Heimskringla - 09.04.1919, Síða 7

Heimskringla - 09.04.1919, Síða 7
WINNIPEG, 9. APRÍL 1919 HEIMSKRINGLA 7. BLAÐSIÐA Samtal (Eftir M. J.) “ÞaS er nú annars Ijóta óstjóm- in hér í landinu. ÞaS lítur ékki út fyrir, aS ástandiS ætli aS batna mikiS, þó stríSiS sé á enda," sagSi LýSur viS Þorgný frænda sinn. "HvaS er þaS sérstaklega, sem þú átt viS meS orSinu óstjórn?” eagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “ÞaS er nú svó margt, aS þaS verSur naumast tölum taliS: Fjárdráttur, örbirgS og siSleysi.” “HafiS þiS ekki þjóSstjórn? Kýs ekki þjóSin stjómendur sína? Og ef svo er, hlýtur hún aS vilja iáta stjóma sér eins og gjört er,” sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “Heldur þú, aS fólkiS vilji láta beita sig öSru eins ranglæti og gjört er? Alt sem fólk- iS getur gjört, er aS kjósa menn- ina til aS stjóma; en þaS fær ekki ráSiS viS hvernig þeir beita valdi p * * «nu . “Er stjómar ranglætiS nokkuS annaS en þaS ranglæti, sem allir meSlimir þjóSfélagsins beita hver gagnvart öSmm, þar. sem þeir koma því viS?” sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “Því ver mun þaS í mörgum tilfellum eiga sér staS og munu margir nota tæki- færiS aS kúga aSra þar sem þeir fá viS komiS.” “Hvernig geta þeir menn ásak- aS stjómina; geta þeir ætlast til aS hún sé betri en þeir sjálfir?” sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: Þessir menn, sem kosnir hafa veriS, fengu at- kvæSi hinna fátæku, vegna þess, aS þeir prédikuSu svo mikiS um fanglætiS, og lofuSu aS utrýma því og stjóma á réttlátan hátt. “Mundu ekki einnig þeir fá- tæku gjöra alveg þaS sama og þessi stjóm gjörir, ef þeir kæmust í þá stöSu?" sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “ÞaS er mjög hætt viS því, því er ver.” “Alt svo er þaS ekki mannúS- ar og réttlætis tilfinningin, sem kemur ykkur til aS kveina undan ranglætinu, heldur öfund á ann- cira velgengni. ÞiS verSskuldiS því vissulega þá stjóm, sem þiS hafiS; eSa hvaS meinar þú annars meS orSinu ‘réttlæti’, LýSur minn?” sagSi ÞorgnýT. LýSur svarar: “Eg var aS tala um stjómmál og hiS stjómmála- lega réttlæti er aS framfylgja lög- unum jafnt gagnvart öllum þegn- um landsins. “En eru þá lögin sjálf réttlát?” sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: ‘ ÞaS verSur aS álítast svo, meSan þau eru í gildi, annars yrSu þau forsmáS. “En lögin geta aS eins veriS réttlát, ef þau em bygS á réttlát- um grundvelli,” sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “En er nokkur gmndvöllur til, sem öllum kemur saman um aS sé réttur, til aS byggja á almenn lög?" “Já, þaS kemur öllum saman um, aS heilbrigSi sé æSsta keppi- mark heimsins. Keppimörk heims- menningarinnar eru því, aS mann- kyniS nái líkamlegri, sálarlegri og þjóSfélagsIegri heilbrigSi. Ef lög- in miSa ekki til aS fullnægja þess- ari grundvallar stefnu, þá em þau ekki réttlát,” sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “Eg hugsa aS menn hafi nóg aS gera fyrst um sinn aS sjá um aS núverandi lög- um sé framfylgt; eSa aS minsta kosti geta menn ekki réttilega krafist meira af stjóm þjóSanna. "Fg sé á svörum þínum, a<S þú skilur ekki lýSstjóm. ÞaS er þing- stjóm, tsem þú ert aS tala um. LýS- stjóm byggist á meSvitund borg- aranna um aS þeir em frjálsir hlut- ir, sem mynda þjóSfélagiS og em því ábyrgSarfuIlir fyrir því. Sér- hver borgari veit, aS allar hans persónulegu athafnir og fram- kvæmdir eiga aS miSa til aS efla heilbrigSi heildarinnar. Þeir vita, aS þeir em stjómendur, en ekki þeir er stjórnast láta. Þeir sem ekki síulja þessa afstöSu sína rétt og gjöra ekki skyldu sína gagnvart þjóSfélaginu, hafa engcin rétt til aS ásaka þá sem taka þátt í eSa vinna aS velferSarmálum þjóSar- innar. Hefir þú nokkuS gjört til aS bæta þjóSfélagsmeinin, sem gefur þér rétt til aS ásaka stjóm- ina um ranglæti? Hefir fram- koma þín gagnvart öSrum veriS fyrirmynd í mannfélaginu?” sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “Eg játa, aS eg er engin undantekning frá hinni al- mennu reglu, aS reyna aS sjá um sjálfan mig. ÞaS væri líka þýS- ingarlítiS, þó eg færi aS fórnfæra velferS minni fyrir almennings heill. ÞaS mundi engin áhrif hafa á stjórn landsins.” “ÞaS er nú einmitt þessi hugs- unarháttur, sem heldur til baka allri framþroun í lýSstjórn og menning þjóSanna. Menn skilja ekki sína borgaralegu ábyrgSar- skyldu. Fjöldinn af borgurunum ætlast til, aS einhverjir aSrir gjöri þaS, sem þeim ber sjálfum aS gjöra. Þeir skilja ekki hvaS til i þess útheimtist, aS verSa frjálsir menn í lýSstjórnarlandi. Persónu- frelsi einstaklinganna skapar lýS- frelsiS, og ert þú því, LýSur minn, ábyrgSarfulIur fyrir því, sem af- laga fer í stjó*n landsins í sam- búSinni,’ sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “Eg get ekki skiliS, aS þaS hvíli ábyrgS á mér gagnvart þeim þjóSlífsmeinum, sem eg tók engan þátt í orsök- inni til.” ‘Nema þú hafir gjört alt sem í þínu valdi stóS til aS afstýra mein- unum, þá ber þú þinn hlut ábyrgS- arinnar, og þar er ein af stórsynd- um mannanna, hvaS lítiS þeir gjöra til aS laga mannfélags ásig- komulagiS, svo þessar illu orsakir geti ei skapast og boriS afleiSing- ‘. Ef nógu stór meirihluti mann- kynsins hefSi veriS vakandi fyrir komandi hættu, áSur en stríSiS byrjaSi, þá hefSi þaS hæglega getaS afstýrt því, og um leiS öll- um þeim hörmungum, sem þaS leiddi yfir heiminn. ÞaS verSur nú aS borga dyraverSi sína van- rækslusynd. HvaS gjörSir þú til aS afstýra því?" sagSi Þorgnýr. LýSur svarar: “Eg skil ekki þessa ábyrgS, sem þú ert aS tala um. Eg hél't aS ábyrgSin hvíidi öll á þeim, sem stjórna mannfé-, lagsmálunum." “En þaS eru einmitt allir borg-| ararnir, sem stjóma þeim. ViS skulum þá fara út til náttúrunnar^ til aS skilja þetta; viS verSum hvort sem er aS sækja þangaS all-' ar hinar sönnu fyrirmyndir, frá henni hafa menn lýSstjórnar hug- myndina. Sérhver lifandi líkami er safn af óteljandi eindum (cell- um), sérhver cella hefir sitt hlut- verk aS viShalda heilbrigSi lík- amsheildarinnar; þær hafa allar hina sameiginlegu næringar upp- sprettu: blóSiS, og þær taka úr þessari uppsprettu aS eins þaS, sem þær þurfa til aS viShalda líf- inu í heiIbrigSu ásigkomulagi. Taki einhver þeirra meira en hin heil- brigSa þörf þeirra krefur, þá sýkj- ast þær sjálfar af ofnautn og or- saka um leiS aS aSrar cellur sýkj- ast af skorti, og viS þaS missir heildin heilbrigt jafnvægi; meSan hver eind tekur aS eins þaS sem hún þarf af viShaldi af hinum sam- eiginlega viShaldsforSa, verSur líkaminn heilbrigSur. HeilbrigSi hans byggist á því, aS engin cellan taki of mikiS. Þarna höfum viS grundvöll fyrir heilbrigSri lýS- stjóm; ogfivaS vanrækslusyndina snertir, sýnir náttúran okkur góS fyrirdæmi. Ef þú verSur fyrir eit- ur innspýting í háræSar hörunds- ins, og gjörir ekkert tii aS hindra útbreiSsIu þess, þá fer þaS von bráSar um allan líkamann og sýkir hann; en ef þú hindrar útbreiSsI- una, sýkist hann ekki," sagSi Þor- gnýr. LýSur svarar: “ÞaS getur naumast veriS sönn samlíking á lifandi mönnum og meSvitundar- lausum cellum, óhreyfanlegum í í líkama mannsins.” “Hver einasta snerting eSa sær- ing, sem þær verSa fyrir (cellum- ar), fer samstundis til heilans. All- Síórkostleg UPPBOÐSSALA / a Hestum, Nautgripum, Svinum og Akuryrkjuverkfærum, Yerður haldin LAUGARDAGINN, 12. APRIL, 1919, að Calrin station, Manitoba. ÞRJÁR MÍLUR SUÐUR FRÁ HEADINGLY, OG 17 MÍLUR VESTUR FRÁ WINNIPEG Á C. N. R. BRAUTINNI — SALAN BYRJAR KLUKKAN 10.30 FYRIR HÁDEGI. Hestar, Nautgripir, Svín, Akuryrkjuverkfæri o. s. frv. One Rumley Oil Pull 30-60 Engine with 8 breaker bottoms and Engine Steering Device. One Red River Special Separator, 36-56. 5 Massey-Harris Binders. 8 Farm Wagons. One International Hay Press; One Dane Stacker; four Hay Racks. 2 Hay Sweeps; 2 twelve-foot Rakes. 3 Mowers. 3 Double-Disk Drills — 2 Massey- Harris and one Hoosier's. 3 Gang-Plows; 2 Sulky Plows; 1 Breaking Plow. One Dodd Cultivator. One Corn Cultivator. One set of 6-section Harrows. 2 Disk Harrows. 5 Massey-Harris Cultivators. 1 Land Packer. 1 Planet jun. Hand Seeder. 4 sets Binder Hitches. 1 Fleury Chopping Mill. I Chatham and 1 Jumbo Fanning Mill. | Cypher Incubator, 140 Eggs, 1 Brooder. 1 Grain Pickler; 1 Scale; I Kange. Several Sets of Working Harness. 1 2 Farm Horses, all in good working condition 2 Cows; 4 Sows; 1 Boar. 20 Young Pigs. One Forge; One Vise; One Anvil. Járnbrautarlest fer frá Union Station, W.peg, kl. 9.50 f. h. bæjartíma, og kemur til Calrin stöSvar kl. 1 0.20. — Ráðstafanir verða gerðar til að flytja fólk til Headingly þá salan er bú- in, og þaðan ganga strætisvagnar til Winnipeg á hverjum klukkutíma. SKILMÁLAR:—Upphæðir er nema $20.00 eða minna, borgist út í hönd. Á stærri upphæðum fæst Borgunarfrestur til 1. Nóvember 1919, með 8% rentum og gegn undirskrift tveggja manna, sem gildir eru teknir. 6% afsláttur á upphæðum yfir $20.00, ef borgaðir eru strax. SÉRSTAKLEGA góðir skilmálar gefnir á ÞRESKIVÉLINNI og RUMLEY GASOLINE VÉL. Alt verður að seljast, því eigendumir hafa selt lönd sín og hætta nú öllum búskap. Matur ókeypis. S. Brynjólíson & Co. n Eigendur Páll Peykdal Uppboðshaldari féllu á þessum eða hinum staðn- um, heldur hann uppi að vísu, sem um sinn vakir, en þó fyrnist yfir og gleymist slíkt minningarmark nær tímar líða; og litla hughægð né harmsbót hygg eg slíkur minnis- varði veiti. Þótt þeir viti, að þetta minnismerki standi einhvers- staðar og sem fæstir þeirra líta nokkru sinni. Það gróa ekki upp af h onum fram í tímann blóm kærleika og mannúðar, er óbein- línis tali til hinna lifendu: “Gleym- ið okkur ekki.” Og svo er nú á það að líta, sem reyndar hefir sannað hvernig tör.n tímans, mis- jöfn umgengni mannanna og óvið- ráðanleg átök náttúrunnar, eyði- leggja smámsaman og að engu gjöra minjagripi og listaverk, hve rækilega sem þau eru vörðuð. Aðra tillögu vil eg bera fram: þá, að samið verði í nálægri tíð “Minningarrit ísl. hermannanna" allra, bæði þeirra, sem féllu og hinna, sem afturkomu varð auðið; skyldi það vandað að öllum frá- gangi, sem framast væri unt; ætti það að skýra frá æfiatriðum þeirra áður en þeir gengu í her- þjónUstu, nánustu ættingjum þeirra, nær þeir féllu eða voru heim aftur komnir o. fl.; ætti að fylgja mynd aif hverjum einstök- um hermanni. Bókin ætti að vera rituð á íslenzku, í gullskrúði hins göfugasta og fegursta máls. Þessi bók myndi verða varanlegt minn- ingarmerki og sannur aufúsugestur skyldmennum hermannanna; hún myndi sjálf vel standa kostnaðinn; í með litlum undantekningum ! myndi hún verða heimilisbók | meðal allra Vestur-lslendinga. Svo ætti að leggja niður eitt eða i fleiri eintök við Landsbókasafnið í Reykjavík og við háskólasöfnin hér í landi. Eg hygg nú að þetta yrði varanlegt og vinsælt minnis- merki og íslenzkri þjóð til sóma. Eg vona og óska, að Vestur- Islendingar finni sér það ljúft og skylt, að láta ekki minningna hetj- anna ungu falíla niður; gjöri sitt bezta til, að hún verði ekki gleymskunni að herfangi. Sann- arlega er verðugt að rita æfisögu þeirra gullnu letri á söguspjöld þessa tíma; þeir eiga “söguna stutta en göfuga.” 28. marz 1919. Jónas J. Húnford. ur líkaminn er því sameiginleg meðvitund, og það endurtekur sig í mannfélagsheildinni; við kenn- um til þegar við vitum ajS aðrir kveljast, hvar sem þeir eru á jarð- arhnettinum. Það sannar, að mannkynið er sameiginleg heild; það sannar ábyrgð einstakling- anna gagnvart henni, sú skylda að halda sjálfum sér heilbrigðum og hafa heilbrigð áhri'f á aðra hluti heildarinnar," sagði Þorgnýr. Lýður svarar: “Eg sktl ekkert af þessu tali þínu, Þorgnýr; við skulum heldur tala um stjórnmál- in á vanalegan hátt. Hvað segÍT þú um Bolsheviki hættuna hér í landinu? Þeir kalla sig hina einu sönnu lýðstjórnarmenn.” “Hvað gott og rétt, sem mál- efni þeirra annars kann að vera, þá verður það rangt, með því að beita ofbeldi til að koma því í framkvæmd ; ofbeldi er röng fram- kvæmdar aðferð, ekki emungis hjá Bolshevik mönnum, heldur öllum öðrum, og sá sem byrjar of- beldi, ber ábyrgð afleiðinganna. Auðvitað ættu menn að verjast með skynsemi og sanngimi eins lengi og unt er; að verjast ofbeldi með ofbeldi, getur verið réttlæt- anlegt, þegar menning, mannúð og réttindi eru í veði, og skynsamleg rök og samnings tilraunir forsmáð- ar eins og í hinu nýafstaðna stríði. Það er ekki útlit fyrir rnikla Böl- sheviki hættu hér í landi enn sem komið er; það hafa hvergi komið fram tillögur um að mynda félags- skap með því augnamiði að beita sameiginlegu ofbeldi til að ná til- gangi sínum eða að koma á stjórn- arbyltingu. Sé nokkur hætta á ferðum, er það algerlega á valdi þeirra, sem halda réttinum yfir auðsuppsprettum landsins, að af- stýra þeirri hættu. Eftir því sem þeir unna öðrum meira og meira jafnréttis við sig sjáifa, eftir því hverfur meir og meir ástæðan til óánægju. Og líklegt er, að þeir sem réttinum halda, sjái í tíma, að það er mannlegra og farsælla, að jafna honum niður meðal hinna réttlausu, áður en þeir taka hann með valdi. Þú ættir, Lýður minn, \ að flytja þá kenning til auðvalds- ins og afstýra þannig stórri hættu” sagði Þorgnýr. Minnisvarðamálið ---*---- Af vestur-íslenzku blöðunum í Winnipeg sé eg, að mikið er hugs- að, rætt og ritað um að reisa veg- legan minnisvarða hinum föllnu ís- lenzku hermönnum, og munu flestJ ir játa, að það sé bæði verðugt og vel viðeigandi; um hitt munu verða skiftar skoðanir, hvemig minnisvarðinn eigi að vera; undir því, hvemig þau ráð verða ráðin, hygg eg að hluttaka almennings verði komin. Um það vildi eg mega láta skoðun níína í ljósi. Það er sérstaklega tvent, að mér virðist, sem leggja verður til grundvallar, nær ákveða skal um fyrirkomulag. I fyrsta lagi er, að hann sé í samræmi, sem framast verður, við þá göfugu hugsjón, sem hermennimir ihöfðu, er þeir fómfærðu sér, til að vemda rétt- læti, frið og frelsi; að hann bendi fram í tímann, á þann kærleika og þá fómfýsi, sem þeir sýndu með því að leggja sitt líf út fyrir bræð- urna. Og í öðm lagi, að hann, ef mögulegt væri, — gseti orðið nokkur hugbót og harmaléttir for- eldrum þeirra og öðrum nástæð- um, sem söknuðinn ®g hjartasorg- in hefir lagst á með öllum sínum þunga. Þetta, sem eg hefi nú bent á, finst mér vera helgidómur málsins, sem vandlega þarf að varðveita. Það eru göfugar hug- sjónir, sem eru hjartapunktur minnisvarða málsins, og það eru þær, sem eiga að vera Jííið og sálin í öllum framkvæmdum þess, I en ekki þjóðmetnaður né yfirlæti. Samkvæmt því sem þegar hefir verið tekið fram, vil eg mega gjöra svolátandi tillögu: Að Vest- ur-lslendingar myndi sjóð, með frjálsum fjárframlögum, er nefn- ist: “Minningarsjóður hinna föllnu íslenzku hermanna” o.s.frv.; skal sjóður sá aukinn unz hann hefir náð ákveðinni upphæð; sé hann svo löggiltur og settur undir vemd hins opinbera; ekki skal eyða af sjóðnum um tiltekinn árafjölda; vöxtunum skal varið til hjálpar fyrst og fremst konum og bömum þeirra ísl. hermanna, sem féllu, og næst því'til styrktar örkumluð- um og ósjálfbjarga afturkomnum íslenzkum hermönnum, alt eftir því hvar þörfin væri mest og neyðin stærst. Þessi minnisvarði finst mér ætti bezt við; hann héldi uppi merki kærleiks og mannúð- ar, merkinu því, sem hermennim- ir stríddu og létu lífið fyrir. Að reisa í þessu tilfelli minnis- varða úr steini eða málmi, virðist ekki ákjósanlega vel viðeigandi, hversu prýðilegur og kostbær, sem hann væri. Minningunni Um það, að þessi eða þeir voru uppi og In^riði G Fveirsson látinn. Kýlqga barst mér sú sorgartregti að góðivimir minn, dren.glyndis- og gáfnaiiMtðurinn Indriði O. Sveins- son, 'væri lá‘inn. Hann dó úr siKÍnsku veikinni þar sem hann var við fiskiveiðar í Norður-Alberfa des s. 1. Lífcið var llu' t til Edmon- ton og l>ar var hann jarðaður ls'. s. m. Sá látni var rúmra 45 ára gainall, fæddur 22. anrfl 1S73. Hann var úbskriifaður ail' Möðruvallaskóla og var fcennari við hann sfðar um nokkur ár. Hér vostra var hann í Sellkirk og Winnipeg uan möng ár, og fékat hann um tíma vjð verzlun. Fyri<r nokkrum áinun fhittist liann tfi Graham Lsland B. C. og tók sér þar land, on hvarf aiftur austur á bóg- inn eftir stoita dvöl iþar. Indriði G. Sveinsson var skýr- leifcs- og hæfi'leikamaður, vel men.t- aður og fjölliesinn og liafði heil- brigða og dbíp hugsaða lífeskoð- un. Hann var listaskrifari, vel hagorður og rithöfundur góðiur. Yar það sorglegt, að hann náði ekki að komast á rétta hyllu hér í landi ; gat því ekki beitt þeim góðu hæfileikuan, som honum voru meðfæddir og hann ræifctaði avo vel. Sá látni var tilifinningamaður, nokfcuð dulur i skapi, en, frábær- loga sfcomtilogur í samræðura, er maður kyntist honum. Var unun að sitja með honum, sfcrafa og oyða kvöldinu; hann var svo sfcýr, svo Ift- iillátur og einlægur vinur vina sinna og hinn beztj dregur í orðsins fylstu merkingu; var hann virtur og viel metinn af öillum, sem höfðu kynni af honum. Hamn var ógiftur alla æíi og stóð iþvl cinn í þaráttu lífe- ins. Einn bróðir og fjórar systur harma hann aárt, því hann var góður bróð- ir. Þökk fyrir viðkynninguna, fyrir drengskapinn, fyrir Ijósið, sem þú fcveyktir. Þetta er ekki ætiminning, að eíns lftið visið laufblað á leiði míns látna vinar. Sofðu í Guðsfriði. G. J. Oleson. Glenhoro, Man

x

Heimskringla

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.