki ekki við nærri því allri
kjötframleiðslunni, og muni
því þurfa að koma til allmik-
ils útflutnings. Hefur í því
sambandi verið rætt um sér-
staka verðtryggingu fyrir út-
flutt kjöt í fonni svipuðu
bátagjaldeyrinum svonefnda.
Með þessu er í raun og vem
verið að slá því föstu að ís-
lenzkur landbúnaður geti á
engan hátt verið samkeppnis-
fær um kjötútflutning neins-
staðar á mörkuðum heimsins.
Ég tel algjörlega rangt að slá
því föstu að svo komnu máli.
Að vísu mun enski markaður-
inn ekki gefa fullkomlega
sama verð og innanlandsverð .
er nú. Og enn fremur var
reynslan af hinum ameríska
kjötmarkaði, sem mest var
gumað af fyrir fáum ámm,
slík, að nú dettur landbúnað-
arleiðtogum vomm ekki í hug
að nefna hann á nafn sem
samkeppnisfæran við innan-
landsmarkað. En þar fyrir er
engin ástæða til að gefast upp
við markaðsleit, eins og hvergi
nema í Englandi og Banda-
ríkjum Norður-Ameriku sé til
fólk, sem sé kjötneytendur.
Við skulum ekki gleyma því,
að þegar við vorum komn:r í
hreinasta öngþveiti fyrir örfá-
um árum með fiskframleiðsl-
una, vegna þess að markaðirn-
ir í Englandi og Ameríku
brugðust öllum vonum, þá
reyndust einmitt nægir mark-
aðir í löndum Austur-Evrópu,
fyrst og fremst í Sovétríkj-
unum, aðeins þegar leitað var
eftir þeim. Og jafnframt
reyndust þeir mun hagstæðari,
hvað verð snerti heldur en
nokkrir aðrir.
Ef sama sagan gæti gerzt
með dilkakjötið okkar, væri
mikið framtíðarvandamál
leyst fyrir íslenzkan landbún-
að.
Nú mun margur spyrja
hvort nokkrar líkur séu til að
svo geti orðið. Þeim skal bent
á, að á allra síðustu árum
Fraœhald á 11. .aíðu. .
BnráttAn vid
óþmtUinn