Morgunblaðið - 17.03.2021, Side 10

10 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 17. MARS 2021FRÉTTIR
Ef það skyldi hafa farið framhjá
lesendum þá hafa Bandaríkjamenn
gengið endanlega af göflunum.
Á undanförnum vikum og mán-
uðum hefur útskúfunaráráttan náð
slíkum hæðum að ástsælar teikni-
myndahetjur sæta ritskoðun fyrir
að falla ekki að háheilögum rétt-
sýnishugsjónum líðandi stundar.
Í sumar hefjast sýningar á
teiknimyndinni Space Jam: A New
Legacy en þar er á ferð sjálfstætt
framhald samnefndrar kvikmyndar
frá árinu 1996 þar sem Kalli kan-
ína og félagar fengu sjálfan Mich-
ael Jordan til liðs við sig í ærsla-
fullri körfuboltakeppni í undra-
veröld Looney Tunes. Í framhalds-
myndinni verður Jordan fjarri
góðu gamni en LeBron James
kemur í hans stað.
Jordan er ekki sá eini sem vant-
ar því ákveðið var að skunkurinn
Pepé Le Pew skyldi taka pokann
sinn. Eins og lesendur vita er
hann Pepé afskaplega ólánsamur í
ástamálum og helst til ágengur
þegar hann rekst á svartar læður
sem hann tekur í misgripum fyrir
kvenkyns þefdýr. Hann er skop-
skæling af franska kvennabós-
anum sem dregur hvergi af sér
þegar kemur að því að stíga í
vænginn við huggulegar dömur.
Ætti auðvitað ekki að koma á
óvart að viðkvæma og húmors-
lausa liðið skyldi stimpla Pepé sem
fulltrúa nauðgunarmenningar og
alls ekki við hæfi barna.
Við hin, sem höfum skopskyn og
liggur ekki á að móðgast af
minnsta tilefni, sjáum sem er að
Pepé kennir einmitt góða lexíu:
grínið gengur alltaf út á það hvað
hann er mislukkaður, og hve
heimskulegt það er að virða ekki
mörk annarra og láta gredduna
hlaupa með sig í gönur.
Á það einmitt við um atriðið
með Pepé, sem klippt var úr loka-
útgáfu nýju teiknimyndarinnar, að
þar fær skunkurinn að kenna á því
fyrir að kyssa konu í leyfisleysi og
vinir Pepé minna hann á að þannig
hegðun sé ekki í lagi.
Pétur Pan í sóttkví
Þegar hreinsanirnar byrja veit
enginn hvar vitleysan endar. Eftir
að fréttist af útskúfun Pepé hófust
miklar deilur á samfélagsmiðlum
um hvort spretthlaupamúsin
Speedy Gonzales ætti ekki líka
heima á ruslahaugum sögunnar. Í
augum þeirra húmorslausu birtast
nefnilega í Speedy alls kyns nei-
kvæðar staðalímyndir tengdar
Mexíkóum.
En viti menn; þeir sem tóku til
varna fyrir músina voru einmitt
þeir sem réttsýnisriddararnir voru
að reyna að vernda: í huga
Mexíkóanna sjálfra, og um alla
Rómönsku Ameríku, er Speedy
þvert á móti talinn hinn ágætasti
fulltrúi. Hann er snjall og þraut-
seigur, með hjartað á réttum stað
og nær alltaf að snúa á andstæð-
inga sína.
Teiknimyndahetjur Disney hafa
líka verið sendar í hakkavél góða
fólksins. Í október tók streymis-
veitan Disney Plus upp á því að
setja sérstakar viðvaranir á teikni-
myndirnar Hefðarfrúin og um-
renningurinn (Lady and the
Tramp), Pétur Pan, Dúmbó og
Skógarlíf (Jungle Book), fyrir að
sýna minnihlutahópa í neikvæðu
ljósi. Í janúar bætti Disney um
betur og breytti stillingum sínum
þannig að notendareikningar
barna undir sjö ára aldri leyfa
ungviðinu ekki að horfa á fjöl-
margar klassískar teiknimyndir
því þær sýna úreltar staðalmyndir.
Nú klóra lesendur sér eflaust í
kollinum og kannast ekki við að
hafa séð neina kynþáttafordóma í
teiknimyndum Disney. Þeir hafa
þá væntanlega gleymt að í mynd-
inni um Pétur Pan rekast sögu-
hetjurnar á hóp indíána sem tala
hrognamál og eru staðalmyndir
frá toppi til táar. Gildir einu þótt
fari vel á með indíánunum, Pétri
og vinum hans og að þau dansi
saman villtan dans við trommu-
slátt.
Það er síðan músíkalska síams-
kettinum Shun Gon um að kenna
að Hefðarkettirnir (The Aristo-
cats) lentu á bannlista. Verandi sí-
amsköttur er hann nefnilega asísk-
ur í fasi, með skásett augu, stórar
framtennur, og spilar á píanóið
með prjónum. Shun Gon er hrókur
alls fagnaðar, hluti af hópnum, og
einn af hápunktum teiknimyndar-
innar – en það er algjört auka-
atriði í augum þeirra réttsýnu.
Eldfimar barnabækur
Upptalningin er aldeilis ekki bú-
in. Félagið sem heldur utan um út-
gáfu verka barnabókahöfundarins
vinsæla Dr. Seuss hefur ákveðið,
að eigin frumkvæði, að hætta að
gefa út sex af hans vinsælustu
bókum. Af fjöldamörgum barna-
verkum höfundarins hefur aðeins
Kettinum með hattinn verið snar-
að yfir á íslensku en þetta eru þær
bókmenntir sem bandarísk æska
hefur fengið að alast upp við í hér
um bil fjórar kynslóðir. Í einni
bókinni, If I Ran the Zoo, sem
kom út árið 1937, eru það Kínverj-
ar í hefðbundnum fatnaði og tveir
Afríkumenn með hring í nefinu
sem hafa farið fyrir brjóstið á
fólki. Í bókinni Scrambled Eggs
Super! virðist að teikningar af
fólki í loðfatnaði innúíta fari yfir
strikið en í On Beyond Zebra! var
það teikning af einhvers konar
araba eða Tyrkja sem situr sposk-
ur á svip á baki eins konar kam-
eldýrs.
Er hreinlega af og frá að nokk-
ur heilvita manneskja sjái eina
örðu af fordómum í þessum
skemmtilegu myndskreytingum.
Það örlar ekki á neikvæðni í teikn-
ingum Dr. Seuss og allir fá sömu
meðferð.
Minnihlutinn ræður
Venjulegu fólki gæti virst eins
og heimurinn væri að ganga af
göflunum, með Bandaríkin í broddi
fylkingar. Eða getur það verið að
öllum þorra fólks standi svona
mikil ógn af spólgröðu þefdýri, as-
ískum köttum og áttatíu ára teikn-
ingum í barnabókum? Góðu frétt-
irnar eru þær að þessi þróun er
knúin áfram af litlum hópi á jaðr-
inum. Slæmu fréttinar eru þær að
þegar smár hópur af frekjudollum
nær vissum skriðþunga geta þær
verið óstöðvandi.
Hugsuðurinn Nassim Taleb út-
skýrði þetta fyrirbæri á sínum
tíma og benti á hvernig tillits-
samur meirihlutinn beygir sig,
skref fyrir skref, undir vilja
ósveigjanlega minnihlutans. Hann
gaf ímyndað dæmi um dóttur sem
fær alla fjölskylduna til að borða
aðeins lífrækt ræktað grænmeti.
Þegar fólkið í götunni efnir til
grillveislu taka allir nágrannarnir
tillit til fjölskyldunnar og setja
bara lífrænt ræktað á grillið. Mat-
vöruverslunin í hverfinu tekur eft-
ir því að bæjarbúar eru duglegir
að kaupa lífrænt ræktað grænmeti
og hættir að selja þetta venjulega.
Og þannig koll af kolli.
Það er þessu lögmáli að þakka
að um 41% allra matvæla í Banda-
ríkjunum er með kosher-vottun þó
að aðeins 2% landsmanna séu gyð-
ingar, og að næstum allt kjöt sem
selt er í Bretlandi er halal-vottað
þó að múslimar séu aðeins um
4,5% af heildinni. Minnihlutanum
er meira í mun að matvæli séu ha-
lal og kosher, en meirihlutanum er
í mun að matvælin séu það ekki.
Sama gildir með útskúfunar-
áráttuna: örsmái minnihlutinn sem
brennur af heift yfir einhverju
smáræðinu berst af miklu meiri
hörku fyrir sínu á meðan meiri-
hlutinn yppir öxlum og furðar sig
á rugludöllunum.
Bækur brenndar
með músarsmelli
Það er aldeilis kominn tími til
að spyrna við fótum. Vitleysan er
komin út í slíkar öfgar að vestræn
siðmenning virðist hreinlega í
hættu. Rithöfundurinn og blaða-
maðurinn Abigail Shrier, sem lenti
í hakkavélinni fyrr í vetur vegna
bókar um málefni transfólks, benti
á það í nýlegu viðtali við Dave
Rubin hvernig það jafngilti í
reynd ritskoðun ef t.d. bóksali
eins og Amazon, sem ræður yfir
a.m.k. helmingi bandaríska bóka-
markaðarins og nær öllum raf-
bókamarkaðinum, gerðist uppvís
að því að taka bækur úr sölu fyrir
óvinsælar skoðanir – eins og fyrir-
tækið hefur nýlega gert. Enginn
bókaútgefandi með vott af við-
skiptaviti myndi taka þá áhættu
að fjárfesta í útgáfu bókar sem
gæti mögulega orðið skotmark
réttsýnisherferðar og verið tekin
úr hillum langstærsta seljandans.
Fréttaskýrandinn snjalli Ben
Shapiro bætti um betur og benti á
hvernig netið – sem varð til þess
að við lifum á sannkallaðri gullöld
hvað snertir aðgengi að upplýs-
ingum, bókmenntum og afþrey-
ingu – getur líka orðið að vopni í
höndum þeirra sem vilja ritskoða
efni sem er þeim ekki að skapi.
Hér áður fyrr þurfti þó að hafa
fyrir því að bera bækurnar út úr
bókasöfnunum og út á götu til að
bera að þeim eld. Í dag nægir að
tæknimaður hjá Disney, Warner
Bros. eða Amazon slái inn nokkrar
skipanir á lyklaborði og bók eða
kvikmynd er horfin sisvona.
Til varnar ástþyrstum skunkum
Ásgeir Ingvarsson
skrifar frá Mexíkóborg
ai@mbl.is
Nýjustu fórnarlömb póli-
tískrar réttsýni voru okkar
bestu vinir á sjónvarps-
skjánum og við háttatíma
þegar við vorum börn.
Viðkvæma fólkinu hefur tekist að
snúa boðskap teiknimyndanna
um Pepé le Pew á haus.
Snjallari lausnir í
greiðslumiðlun á
Íslandi
Fjártæknilausnir Rapyd bjóða þér
upp á snjallari greiðslumiðlun.
Við bjóðum upp á fjölmargar
greiðsluleiðir og virðisaukandi
þjónustur sem henta þínum
rekstri. Við setjum þjónustu
við söluaðila í fyrsta sæti.
Vertu í sambandi
558 8000 | hallo@rapyd.net | rapyd.net/is
Einfaldari
Snjallari
Betri
Leyfðu okkur að
þjónusta þig.
Vatnagörðum 14 104 Reykjavík
litrof@litrof.is 563 6000
Sterkari
saman
í sátt við
umhverfið