Morgunblaðið - 12.08.1993, Side 12

Morgunblaðið - 12.08.1993, Side 12
12 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 12. ÁGÚST 1993 Námsmenn erlendis spari sér tryggingagjöld eftir Ástu R. Jóhannesdóttur Um þetta leyti árs höfum við hjá Tryggingastofnun reynt að vekja athygli þeirra sem stunda nám er- lendis á þeirri tryggingu sem þeir hafa sjálfkrafa, séu þeir með lög- heimili hér á landi. Nú er þessi hóp- ur að undirbúa brottför sína og því tímabært að minna á sjúkratrygging- ar námsmanna. Ýmsir skólar erlendis krefjast ákveðinna trygginga af nemendum. Dæmi eru um að íslenskir náms- menn, sem ekki hafa kynnt sér rétt sinn gagnvart almannatryggingun- um, hafa lagt út í heilmikinn kostnað vegna slíkra trygginga að óþörfu. Allir landsmenn eru sjúkratryggð- ir samkvæmt lögum um almanna- tryggingar, eigi þeir lögheimili hér á landi. Þar með eru íslenskir náms- menn erlendis sjúkratryggðir sam- kvæmt þessum lögum, eigi þeir lög- heimili hérlendis. Reglur sem gilda um þátttöku al- mannatrygginga í sjúkrakostnaði erlendis eru mismunandi eftir lönd- um. Gagnkvæmir samningar Gagnkvæmur samningur um fé- lagslegt öryggi er í gildi milli Norð- urlandanna. Samkvæmt honum njóta íslenskir námsmenn og fjölskyldur þeirra sömu réttinda og íbúar við- komandi lands gagnvart sjúkra- kostnaði. Algengast er að íslenskir námsmenn á Norðurlöndum flytji lögheimili sitt til viðkomandi lands og gangi þar með inn í almanna- tryggingakerfi þess. Sjúkrakostnaður úr íslenska al- mannatryggingakerfinu er því eng- inn vegna þessara námsmanna. íslenskir námsmenn í Bretlandi, sem þarfnast nauðsynlegrar sjúkra- hjáipar, eiga sama rétt og íbúar við- komandi landsvæðis til þeirrar þjón- ustu sem opinbera heilbrigðisþjón- ustan breska (National Health Service) veitir. Réttindin eru sam- kvæmt gagnkvæmum samningi miili Iandanna um heilbrigðisþjónustu. Sjúkrahjálp aðila í einkarekstri heyrir ekki undir þennan samning. Fæst kostnaður vegna hennar að takmörkuðu leyti endurgreiddur hjá Tryggingastofnun. Aðrir námsmenn erlendis og EES-samningurinn Námsmenn erlendis með lögheim- ili á Islandi eru sjúkratryggðir hér á meðan þeir dveljast erlendis, nema þar sem gagnkvæmur samningur er í gildi milli landanna. Trygginga- stofnun ríkisins endurgreiðir því er- lendan sjúkrakostnað í sama mæli og kostnaður Tryggingastofnunar hefði verið af samskonar tilviki hér- lendis. Á reikningum vegna læknis- þjónustu erlendis verða að vera allar nauðsynlegustu upplýsingar um hverskonar sjúkrakostnað sé um að ræða og helst þarf læknisvottorð að fylgja. Dæmi um sjúkrakostnað sem end- urgreiðist eftir sömu reglum og hér- lendis er sjúkrahúsvist, læknishjálp, rannsóknir, lyf, röntgengreining, sjúkraþjálfun, sjúkraflutningur, tannlækningar á börnum og lífeyris- þegum og kostnaður vegna fæðing- ar. Verði námsmaður fyrir verulegum kostnaði vegna veikinda eða slyss erlendis og fær hann ekki endur- greiddan nema að litlu leyti, er heim- ilt að sjúkratryggingarnar taki meiri þátt í slíkum kostnaði. Trygginga- stofnun greiðir þá 75% af hlut sjúkl- ings í fyrstu 1.000 Bandaríkjadollur- um, en 90% af þeim kostnaði sem fer þar yfír. Reglan tekur til náms- mannsins sjálfs, maka hans og barna. Umframkostnaður greiðist þó ekki vegna fæðingar. Námsmaður samkvæmt þessu er sá sem er í láns- hæfu námi. Sé námsmaður tryggður hjá tryggingafélagi, sem greiðir hluta kostnaðar, á hann ekki rétt á þátttöku almannatrygginga nema að því leyti, sem tryggingafélagið bætir ekki. Búast má við að EES-samningur- inn taki gildi á næstunni. Ekki verða Ásta R. Jóhannesdóttir „Nemendur geta fengið skriflega staðfestingu á ýmsum tungumálum hjá Tryggingastofnun um að þeir séu sjúkra- tryggðir samkvæmt ís- lenskum lögum og hvað í tryggingunni felst. “ neinar breytingar hvað varðar náms- menn við gildistökuna, þar sem samningurinn miðast við atvinnu- þátttöku. Reglur gagnvart náms- mönnum verða því óbreyttar á Evr- ópska efnahagssvæðinu hvað þetta varðar, nema um atvinnuþátttöku í landinu sé að ræða, þá verða þeir sjúkratryggðir í viðkomandi landi. Staðfesting frá Trygginga- stofnun getur sparað útgjöld Margir erlendir skólar krefjast þess að nemendur hafí tilteknar lág- marks sjúkra- og slysatryggingar. Þær þurfa oft að vera betri en þær tryggingar sem almannatrygging- amar bjóða. Einnig krefjast sumir skólar þátttöku í hóptryggingu hjá tilteknu erlendu vátryggingafélagi. Nemendur geta fengið skriflega staðfestingu á ýmsum tungumálum hjá Tryggingastofnun um að þeir séu sjúkratryggðir samkvæmt íslenskum lögum og hvað í tryggingunni felst. Vottorð frá skóla eða lánasjóði þarf að fylgja beiðni um staðfestinguna. Með því að framvísa þessari staðfest- ingu er oft hægt að sleppa við eða fá afslátt af skyldutryggingum er- lendra skóla. Þessar upplýsingar ættu samt ekki að draga úr því að námsmenn kaupi sér tryggingar hjá tryggingafélög- um. Slíkar tryggingar greiða oft mun fleiri tegundir sjúkrakostnaðar en almannatryggingakerfíð. Einnig þurfa menn að leggja út fyrir kostn- aði og fá síðan endurgreitt sam- kvæmt almannatryggingunum, en sjúkrareikningar eru sendir beint til tryggingafélags gegn framvísun tryggingaskírteinis í hinu tilvikinu. Það er því að ýmsu að hyggja í þess- um efnum. Námsmenn og aðrir sem ætla utan til dvalar, ættu því að kynna sér þann rétt sem þeir eiga samkvæmt íslenskum lögum, áður en haldið er af stað. Höfundur er deildarsijóri félags- mála- og upplýsingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins. Fúnir innviðir Höfuðstöðvar vega- gerðar í Borgames eftir Þorvald Gylfason Það er stundum sagt um arki- tekta, að mistök þeirra séu afdrifa- ríkari en mistök annarra manna. Þetta á líka við um aðra húsbyggj- endur, þar á meðal byggingarmeist- ara samfélagsins: þá, sem setja okk- ur lög og leikreglur í umboði almenn- ings. Þjóðarskemman, hús og heimili okkar allra, er eins og önnur hús. Hún útheimtir vandlegt viðhaid og endurbætur. Hún er líka eins og aðrar byggingar að því leyti, að fún- ir innviðir sjást ekki auðveldlega: Utan frá getur hún virzt vera í góðu lagi, þótt innviðimir séu að veikjast eða jafnvel bresta vegna vanrækslu. Bolshoi-óperan í Moskvu er gott dæmi um þetta. Frábært leikhús hefur verið látið drabbast niður að innan árum saman, þótt framhliðinni hafí verið haldið sæmilega við til að villa um fyrir vegfarendum. Nú er svo komið, að Rússum sjálfum er um megn að gera við bygginguna, svo að Menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNESCO) hefur ákveðið að gera húsið upp fyrir eigin reikn- ing. Færeyjar, Argentína og Úrúgvæ Eitthvað þessu líkt getur hent heil þjóðfélög, ef þau gá ekki að sér. Ef þjóðarskemman er látin drabbast niður að innanverðu getur viðhaldskostnaðurinn orðið illvið- ráðanlegur á endanum. Þá geta aðr- ir þurft að taka að sér nauðsynlegt viðhald og endurbætur. Þetta eru Færeyingar að reyna um þessar mundir. Þeim er ókleift að vinna sig út úr þeim vanda, sem þeir hafa komið sér í, án verulegrar fjárhags- aðstoðar frá Dönum. Færeyingar nutu mikillar velvildar í Danmörku, á meðan allt lék í lyndi. Nú er gert grín að þeim í dönskum blöðum. Færeyjar eru ekkert einsdæmi. Argentína var eitt ríkasta land heims á fyrsta þriðjungi þessarar aldar, en dróst síðan aftur úr öðrum hátekju- löndum og er nú ekki nema svipur hjá sjón. Þetta gerðist smám saman, þannig að sumir tóku jafnvel ekki eftir því fyrr en eftir dúk og disk. Þetta gerðist meira að segja án þess, að efnahag landsins hnignaði beinlín- is. Það, sem gerðist, var, að efna- hagslífið 1 Argentínu staðnaði, á meðan önnur hátekjulönd bjuggu við mikinn hagvöxt. Og hagvöxtur hleð- ur utan á sig með tímanum. Ef tvær þjóðir búa við jafnmiklar tekjur á mann í upphafí og önnur þeirra býr til dæmis við 3% meiri hagvöxt en hin að öðru jöfnu, þá verður önnur orðin sex sinnum ríkari en hin eftir sextíu ár. Þetta henti Argentínu. Úrúgvæ, sem er næsti bær við Argentínu, var velferðarríki að evr- ópskri fyrirmynd fram yfír 1960, en þá tók að halla mjög undan fæti í efnahagslífi landsins. Verðbólgan þar hefur verið nálægt 60% á ári að meðaltali síðan þá. Erlendar skuldir hafa þrefaldazt síðastliðinn áratug 1 sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, þótt þær séu að vísu mun lægri en hér heima á þennan mælikvarða. | Menntafólk hefur flúið landið í hrönnum. Nú eru þjóðartekjur á mann þar suður frá nálægt áttunda parti af tekjum á mann í Evrópu. Hvernig gat þetta gerzt? Efnahagshnignun Færeyinga, Argentínumanna og Úrúgvæbúa á rætur að rekja til óstjómar fyrst og fremst. Hér á ég ekki aðallega við óstjórn í efnahagsmálum frá degi til dags af því tagi, sem menn þrátta um í blöðunum alla daga. Nei, ég á við vanrækslu á viðhaldi. Innviðir efnahaglífsins fúnuðu án þess að stjórnvöld gættu þess að styrkja þá jafnharðan með því að leiðrétta lög og leikreglur atvinnulífsins í sam- ræmi við kall og kröfur tímans. Tökum Færeyjar fyrst. Færeying- ar urðu óhóflegri skuldasöfnun og ofveiði að bráð. Þeir héldu uppi háum tekjum með því að safna skuldum í útlöndum og ganga á sameignina í sjónum umhverfis eyjamar. Þeir hefðu átt að hafa betri stjórn á bankamálum sínum, sjávarútvegs- málum og samskiptum við Dani. Þeir hefðu líkast til umfram allt átt að breyta kjördæmaskipan eyjanna þannig, að einstakir dreifbýlisþing- menn kæmust ekki upp með að láta byggja jarðgöng í gegnum fjöll handa sauðfé auk annars og maka krókinn sjálfír um leið. Þá hefðu Færeyingar trúlega getað komizt hjá því að sigla efnahagslífi eyjanna í strand. Færeyskir stjómmálamenn voru varaðir við. Þeir kusu að hafa vamaðarorðin að engu. Þess vegna fór sem fór. Hnignun Argentínu á sér flóknari skýringar, enda er landið stórt og Þorvaldur Gylfason „Færeyingar urðu óhóflegri skuldasöfnun og ofveiði að bráð.“ fjölmennt og efnahagslífið fjölbreytt eftir því. Eitt stendur þó upp úr. Á sama tíma og heimsbúskapurinn blómstraði í skjóli fijálsari viðskipta eftir heimsstyijöldina síðari lagðist Argentína gegn fríverzlun og reyndi þess í stað að loka efnahagslíf lands- ins inni í vemdarmúrum. Argentínu tókst ekki að viðhalda góðum við- skiptatengslum við Evrópu eða afla nýrra viðskiptasambanda í staðinn. Sjálfsþurftabúskapurinn dró úr hag- vexti og viðgangi í landinu. Aukin einangrun átti þannig talsverðan þátt í því, að lífskjör almennings í Argentínu drógust aftur úr kjörum fólks í Evrópu og Norður-Ameríku. Þetta gerðist ekki aðallega vegna þess, að ríkisstjórn landsins væru mislagðar hendur við stjóm efna- hagsmála frá degi til dags, þótt ýmisleg hagstjómarmistök yfírvalda reyndust argentínsku þjóðinni sann- arlega þung í skauti, en það er ann- að mál. Nei, þetta gerðist öðru fram- ar vegna þess, að stjórnvöld van- ræktu að skapa trausta og heilbrigða umgerð um efnahagslífíð og búa þannig um hnútana í lögum og leik- reglum, að lýðræði væri virkt og við- skipti væru frjáls. En margt annað lagðist á sömu sveif, eins og nærri má geta. Höfundur er prófessor í hagfræði við Háskóla íslands. eftir Ingibjörgu Pálmadóttur Um langt skeið hefur verið unnið að því að finna ríkisstofnunum stað á landsbyggðinni og með því móti á að draga úr þeirri miklu byggðarösk- un sem víða hefur átt sér stað og flestir eru sammála um að ekki sé aðeins óæskileg heldur líka dýr fyrir þjóðarbúið í heild. Nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar hefur sl. tvö ár unnið að gerð til- lagna um flutning ríkisstofnana út á land og hefur hún nú skilað af sér. Tillögumar hafa fallið í misgóðan jarðveg eins og við mátti búast. Einna mesta og jafnframt neikvæð- asta umræðan er um flutning höf- uðstöðva Vegagerðarinnar í Borg- arnes og margir hafa tjáð sig um hversu óhugsandi þessi flutningur sé. En þegar betur eru skoðuð rökin með og á móti kemur í ljós að varla er hægt að hugsa sér heppilegri stað en Borgarnes fyrir höfuðstöðvar Vegagerðarinnar. Borgames er í þjóðbraut og samgöngur hinar ákjós- anlegustu, stutt frá höfuðborginni á fyrsta flokks vegi svo ekki sé minnst á það ef Hvalfjarðargöng verða að veruleika. Starfsfólk Að sjálfsögðu hefur þessi flutning- ur í för með sér röskun fyrir starfs- fólk Vegagerðarinnar engu síður en almenn byggðaröskun hefur haft veruleg óþægindi í för með sér fyrir landsbyggðarfólk. Það sem kemur manni mest á óvart í umræðunni um þetta mál er það að fullyrt er að sérhæft og vel menntað starfsfólk Vegagerðarinnar telji það ekki koma til greina að flytja sig um set. Það kann vel að vera erfítt að flytja stofn- un sem slíka í einum áfanga en ég trúi ekki öðru en að hægt sé að flytja hana í áföngum. Það er búið að of- meta nútíma fjarskiptatækni ef hún nýtist ekki í tilvikum sem þessum. Ég minnist umræðunnar þegar Grundartangaverksmiðjan var í upp- byggingu. Þá var fullyrt fullum fet- um að það yrði að koma upp loftpúða- skipi milli Grundartanga og Reykja- víkur til þess að fá til verksmiðjunn- ar þá menntuðu menn sem auðvitað gætu hvergi búið nema í Reykjavík. Reynslan hefur sýnt að þessir sér- Ingibjörg Pálmadóttir „En þegar betur eru skoðuð rökin með og á móti kemur í Ijós að varla er iuegt að hugsa sér heppilegri stað en Borgarnes fyrir höfuð- stöðvar Vegagerðar- innar.“ hæfðu og vel menntuðu einstaklingar hafa fest rætur á svæðinu og hafa óneitanlega verið byggðarlaginu mikil lyftistöng. Kostnaðarþátturinn Það er fullyrt að mun dýrara verði fyrir heildina að höfuðstöðvar Vega- gerðarinnar verði staðsettar í Borg- amesi í stað Reykjavíkur. Ekki hefur sá útreikningur komið fyrir sjónir almennings og nauðsynlegt er að nákvæmlega sé farið ofan í saumana á því dæmi áður en fullyrt er án raka að rekstrarkostnaður verði mun meiri. Það er skylda ráðamanna að fara vel yfír þetta mál og leita allra leiða til að færa ríkisstofnanir út á land. Það er byggðastefna í raun. Höfundur er alþingismaður fyrir Vesturíandskjördæmi.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.