Bæjarins besta - 26.02.1992, Qupperneq 7

BÆJARINSBESIA • Miðvikudagur 26. febrúar 1992
7
fullri grautarskál. Næst
kemur Friðgeir Júlíusson
niður. Hann var bróðir
Gísla heitins Júl. Hann
sagði við mig: „Drengur
ætlarðu að drepa okkur?“
Þá var steinolía í grautar-
pottinum. Olíuflaskan sem
ég hafði notað við upp-
kveikjuna hafði dottið um
og helmingur olíunnar farið
í grautinn. Ég fór þá upp á
dekk og sagði Kalla að ég
væri hættur að kokka því ég
gæti ekki kokkað meira. Ég
kokkaði ekkert meira þann
túrinn. Kveldúlfur var 11
tonna bátur og á honum
voru níu fullorðnir menn og
ég sá tíundi. Það voru til
fjórar drykkjarkönnur um
borð og ein var merkt skip-
stjóranum með bandi í
hankann. Hinum þremur
könnunum drukku allir hin-
ir úr án þess að vaska þær
nokkurn tíma upp. Það var
bannað að nota vatnið því
við höfðum bara vatn í kvar-
teli eða hálftunnu. Fiskur
var aldrei soðinn upp úr
vatni heldur sjó.“
666 krónur og
66 aurar í
100 daga
„Ég var nú hálfgerður
drullusokkur þarna en
seinna var ég með Kalla á
reknetum og þá gekk ágæt-
lega. Þá var ég kokkur og
gekk vel með aðstoð mikil
ágætismanns sem hét Karvel
Olgeirsson. Mér þótti vænt
um hann því hann hjálpaði
mér alltaf að elda. En mér
var alltaf kalt til Friðgeirs
því hann spurði hvort ég ætl-
aði að drepa þá. Maður var
svo móðgaður af því maður
var unglingur.
Við vorum á litlu bátun-
um í Hnífsdal. Menn kom-
ust ekki á stærri bátana á
ísafirði nema vera skráðir á
ísafirði. 1935 eða 6 þegar ég
var að byrja þá voru árstekj-
urnar 7-800 krónur og upp í
1200. Þá höfðu þeir sem
voru á stóru bátunum 17 -
1800 króna hluti bara yfir
síldarvertíðina. Það var
langur biðlisti að komast á
þá. Ég sótti um síldarpláss
norður á Akureyri og fékk
það út á hálfbróður minn
þar. Ég var þar með skip-
stjóra, miklum fiskimanni,
sem kallaður Kitti Geiri og
var innan úr Skötufirði.
Hann var hálfbróðir Asgeirs
Jóhannssonar pípulagninga-
manns á ísafirði. Ég var
með honum í sex vertíðir.
Ég byrjaði 1939 á Ernu og
við vorum skráðir á hana á
síld í nákvæmlega 100 daga
og var kaupið 666 krónur og
66 aurar. Skýringin var sú
að kauptryggingin var 200
krónur á mánuði. Við fisk-
uðum ekki fyrir trygging-
unni. Hin sumrin var mok-
veiði. Ég var líka með
honum á Höskuldi sem var
svo skírður upp og hét þá
Trausti.
Ég lærði til skipstjórnar á
námskeiði á ísafirði 1944.
Þá fór ég eiginlega úr Hnífs-
dal og var ekkert þar eftir
það. Við Inga trúlofuðumst
1945 og áttum heimili í
Hnífsdal fyrstu tvö árin.
Fyrstu árin sem við vorum
trúlofuð var ég níu mánuði
að heiman á hverju ári. Þeg-
ar ég var 18 ára og bróðir
minn um tvítugt þá lærðum
við til 15 tonna skipstjórnar-
prófs hjá Ingimari Bjarna-
syni í Hnífsdal. Hann var
kunnur siglingafræðingur og
var faðir Bjarna Ingimars-
sonar togaraskipstjóra.
Hann kenndi okkur þannig
að við urðum að kunna allar
siglingareglurnar utanað.
Hann sagði að Eiríkur Ein-
arsson sem prófaði okkur
myndi fella okkur annars.
Ég var svo „nervös" út af
þessu en bróðir minn bjarg-
aði þessu og hlýddi mér yfir.
Ingimar sagði að við yrðum
að læra á kompásinn á ís-
lensku því annars kynnum
við hann ekki. Þegar ég svo
fór í 75 tonna prófið, punga-
prófið, á námskeiðinu á Isa-
firði þá held ég að engum
hafi lánast eins vel í fyrstu
umferð og mér að lesa á
kompásinn á íslensku. Ég
hafði lært þetta svo vel hjá
karlinum. Þeir hinir sögðu
t.d. norður kvart eða treik-
vart. Þeir gátu ekki lesið
heila átt án þess að Itafa
kvart og treikvart.“
Stundum voru
Djúpferðirnar
langar
„Eftir að hafa fengið 75
tonna réttindin byrjaði ég á
Valbirni með Bjarna Hans-
syni 1945. Síðan fór ég til
Keflavíkur 1946 og var þar
stýrimaður með Kitta
Geira. Þegar ég kom heim
aftur fluttumst við Inga á
ísafjörð eftir fyrstu tvö árin
í Hnífsdal. Það var 1. nóv-
ember 1947 og þá var ég
orðinn stýrimaður á Sæbirni
með Ásberg Kristjánssyni.
Ég byrjaði svo sjálfur skip-
stjóri á Bryndísi 1949 og var
með hana í tvær vertíðir á
línu. Mér gekk mjög vel að
fiska, sérstaklega fyrstu ver-
tíðina sem ég var með Bryn-
dísi, enda hafði ég úrvals-
mannskap. Ég var skipstjóri
á Bryndísi, Sæbirni og Má í
10 ár, til 1960 að ég byrjaði
á Fagranesinu. Árið 1954
var ég fyrst á Fagranesinu
sem háseti og afleysinga-
stýrimaður og voru þá 26
viðkomustaðir í Djúpinu.
Það var farið inn á hvern
einasta fjörð og voru 6 og 8
bæir í hverjum firði, t.d. í
Skötufirði, Mjóafirði og ísa-
firði. Bryggjur voru ekki
víða í Djúpinu þá, en það
voru bryggjur á Arngerðar-
eyri og á Melgraseyri,
Bæjum, Ögri og Reykja-
nesi. Bændurnir komu fram í
Djúpbátinn á skektum með
mjólkurbrúsana og aðrar
afurðir sínar. Þeir fengu alla
vöru með Fagranesinu, olíu,
kol, áburð, fóðurbæti, tóma
brúsa, matvöru og reyndar
allar lífsnauðsynjar og fluttu
það í land á skektunum.
Stundum voru Djúpferðirn-
ar langar. Farið var í Djúpið
tvisvar í viku og vestur á
Firði á veturna. Vesturferð-
irnar byrjuðu alltaf um mán-
aðamótin september, okt-
óber og stundum fyrr og
stóðu fram í apríl, maí. Það
var farið vestur tvisvar í viku
og var þá farið til Bolungar-
víkur, Súgandafjarðar og
Önundarfjarðar. Stundum
var farið alla leið til Þingeyr-
ar. Farið var einu sinni í viku
norður í Grunnavík á meðan
íbúar voru þar. Engar fastar
ferðir voru á Hornstrandir
en fyrir kom að farið var í
viðarferðir í Reykjarfjörð.
Vesturferðirnar voru oft af-
skaplega erfiðar, sérstaklega
á árunum 1967-70 sem voru
mikií ísaár. Oft á tíðum
þurftum við að stoppa milli
hafna til þess að berja ísing-
una af skipinu."
Minnisstæð
ferð
„Mér er alveg sérstaklega
minnistæð ein ferð í Djúpið
á árinu 1969 að mig minnir.
Þá skellti á okkur norðaust-
an stormi þegar við vorum
inni á ísafirði. Við urðum að
snúa frá bryggjunni á Arn-
gerðareyri og héldum áleið-
is út að Melgraseyri í óskap-
legu veðri. Á Melgraseyri
komumst við ekki upp að
heldur. I svokallaðri Paradís
innan við Melgraseyri tók
hann svolítið niðri hjá okk-
ur, bylurinn var svo óskap-
legur. Þá lögðumst við fyrir
föstu við Borgarey. Það var
svo mikil ísing að við vorum
alltaf tveir í að berja ísinn af
skipinu, ég og hásetinn.
Þetta er sú erfiðasta ferð
sem ég hef lent í. Það var
rok alla nóttina og fraus
hver dropi sem á skipið
kom. Við fundum það að
skipið var alveg á „ballans-
inum“. Jón Guðjónsson á
Laugabóli í Isafirði var far-
þegi með okkur í þessari
ferð. Jón er duglegur maður
og kom með okkur um
morguninn að berja með
okkur ísinn af skipinu. Ég
held að honum hafi fundist
við vera orðnir þreytulegir.
Ég var þakklátur Jóni fyrir
það að hann skyldi sjá þetta
og hjálpa okkur. Um morg-
uninn þegar við ætluðum að
létta akkerinu bilaði spilið.
Við urðum að létta með
svokölluðum Norðmanni.
Við þurftum að snörla keðj-
unni inn með vír á kopp eins
og það var nú þægilegt við
þessar aðstæður. Það þurfti
að smáforfæra keðjuna inn
og var það alveg svakalegt
helvíti í vitlausu veðri. Þetta
er ein sú minnstæðasta og
erfiðasta ferð sem ég hef
farið á Fagranesinu. Daginn
eftir lukum við svo ferð-
inni.“
Varð eftir á
bryggjunni
„Eitt sinn vorum við að
leggja að bryggjunni á Arn-
gerðareyri í norðaustan
stormi. Ég var þá stýrimað-
ur og var ásamt öðrum skip-
verja fram á hvalbak með
endann. Þegar við komum
uppað sá ég að enginn var á
bryggjunni til að taka end-
ann. Ég sá að bullandi út-
straumur var og báturinn
var að fara flatur svo ég
stökk upp á bryggjuna og
setti springinn fastann. Ás-
berg keyrði í springinn og
bakkaði svo í burtu og ég
varð eftir einn á bryggjunni.
Ástþór í Múla kom svo á
bryggjuna á dráttarvél og sá
mig þarna allan vaðandi sjó-
blautan. Þetta endaði með
því að ég fór með honum á
vélinni heim í Múla og var
þar um nóttina. Gunna tók
vel á móti mér og ég spilaði
Ólsen, Ólsen við strákana.
Ég svaf eiginlega uppisitj-
andi því Gunna setti svo
marga kodda við bakið á
mér. Báturinn kom svo dag-
inn eftir að Arngerðareyri
og sótti mig. Ég man að Sig-
urður Pálsson frá Nauteyri
var þá skrifstofumaður hjá
Djúpbátnum og var hann
látinn hringja í mig í Múla.
Hann spurði hvernig veðrið
væri. Það lá nú ekkert vel á
mér og ég sagði honum að
ég væri í nýlegu húsi og
skellti svo á.
Fyrst þcgar ég byrjaði á
Fagranesinu var Halldór
Gunnarsson skipstjóri, síð-
an Gísli Júlíusson og svo
Ásberg Kristjánsson. Þegar
Gísli Júl dó 1960 tók ég við
sem fastur stýrimaður og af-
leysingaskipstjóri og var al-
veg til 1974 að ég gerðist
hafnsögumaður. Gamla
Fagranesið sem er í fjörunni
í Reykjarfirði í Djúpi var
merkilega gott sjóskip. Það
brann í Djúpferð og nýja
skipið sem lagt var sl. haust
kom haustið 1963. Sumarið
1964 fluttum við 650 bíla á
milli Ögurs og ísafjarðar og
eitthvað í Bæi. Tíu árum
seinna, síðasta sumarið sem
ég var, fluttum við 1250
bíla. Þessir bílaflutningar
áttu sér stað á einum og
hálfum mánuði."
„Biddu Guð að
lesa á
reisluna“
„Þegar ég vár á Djúp-
bátnum kynntist ég mörgu
indælisfólki, bæði farþegum
og svo viðskiptavinum báts-
ins í Djúpinu og vestur á
Fjörðum. Stundum kom
það fyrir að snúið var við úr
Djúpferðunum vegna veð-
urs. Stundum var það svo að
þó að við gætum farið upp
að bryggjunum gátu karl-
arnir ekki komist á þær
vegna veðurs og ófærðar.
Einu sinni snerum við til
baka í norðaustan stormi.
Þá sagði einn bóndinn, Jens
í Bæjum, að hann ætti ára-
bát á hvolfi uppi á landi og
hann bauð okkur að lána
okkur hann til að fara Djúp-
ferðirnar, næst þegar við
treystum okkur ekki til þess
að fara vegna veðurs.
Jón Fanndal í Laugarási
hringdi einu sinni í Matthías
Bjarnason, útgerðarmann
Fagranessins, þegar við
höfðum snúið við. Hann
sagði honum að skila til
okkar að ef viö hefðum snú-
ið við vegna þess að við