Tíminn - 27.06.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 27.06.1931, Blaðsíða 1
C f m a n s er í Scef jargötu 6 a. (Dpin öa^Iega fl. 9—6 Sími 2355 «8> ©jaíbfeti og afgrciösluntuður C i m a n s et Kannueig £>orsteins6ótttr, Sœrjartjótu 6 a. KeyfjaDÍf. XV. árg. Reykjavík, 27. júní 1931. 49. blað. Dagur hefndarinnar Kveldúlfur talar til bænda. i. Ihaldsmenn hafa nú beðið ósig- ur við tvennar kosningar í röð. Hvort sem tekið er tillit til þing- mannafjölda eða atkvæðatölu er flokkur þeirra orðinn í mínna- hluta í landinu. Eftir langa baráttu og hárða hefir þjóðin rekið íhaldið af hönd- um sér, fyrir fullt og allt, ef ráða má af líkum. Því er spáð af ýmsum, að eftir nokkur ár muni ekkert sveita- kjördæmi senda íhaldsmann á þing. Á Akureyri og í Hafnarfirði er íhaldið mjög í minnahluta, þó að syo ógiftusamlega hafi tekizt, að það hafi unnið bæði þau kjördæmi að þessu sinni. I Vestmannaeyj- um hefr kjörfylgi íhaldsflokksins rýrnað að .mun, þó að ennþá hafi hann þar alltrygga meirahluta- aðstöðu. 1 Reykjavík einni má heita, að fylgi íhaldsms standi í stað. En slíkt ástand getur ekki hald- izt til lengdar. I höfuðborgum allra nágrannaþjóða vorra eru íhaldsflokkarnir komnir í minna- hluta. Og það er vansi fyrir ís- lenzku þjóðina, að svo skuli ekki einnig vera hér. Það er enginn vafi á því, að stór hluti þess fólks, 'sem hingað til hefir stutt íhaldsflokkinn í Reykjavík, misskilur aðstöðu sína í þjóðfélaginu. Fjöldi af núver- andi kjósendum íhaldsflokksins í Reykjavík hefir beina hgsmuni af stefnu Og starfsemi Framsóknar- flokksins. Þetta fólk hlýtur að snúast til fylgis við andstæðinga íhaldsins innan fárra ára. n. Foringjar íhaldsflokksins hafa til skamms tíma haft mikil völd í landinu. Þessvegna eiga þeir erf- itt með að sætta sig við pólitískar ófarir. Þessvegna bárust þeir svo illa af eftir kosningaósigurinn 1927. Þessvegna gengu þeir svo langt að biðíja um aðstoð kon- ungsvaldsins til að setja þá inn í umboðin, eftir þingrofið í vetur. Og þessvegna eru blöð þeirra full af fáryrðum eftir hinn síðasta og mikla ósigur í kosninguhum 12. júní. Nú eru það ekki foringjar Framsóknarflokksins, sem fyrst og fremst verða fyrir barðinu á íhaldsblöðunum. Það eru lriósend- urnir sjálfir — kjósendurnir í sveitakjördæmunum, sem valið hafa Framsóknarmenn inn á þing. 1 gegnum blöð íhaldsflokksins talar nú Kveldúlfur til bændanna og hótar þeim hörðu fyrir að hafa gengið á móti íhaldinu. Hingað til hafa foringjar íhaldsflokksins yfirleitt talið hyggilegt að tala vel um bænd- urna. Nú eftir kosningarnar kveður við í öðrum tón. Það sem ekki fékkst með blíðmælum, á nú að knýja fram með hótunum, um að „Reykjavíkurvaldið" sé þess albúið að segja bændunum stríð á hendur! HI. Til þess að vekja eftirtekt al- mennings á skrifum íhaldsmanna nú eftir kosningarnar, skal hér birt í megindráttum" grein, sem íit kom í Morgunblaðinu, mánu- daginn 21. þ. m., daginn eftir að síðustu úrslit kosninganna voru kunn orðin. Kveldúlfi segist frá á þessa leið: það var ein aí kosningabreilum Framsóknar að hræða fáfróða bænd- iir með „Reykjavikurvaldinu". það or. sagt að þetta hafi gengið i fólkið Likt og það væri hrætt við, að Reykjavíkurvaldið kæmi og tæki sig, ef það greiddi ekki atkvæði með Framsókn. þó að undarlegt sé, er -þess hvergi getið í . hverjii þetta Reykjavíkur- vald sé fólgið. Um afstöðu Reykjavíkur til sveitanna farast Mbk svo orð: JJað er ekki rjoll að vita, hvað bændum mislíkar við Reykjavík. Reykvíkingar hafa lagt sinn svika- lausa og mikla skerf til veganna, brúanna og vegaviðhaldsins um allt land og kemur þetta þó algerlega sveitamönnunum að notum. Kveldúlfi ofbýður vanþakklæti „sveitamannanna". Því að Rvík hefir gjört fleira fyrir sveitirnar en að gefa þeim brýrnar og veg- ina: Eða skyldi þeim mislíka það, að Rcykjavik hefir tekizt það framar öll- um vonum, að skjóta skjólshúsi yfir börn sveitamannanna, sem þeir báru allslaus iit á bæjarmölina, og gáfu engan kost á því að eignast heimili fyrir sig í sveitunum. Reykvíkingar báðu þau ekki um að koma, og sízt svo mörg, að sveitir yrðu fólkslausar og bærinn lenti í húsnæðisvandræð- um. Og sveitauppeldið, sem svo mik- ið hefir verið gumað af, reyndist ekki haldbetra en svo, að börnin þutu til Reykjavíkur áður en þau voru komin á legg og oft með Jítilli for- sjá. Misjafnt gekk þeim, sem von var, en mörgum betur en áhorfðist. —¦ Maður skyldi halda, að bændurnir gleddust yfir því, og þökkuðu fyrir, að þeir að minnsta • kosti fylltust ekki heiftar og öfundar yfir vel- gengni barnanna og költuðn þau Reykj a vikurskr íl. Og enn fer hún vaxandi undrun íhaldsins yfir því, að bændurnir skuli vera svona vanþakklátir: - Máske mislíkar bændunum það, að Reykjavík og kauptúnin sunnanlands eru. bezti markaðurinn er bændur fá fyrir vörur sínar. — Mikill hluti Suðurlands nýtur góðs af þessu og selur Reykvíkingum sveitayörur miklu dýrara en á útlendum mark- aði. Er það ðfundin, sem lokar aug- um bændanna------------. En „Reykjavíkurvaldið" hefir að dómi Mbl., gjört meira en að bjarga börnunum, sem bændum- ir „báru út". Enn gleyma „sveita- m ennirnir": A8 likindum hafa þeir gleymt þvi, að embættismenn og Reykvíkingar börðust. mest fyrir stofnun myndar- legs búnaðarfélags, er síðar varð áð Búnaðaríélagi íslands. En bændurnir hafa sótt fleira til Reykjavíkur en brauðið handa börnunum og forystuna í ræktun- armálunum. Sveitirnar standa líka í menningarskuld við Reykja- vík: Bæimir hafa að sjálfsögðu verið milliliðir milli úflendrar og íslenzkr- ar menningar. peir hafa sjálfsagt flutt margt inn, sem miður fer, en þó hafa flestar endurhætur á- húsakynn- um, húsmunum, matreiðslu o. fl. runnið frá þeim og breiðst síðan upp í sveitir. Sá litli vottur til hámenn- ingar, sem er að finna hér á landi er auðvitað svo að segja eingðngu í bæjunum. En píslarvætti Reykjavíkur er fólgið í fleiru en „vanþakklæti" bændanna: Hún hefir keypt rándýrar vörur og látið leggja á sig drápsklyfjar af alls konar sköttum með sömu þolinmæði og sterkur húðarklár. En nú á ekki lengur við svo bú- ið að standa. Hnefi „Reykjavíkur- valdsins" skal reiddur að hinum vanþakklátu bændum, sem ekki kjósa íhaldsmenn á þing: Ur því að bændur móðgast svo mjög yfir Reykjavíkurvaldinu, þá væri máske ekki svo fjarri að beita því ofurlítið meira en verið hefir. pað er illt að heita stsákur og vinna ekki til þess. Dagur hefndarinnar ríðúr yfir: því hefir verið hreyft, að skilja Reykjavík frá öðrum landshlutum og láta hana búa fyrir sig að öllum sín- um gögnum og gæðuni. Bæjarbúar myndu fagna yfir þvi og bændurnir missa góSa mjólkurkú. pá myndu þeir fljótlega segja: Enginn veit hvað átt hefir fyr en misst hefir. Ef Fram- sókn vildi styðja þetta mál á þingi, þA væri Reykjavíkurvaldið úr sög- unni og bændur gætu sýnt dugnað sinn í þyí að byggja vegi, gera áveit- ur og rækta landið styrklaust. Bændur eiga ekki lengur að fá að njóta þeirra hlunninda, að „bera börnin sín út á mólinaf! í Reykjavík: Bændurnir vilja ekki að fólkið flytji úr sveitunum. Eigum við að gera þeim það til geðs, að banna inn- fiutning fólks í bæinn. Iíér verður lítið um atvinnu, og því á að taka hana fra bæjarbúum til þess að fleyta alls konar aðkomufólki? Við erum í mesta húsnæðishraki og fjöldi manna býr i lélegum heilsu- spillandi kytrum, þrátt fyrir allan þann fjölda húsa, sem byggður hefir veriÖ síðustu árin. það er lítill vegur, að Reýkvíkingar geti byggt yfir sig og sína, en erfiðara er að sjá ótal aðkomumönnum fyrir húsnæði og at- vinnu. Af aðkomumönnum mætti að minnsta kosti krefjast þess, að þeir gœtu byggt yfir sig og tækju ekki liúsnæði frá öðrum. En Kveldúlfur ætlar að ganga lengra. Hann ætlar að hefja við- skiptastríð við þau kjördæmi, sem gjörzt hafa svo djörf að senda Framsó.knarmenn inn á Alþingi: þá mætti minnast á eitt. sem Reyk- víkingum er í sjálfsvald sett: Hví eigum við að sækja vðrur okkar til Árnessýslu, mjólk og því um líkt, mannanna, sem flytja manna mest til Reykjavíkur og leggjast þó á móti henni í einu og öllu. Vér þurfum ckkert til þeirra að sækja. Öll Gull- bringu- og Kjósarsýsla er oss vin- veitt og svo má heita um Borgarfjörð. pví ekki láta þessa menn sitja fyrir viðskiptum og bæjarmarkaði hér? Flestir eru þó svo gerðir, að þeir vilja að öðru jöfnu skipta við vini sina en óvini. En það er ekki nóg að jafna um hina vanþakklátu bændur í Árnessýslu*) og tryggja markað *) „Reykjavíkurvaldið" virðist raunar hafa verið í of miklu hern- aðarskapi til þess að koma auga & UtaBnrheiioi Forsetakjör í Fi-akklandi. Þann 13. maí sl. fór fram for- setakjör í Frakklandi. Forsetinn er þar kosinn af þinginu til 7 ára í senn. í Bandaríkjum Norð- ur-Ameríku er forsetinn kosinn til 4 ára á þann hátt, að þjóðin vel- ur kjörmenn, en þeir kjósa for- setann. Við kosningu frakkneska forsetans að þessu sinni komu að- allega tveir menn til greina: Bri- and utanríkisráðherra og Poul Doumer forseti efri deildar þings- ins. Jafnaðarmenn og frjálslyndu flokkarnir studdu Briand, en fylgi Doumer var meir meðal hinna í- haldssamari flokka. Doumer var kosinn. Utan Frakklands komu úrslit kosningarinnar mörgum á óvart. Úti um heiminn er Briand miklu kunnari maður en Doumer. Um eitt skeið var hann forsætisráð- herra Frakklands og var Doumer þá fjármálaráðherra í stjórn hans En kunnastur er Briand- sem ut- anríkisráðherra og hefir' hann eftir styrjöldina innt af hendi hliðstætt hlutverlí fyrir Frakka og Stresemann vann fyrr Þjóð- verja. 1 flestum eða öllum alþjóða fundum um skaðabótamálin og af- vopnun þjóðanna hefir hann tek- ið þátt fyrir hönd frönsku þjóð- arinnar. Glæsimaður er hann eng- inn að útliti en mælskur með afbrigðum og stjórnmálamaður í slyngasta lagi talinn. Fylgismenn hans telja hann verndara friðar- ins í Norðurálfunni. Hann hefir manna mest beitt sér fyrir hug- myndinni um Bandai-íki Evrópu, sem nú er ofariega á dagskrá með stórþjóðunum. Locarnosamningur- inn er að mestu talinn verk hans. Briand var andvígur friðarsamn- ingunum og taldi að Frakkar hefðu þar neytt sigursins meir en góðu hófi gegndi. Það var hinn harðlyndi Clemenceau, sem mestu réði um þá samninga. Rétt eftir að samningurinn var undirritaður, hittust þeir andstæðingarnir, Cle- menceau og Briand. „Hvernig lízt yður á samningihn minn?" spurði Clemenceau.. „Hann er alltof lík- ur yður sjálfum" svaraði Briand. Forsetinn nýi, Poul Doumer, er háaldraður maður, nærri hálfátt- ræður, og hefir gefið sig við stjórnmálum síðan um tvítugs aldur. Hann hefir oft áður verið í forsetakjöri, í fyrsta sinn 1906. Um eitt skeið var hann lands- stjóri Frakka í Austur-Indlandi. Hann er maður virðulegur ásýnd- um og nýtur meira trausts en frægðar. Fylgismenn Briands á- sökuðu hann um að hann væri hernaðarsinni. En sjálfur á hinn aldni forseti um sárt að binda vegna heimsstyrjaldarinnar, því að fjórir synir hans létu þar líf- ið „fyrir föðurlandið". „Engimi hatar styrjaldir meir en ég" hef- ir hann sjálfur sagt. Af sumum er talið, að minning þeirra at- burða hafi nokkru valdið um kosn inguna. Hefir' franska þjóðin þá goldið honum sonabætur, eftir því sem í hennar valdi stóð. Lofthernaður Bandarikjanna. Stærsta loftskip heimsins er nú í smíðum í Bandaríkjunum og á að verða tilbúið í byrjun næsta mánaðar. Það er 785 fet á lengd 132,9 fet á breidd og 146,5 fet á hæð, með 4480 hestafla hreyfi- vélum. Stærstu loftskipin, sem áð- ur voru til, voru þýzka skipið Zeppelin greifi og ensku loftskip- in R 100 og R 101, sem fórst í fyrra í Norður-Frakklandi. Byrð- ingur skipsins er eins og venju- legt er úr aluminium og vatns- heldum dúk, og er af fróðum mönnum áætlað, að úr dúk þeim, sem fer í að klæða skipið, mætti sníða 15 þúsund kvenkjóla. Skipið er ætlað til hernaðar. Skipshöfnin verður 70-80 manns. Á því verða 16 vélbyssur og sprengikúlur til að varpa niður. að hætti loftfara. Jafnframt á það að vera einskonar höfn fyrir flugvélar. Af líkum má i'áða, að ekki verði ánægjulegt í næsta ó- friði að eiga morðtól þetta yfir höfði sér. Bandaríkjamenn leggja nú mikla stund á að búa sig undir lofthern að í næstu «styrjöld. Nýlega hélt herstjórnin sýningu á loftflotan- um, og var látið í veðri vaka, að .vei-ið væri að kenna flughernum að taka á móti óvinaárás á borg- irnar á austurströndinni.Alls voru í flotanum 650 flugvélar og nál. 1300 manns. Var flotanum stefnt að norðan og suðureftir, en æf- ingarnár fóru fram yfir þrem stórborgum: Chicago, New York og Boston. Er þeirri a<m við brugðið. Ekkert slys hlauzt af viðburðum þessum, en talið er, að þeir hafi kostað um 3 miljónir dollara. * Víða í Bandaríkjunum hefir þetta tiltæki herstjórnarinnar sætt misjöfnum dómum. 1 New York og víðar voru kröfugöngur- friðarvina í mótmælaskyni. Þyk- ir mórgum slík fjársóun illa við- eigandi á þeim neyðartímum, sem nú geysa yfir landið, enda óþarft að æsa hugi manna til hernaðar. Og þjóðirnr hinumegin hafsins líta auðvitað með þungum hug á þennan mikla vígbúnað. En ömmr fregn, sem nýlega hefir borizt vestan yfir hafið vekur meiri gleði hjá þeim þjóð- um, sem nú stynja undir oki kreppunnar og afleiðingum heims styrjaldarinnar. Það er tilboð Hoovers forseta um að fresta af- borgunum og vaxtagreiðslum stríðsskuldanna um eitt ár. Hoov- er.telur þessa tillögu tilraun í þá átt, að draga úr heimskreppunni. Evrópuþjóðirnar, sem flestar eru stórskuldugar Bandaríkjunum, taka auðvitað tilboðinu fegins hendi. En tilboð forsetans er ekki endanlegt. Það er komið undir samþykki þjóðþingsins í Banda- ríkjunum. Og það er skýrt fram tekið, að um eftirgjöf sé ekki að ræða. fyrir Korpúlfsstaðamjólkina í Reykjavík. Kaupmennirnir og út- gerðarmennirnir í Reykjavík ætla að mikill meiri hluti bænda í Borgarfjarðarsýslu mun hafa kosið póri Steinþórsson og talsverður meiri- hluti hænda í Gullbr.- og Kjósar- sýslu sr. Brynjólf Magnússon. það líka að hætta að lána landinu pen- inga. Um þetta segir Kv"eldúlfur: er gott fyrir bændurna í þessum hér- öðum, að Kveldúlfur skuli ekki enn hafa tekið eftir því, hvað þeir hafa verið „vanþakklátir" við „Reykja- víkurvaldið"! - /

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.