Nýi tíminn - 22.09.1955, Blaðsíða 8

S) — NÝI TÍMINN — Fimmtudagur 22. september 1955
„Hvernig er það með mál-
"ralistir.a í Póllandi, er hún
ekki eintóm rennibekkjaróm-
antík og skælbrosandi erfiðis-
menn í agfa-litum?“ Þannig
- purði garnari.samuz' íugi er ég
kom heim frá Vaxsjá r.ú fyrir
skömmu. Að ci-iu jöfnu vcrður
talsvert bramboit þegar al-
þý&a. einhvers inr.ds .tojtur í
■eigin hendur rétt sinn tii þess
nð lifa eins og me:n af ávöxt-
.im erfiðis síns. Þesskonar
óreytingu á þjóðíélagsháttum
.ná líkja við allsherjar bað
bar sem þjcðir taka rögg á
r ig og skrúbba af sér alda-
gamlan skít kúguaar, rána
ag spilhngar. Þegar ailt það
sápuvatn fer um heilan þjóð-
árlíkama kemur það fyrir að
nlutir sko’ast tii sem betur
iiefðu mátt kyrrir liggja.
Engar eru það nýjar fréttir
að í hinum kommúnistisku
Austurevrópurikjum hefur
tróun til betra lífs verið ör-
ari en um getur í ^sögunni.
Þar hefur þeim þótt vænlegra
il árangurs að beina allri
>rku sinni að skipulegri upp-
tyggingu atvinnuveganna en
eggjast í hrossaprang, spá-
,-caupmennsku og svindl, sem
.Hennd eru við frjálst framtak
m >g talin æðst alira dyggða.
I ákafa sínum hafa þeir
gert tilraun til þess að skipu-
eggja listina í þágu hinnar
rnikiu uppbyggingar. Má vera
að það sé góðra gjalda vert,
— ef ekki er slakað á þeim
rröfum sem listin gerir vegna
sjálfrar sín, kröfum sem urðu
iil í þann mund er maðurinn
fann fyrst hjá sér ósjálfráða
hvöt til þess að draga mynd á
vegg eða höggva til stein sem
fól í sér eitthvað umfram
caotagildið eitt. Listin er leik-
1 Ráðstjómarríkjunum átti
kommúnisminn bernsku sína
og gelgjuskeið og þar var list- TERESA PAGOWSKA: Börn, blóm og ávexilr.
in fyrst tekin í þjónustu sósí-
alistískrar uppbyggingar. í lok arinn Sarajan þó undanskilinn vita sitt af hverju um hið
'byltingarinnar voru Rússar og eitthvað af nemendum nýja Pólland. Nær hvergi gat
einhverjir mestu abstraktistar hans). Semsé mikið erfiði og að líta sósíalrealistískan
álfunnar. Þjóðin var nýlaus orka fer í að gera hluti sem hetjuskap. Litir og form voru
undan oki miðaldalénsskipu- skynlaus ljósmyndavél getur mjög í anda ungra listamanna
lags og kannski hefur verið gert betur á broti úr sekúndu. vestursins, t.d. hefðu skreyt-
farið full geyst á stað, bilið Nú kann einhver að segja: ingar á aðalhátíðarsvæðinu
milli alþýðu og listamanna of Það hlýtur að vera jákvætt gegnt menningarhöllinni næst-
breitt til þess að það yrði að mála verkamenn við upp- um getað verið eftir Þorvald
brúað. 1 það minnsta urðu byggingu nýs þjóðfélags. Víst Skúlason.
stjórnarvöldin leið og hætt má vera að það hafi tíma- Pólskir listamenn mála sem
var að styrkja þessa list. Þeir bundna jákvæða þýðingu en hugur og hjarta girnist og
færðust nær expressíónisma það er bara ekki sama hvem- em ekki launaðir fyrir það,
og uppúr 1936 varð til vísir ig það er gert. Án listræns nema þeir geti sjálfir selt
að því sem hefur verið gefið gildis verða slíkar myndir er verk sín og er það rétt eins
nafnið sósíalrealismi. Hann tímar líða jafn þýðingarlaus- og hér. Aftur gera þeír mikið
hefur öðra hvom skotið upp ar og blaðafregn frá vikunni auglýsingar á vegum hins op-
kollinum í vesturiöndum „ab- sem leið. Einu sinni þjónuðu inbera, sér til viðurværis. Átti
straktkommúnistum“ til mik- listamenn kirkjunni vel og ég tal við tvo unga listamenn
ils angurs en aldrei átt vem- dyggilega og máluðu Maríu sem einkum fengust við að
legu fylgi að fagna. 1 það mey og postulana í þúsund gera bíó-auglýsingar. Þótt ó-
minnsta í Ráðstjórnarríkjun- útgáfum. En María og postul- trúlegt sé em bíó-auglýsing-
um hefur stefna þessi færzt æ amir urðu að lúta listinni ar þar eystra oft hreinustu
nær ljósmyndinni. Sífellt hef- þrátt fyrir alla sína magt, því listaverk og slíkar auglýsing-
ur slaknað á hinum ströngu að þeir hikuðu ekki við að ar teknar alvarlega sem list-
kröfum um myndbyggingu, brjóta þau og teygja allt eft- grein. Spurðu þeir hvort við
sem er ein af meginuppistöð- ir þörfum myndflatarins, og gætum ekki haft nóg að gera
um allrar myndlistar. Efni og allir vom ána?gðir. við bíóin í Reykjavík, en ég
innihald, frásagan, ber mynd- Eflaust em gildar ástæður lagði ekki i að skýra hvers
ræn verðmæti ofurliði.. Kom- til þess að yart nokkur lista- vegna slíkt mætti ekki takast.
pósisjónir af verkamönnum maður sem gagn er í hefur Þeir tjáðu mér að fyrir um
verða smám saman að kópíum getað aðhyllzt þennan sósíal- tveimur ámm hefði orðið
af verkamönnum. Myndbygg- realisma. Þeir sjá það í hendi Þar mikill „listamannaslagur“
ingin verður gja.rnan jafn til- sér að ljósmynd og kvikmynd °S var deilt í ræðu og riti um
viljunarkennd og . það sem geta unnið betur í þágu sósí- mismunandi sjónarmið í list-
verður fyrir Ijósppi amatörr ,v alismans en allir penslar og um- Slagnum lauk með því, að
Ijósmyndara. íátafneðferð yfr meitlar samanlagt. I list er viðhorfum ungu mannanna
irborðsleg og sæt og,bygging það ekkert raunsæi að kópi- Framhald 6 11. síðu.
era. 1 list er það raunsæi a8
skapa, hvort sem það er gert
með hliðsjón af fyrirmynd
eða ekki.
Rússar e:go r^kla og fagra
arfleifð í r.-.yndlist og á ég þar
einkum v í íkor.ana bysan-
tísku. Nútímaiist þeirra ber
þess ekki vott að þeir skilji
eða skynji þessa fortíð, heldur
er sem þeir liafi tvíhent á
lofti eitthvað sem á sér engar
rætur, hvorki hjá þeim né
annarsstaðar og á sér tæplega
hliðstæður nema ef vera
skyldi viktoríutímabilið brezka
og jugendstíllinn þýzki. Hvort
list þessi hefur gegnt tilætl-
uðu hlutverki í sósíalistískri
uppb.vggingu skulum við láta
þá eina um.
Svo að vikið sé aftur að
spurningu háðfuglsins um
pólska list í upphafi þessa
máls, þá á ég í engum vand-
ræðum með að svara hcnni
neitandi. Það er meiri gróska
í list hins frjálsa Póllands en
nokkm sinni fyrr og það sem
listamönnum hins „frjálsa
heims“ kann að þykja Æular-
fullt, jafnvel „abstraktkomm-
únistar" lifa á list sinni. I til-
efni æskulýðsmótsins var hin
endurborna Varsjá skreytt
hátt og lágt. Ég staðnæmdist
strax við hve margar auglýs-
ingar og skreytingar voru
abstrakt eða hálfabstrakt.
slíkt kom mér satt að ■ segja
á óvart enda þótt ég þættist
fang mannsandans. Hún kann
að hafa orðið til einhvern-
tíma þegar nóg var af lceti og
æx'un og ket hættu að full-
nægja öilum þörfum manns-
ins. Listin færði hann enn
fjær dýrinu en beiziun elds-
ins hafó: gert. Maðurinn lifir
Aldrei framar! (Veggspjald).
ekki á einu saman brauði seg-
ir þar, enda þótt mörgum
virðist takast það furðu vel
öllum þeim árþúsundum síðan
er manneskjan fór að ganga
upprétt.
Listin fyrir listina, eða list-
in fyrir lífið. Sá gerði meiri
skarkala en hann hefur órað
fyrir, er fyrstur fór að velta
þessu ama fyrir sér. Senni-
lega hefui' hann verið listfræð-
ingur. Listin er sífellt á
gelgjuskeiði og á í stöðugri
innri baráttu. Engum endist
aldur til þess að kafa til
botns í leyndardómum hennar
og einungis hálfbjáni getur
sagt: ég hef fundið það. Gott
listaverk þjónar báðum, list
og lífi, einungis í krafti sjálfs
sín og gildir einu hvort það
táknar verkamann eða epli.
Listin verður fyrst og fremst
að vera sjálfri sér samkvæm,
síðan getur hún miðlað. Það
er ekki hægt að skipuleggja
vöxt eins barns, einungis
hægt að hafa áhrif á hann
með góðu eða slæmu atlæti.
Þróun sósialisma í heiminum
mun eflaust er tímar líða
hafa áhrif á vöxt og viðgang
listar, en hún verður ekki
skipulögð í einum hvelli. Það
er talsverður eðlismunur á
list og efnahagslegri tölvísi.
í litum handahófsleg eða eng-
in, heldur kópía eins nærri
fyrirmyndinni og kemískur
olíulitur eða tækni málarans
leyfa. Fullerfitt er að sjá
nein persónuleg einkenni held-
eins og allir séu steyptir
a mótið. (Armenski mál-
LECH RUNKA: Konumym