Morgunblaðið - Sunnudagur - 29.05.2022, Blaðsíða 6

VETTVANGUR
6 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29.5. 2022
S IGN | FORNUBÚÐIR 1 2 , HAFNARF IRÐ I | S : 5 5 5 0800 | S IGN@S IGN . I S | S IGN . I S
N
ýlega horfði ég á fræga
ræðu sem Ronald Reagan
flutti við Berlínarmúrinn
hinn 12. júní 1987, fyrir tæpum 35 ár-
um, aðeins tæpu hálfu ári áður en ég
sjálf kom í heiminn. Ræðan er fræg
fyrir ákall Reagans til Gorbachevs:
„Herra Gorbachev, rífðu þennan
vegg niður,“ sagði hann af sinni yf-
irveguðu ákveðni. Þetta einfalda
ákall, sem embættismenn reyndu
ákaft að fá forsetann til að strika út-
úr ræðunni, hitti áheyrendur í
hjartastað. Línan er ekki skáldleg,
flókin eða háfleyg. Hún sagði hins
vegar einfaldan sannleika á einfald-
an hátt, var sögð á réttum stað, á
réttum tíma og kom frá réttum
manni.
Að tala af kurteisi og virð-
ingu um andstæðinginn
En það var fleira í ræðunni sem vakti
athygli mína. Þar á meðal var sú
staðreynd að repúblikaninn Reagan
minntist á forvera sinn demókratann
John F. Kennedy í allra fyrstu setn-
ingu ræðu sinnar. Og ekki nóg með
það heldur talaði
hann um Ken-
nedy með kurt-
eisi og af virð-
ingu.
Rúmum tutt-
ugu árum síðar,
árið 2008, var
demókratinn
Barack Obama
kosinn forseti
Bandaríkjanna.
Á kosningavöku
repúblikans
Johns McCains
sagði hann frá
því í stuttri ræðu að hann hefði „not-
ið þess heiðurs að hringja í Barack
Obama og óska honum til hamingju
með að vera kjörinn forseti landsins
sem við báðir elskum“. Úr áhorf-
endaskaranum heyrðust ósæmileg
hróp um hið nýkjörna forsetaefni og
hávært baul. McCain brást við með
því að sýna vanþóknun sína á þessum
viðbrögðum eins og hann hafði
reyndar neyðst til að gera alloft með-
an á kosningabaráttunni stóð.
Nú, aðeins fjórtán árum síðar,
virðist þessi tilraun McCains til þess
að eiga siðfágað og málefnalegt sam-
tal við pólitískan andstæðing, og að
sýna honum virðingu, vera eins og
ómur úr löngu liðinni fortíð. Í því
harkalega pólitíska andrúmslofti
sem ríkt hefur allra síðustu ár í
Bandaríkjunum hefur verið fátt um
sambærileg dæmi. Því miður virðist
pólitíkin víða annars staðar verða sí-
fellt heiftúðugri.
Undanfarin ár hafa ýmsir pólitísk-
ir hugsuðir lýst vaxandi áhyggjum af
þeirri þróun sem orðið hefur í opin-
berri umræðu. Áhyggjurnar snúa
ekki að harkalegum skoðanaskipt-
um, sem hafa ætíð verið hluti af
stjórnmálabaráttunni og geta verið
nauðsynleg til að komast að niður-
stöðu. Það sem hins vegar hefur
gerst á undanförnum árum er að
raunveruleg skoðanaskipti eru að
verða illmöguleg þar sem andstæðir
hópar geta ekki einu sinni komið sér
saman um gildi grundvallar-
staðreynda eða sammælst um sann-
gjarnar og drengilegar reglur til
þess að eiga samtal sín á milli. Enn
síður virðist fólk almennt ganga út
frá því að pólitískir andstæðingar
séu samt ágætt fólk sem vill vel.
Eflaust væri miklu einfaldara að líta
á þá sem eru manni ósammála ann-
aðhvort sem vitleysinga eða illmenni,
nema hvort tveggja sé.
Pólitík fyrirlitningar og
haturs er hættuleg
Þessi pólitík fyrirlitningar og haturs
er hættuleg. Ég tel að það sé mikil-
vægt verkefni allra okkar sem förum
með ábyrgð í samfélaginu að gæta að
því að íslensk stjórnmál dragist ekki
niður á svipaðar slóðir þar sem
skautun og skrímslavæðing er orðin
nánast regla í stjórnmálum. Skoð-
anaskipti, jafnvel í erfiðustu málum,
þurfa að geta átt sér stað án formæl-
inga og persónulegs níðs. Ég get að
minnsta kosti sagt það fyrir sjálfa
mig að eftir sex ára þingsetu hef ég
ekki enn hitt fyrir
manneskju í
stjórnmálum sem
verðskuldar hatur
mitt eða fyrirlitn-
ingu – og er ég þó
oft innilega ósam-
mála ýmsum og
þykir ekki alltaf
málflutningur
andstæðinganna
sanngjarn, gáfu-
legur eða drengi-
legur.
Múrinn í kring-
um vesturhluta
Berlínar var tæki og tákn kúgunar.
Kerfið sem kúgunin byggðist á gat
ekki staðist frjálsan vilja fólks því
þótt múr á landamærum tálmi í báð-
ar áttir, þá þurftu lýðfrjálsari sam-
félög Vesturlanda ekki að óttast að
flóttinn lægi í áttina frá þeim þótt
leiðin væri greið. Stjórnarfar komm-
únista í Austur-Þýskalandi var kerfi
þar sem vitaskuld margt gott og vel-
meinandi fólk mátti finna en kerfið
sjálft byggðist á ofbeldi og lygum.
Samfélög Vesturlanda eru hvorki
laus við ofbeldi eða lygar – en þau
byggjast í grundvallaratriðum á
mannréttindum og gagnsæi. Í slík-
um samfélögum er mikilvægt að ólík
sjónarmið geti tekist á, en að leik-
reglur lýðræðis og siðaðs samfélags
séu hafðar að leiðarljósi. Annars er
hætt við því að smám saman molni
undan þessum dýrmætustu verð-
mætum sem við njótum hér á Ís-
landi; að búa í frjálslyndu lýðræð-
issamfélagi þar sem réttindi
einstaklingsins og lífsgæði eru meðal
þess besta sem þekkist á byggðu
bóli.
Siðuð umræða er
grundvöllur lýðræðis
Úr ólíkum
áttum
Þórdís Kolbrún R.
Gylfadóttir
thordiskolbrun@althingi.is
’
Ég tel að það sé
mikilvægt verkefni
allra okkar sem förum
með ábyrgð í samfélag-
inu að gæta að því að
íslensk stjórnmál drag-
ist ekki niður á svip-
aðar slóðir þar sem
skautun og skrímsla-
væðing er orðin nánast
regla í stjórnmálum.
ÞÚ FINNUR ALLT Á FINNA.IS