Þjóðviljinn - 22.03.1977, Side 12

Þjóðviljinn - 22.03.1977, Side 12
12 SIÐÁ — ÞJÓÐVILJINN Þriöjudagur 22. mars 1977 Allt frá þvl aö Che Guevara var I Kongó 1965 höföu kúbanir haidiö nánu sambandi viö sjálfstæöishreyf- ingarnar I portúgölsku nýlendunum. AÐGERÐ CARLOTA Saga stríðsþátttöku kúbana í Angólu, sögð samkvæmt kúbönskum og róm- ansk-amerískum heimlldum Gagnstætt þvi, sem haldið hefur verið fram á Vesturlöndum og margir hafa talið senni- legt, sendi Kúba ekki her til Angólu vegna þess að Sovétrikin legðu að kúbumönnum að gera það, heldur tók kúbanska stjórnin á- kvörðun um þetta i framhaldi af hjálpar- beiðnum frá MPLA. Kúbanska stjórnin lét þá sovésku ekki vita af þessari ákvörðun sinni fyrr en eftir að hún hafði verið tekin. Þetta er eitt margra merkilegra fróðleiksatriða, sem koma fram i greina- flokki eftir Gabriel Garcia Marquez, sem er kólombiumaður og einn kunnustu rithöfunda og blaðamanna Rómönsku- Ameriku. Ekki fer það leynt að Garcia Marquez hefur samúð með kúbönum og má þvi vera aö skrif hans séu ekki með öllu óhlutdræg, enhinsvegar erhann nákunnugur Kúbu og hefur þar að auki sem rómanskur amerikumaður auð- sjáanlega næmari skilning á mönnum og málefnum spænsk- og portúgölskumælandi þjóða báðum megin Atlantshafs en al- gengt er um norður-evrópska og norðurameriska starfsbræður hans. Auk þess hefur ekki verið mikið um það i vestrænni pressu til þessa að saga stríösþátttöku kúbana i Angólu hafi verið sögð frá þeirra hlið. Má þvi gera ráð fyrir því að i heild sé mikill feng- ur að skrifum Garcia Marquez, sem hefur haft aögang að fyllstu upplýsingum frá kúbönum um þetta mál og sögu sambands Kúbu við afriskar frelsishreyf- ingar allmörg ár aftur timann. MPLA hætt komin Frá sjónarmiði margra kom herför kúbana til Angólu eins og þruma úr heiðskfru lofti, enda mátti það kallast allmikil dirfska af litilli þjóð að flækja sig þannig i strið handan við Atlantshaf, i 10.000 kilómetra fjarlægð frá heimalandinu. Og áhættan lá i fleiru en fjariægðinni. MPLA- hreyfingin virtist komin á fremstu nöf ósigurs, enda and- stæðingar hennar, hreyfingarnar FNLA og UNITA, studdar dyggi- lega á margvislegan hátt af Bandarikjunum, Frakklandi, Zaire, Suður-Afriku og fleiri rikj- um. Kúbanir gátu að visu reitt sig á að þeir fengju gnægð góðra vopna frá Sovétrikjunum, en auk þess sem þeir vissu að þeir höfðu á móti sér velvopnaö og velþjálf- að innrásarlið frá Suður-Afriku og Zaire, þá vofði yfir sú hætta að Bandarikin, sem eru taugaveikl- aðri gagnvart Kúbu en mörgum stærri og öflugri andstæðingi, myndu bregðast við meö þvi að senda sjálf her til Angólu — ef þau þá beinlinis réðust ekki á Kúbu sjálfa. Castro og félagar hans komust þó um siðir að þeirri niðurstöðu, að Bandarikin væru of illa haldin af timburmönnum eftir Vietnam- strlðið og Watergate-hneykslin, til þess að þau treystu sér i svo áhættusamar aðgeröir á erlend- um vettvangi, að þær gætu auð- veldlega orðið að nýju Vietnam- striði fyrir þau. Þar við bættist að utanrikisleyniþjónusta Banda- rikjanna, CIA, var illa haldin vegna uppljóstrana um hlutdeild hennar i margskonar myrkra- verkum. Siðast en ekki sist var hæpið aö Bandarikin þyrðu að ganga opinberlega út i Angólu- striðið við hlið kynþáttakúgunar- stjórnar Suður-Afriku. Meö þvi hefðu Bandarikin spanað gegn sér flest Afrikuríkin og raunar svarta bandarikjamenn einnig, og óliklegt var að bandarlskir ráðamenn viidu eiga slikt á hættu með tilliti til i hönd farandi for- setakosninga. Guevara i Afriku Þótt ýmsum kæmi á óvart að kúbanir skyldu fara og berjast i Angólu, var þetta frá kúbönsku sjónarmiði aðeins eölilegt fram- hald fyrri atburða. Samband Kúbu og afriskra frelsishreyfinga er nefnilega siður en svo nýtt af nálinni, heldur hefur það verið óslitið allt frá 1965, er byltingar- hetjan Che Guevara sagði af sér öllum embættum i Kúbustjórn til þess að geta haldið áfram að helga sig köllun sinni — barátt- unni fyrir frelsi og jafnrétti til handa alþýðu kúgaðra þjóða. Að sögn Garcia Marquez lagði Gue- vara fyrst leið sina til Kongó og lagði lið uppreisnarmönnum gegn stjórn Moises Tschombe, sem var þægur leppur vestrænna auð- hringa. Nokkrirmanna Ches fóru síðar til Kongó-Brazzaville (nú alþýðulýðveldið Kongó), þar sem þeir þjálfuðu sveitir bæði úr PAIGC, frelsishreyfingu Glneu- Bissá, og MPLA i Angólu. Sú þjálfun varð hreyfingum þessum dýrmæt i baráttunni gegn portú- gölum. Snötum Bandarlkjanna tókst að visu að fella Guevara 1 Bóliviu, en áður hafði hann I Af- riku sáð sæði, sem átti eftir að hafa i för með sér miklar hrak- farir fyrir Bandarikin og vest- rænt auövald i heild, og enn er siður en svo séð fyrir endann á þeirri atburðarás. Stöðugt samband Garcia Marquez segir svo frá, að Guevara hafi stöðugt haldið sambandi sinu viö Kúbu, eftir að hann fór þaðan, og að eftir dvöl hans i Afriku hafi Kúba haldið áfram að veita frelsishreyfingum þar ýmsa aðstoð. Mest var sam- bandið við frelsishreyfingarnar i portúgölsku nýlendunum, sem eðlilegt má kalla, þar eð spænska og portúgalska eru svo náskyld mál að menn af annarri þessari tungu skilja hina, þótt þeir hafi ekki lært hana I skóla. Kúba sendi frelsishreyfingunum hemaðar- ráðgjafa og lækna og tók við ung- um mönnum frá þeim til náms. Pedro Rodriguez Peralta, nú meðlimur miðnefndar Kommún- istaflokks Kúbu, var á sínum tima handtekinn af portúgölum i Gineu-Bissá og sat i mörg ár i fangelsum portúgalska hersins þar i landi. Beiðni Netos Sumarið 1975,þegar portúgalar vom á förum frá Angólu, varð ljóst að tvær angólsku sjálf- stæðishreyfinganna, FNLA og UNITA, myndu taka höndum saman gegn þriðju og öflugustu hreyfingunni, MPLA, er allt frá 1965 hafði verið i vinsamlegu sambandi við Kúbu. MPLA-menn vissu fullvel að andstæðingar þeirra fengu aðstoð erlendis frá ogleituðuþvi sjálfirþar aðstoðar, sem hennar var helst að vænta, það er að segja hjá Sovétrfkjun- um og rikjum þeim hlynntum. Þeir fengu mikið magn nýtisku vopna frá sovétmönnum, en vant- aði nærri alveg hermenn, sem kunnu á þessi vopn. Agostinho Neto, leiðtogi MPLA og nú Angóluforseti, leitaði þvi aðstoðar hjá kúbönum og bað þá fyrst og fremst um hernaöarráð- gjafa og tæknimenn, er kennt gætu hermönnum MPLA á sovésku vigtólin. Castro og félagar hans brugð- ust skjótt og drengilega við þess- ari beiðni og sendu umbeðna sér- fræðinga austur yfir haf með svo mikilli leynd að CIA sem þó var öllaugu og eyru þegar Angóla var annarsvegar, frétti ekkert af kúbönum þar fyrr en mánuöi siðar,eðaínóvember. Bölsótaðist Henry Kissinger út af þvi við Perez Venesúeluforseta og sagði að á þessu mætti marka, hve ónýt bandariska njósnaraþjónustan væri. Leiftursókn suðurafrikumanna En kúbanir komust fljótt að raun um, að þetta takmörkuð hjálp dugði MPLA skammt. FNLA kreppti að Luanda, höfuð- borg Angólú, aðnorðan. Hreyfing þessi hafði að sögn Garcias Marquez heilar deildir úr fasta- her Zaire I liði með sér, hún var dyggilega fjármögnuö og vopnuð af CIA, sem auk annars leigði handa henni málaliða, portú- galska einkum framan af en siðan breska og bandariska. Mið- og austurhluti landsins var að miklu leyti á valdi UNITA, en foringi 'FNLA UNITA FNLA |0B fiMaia ®lras IVCítth ty Diimoodi HjCottM ©CoffM Angóla séð úr vestri. Merkt eru inn á kortið helstu auðævi landsfns, sem gera það svo eftirsóknarvert I augum margra, og hvernig það skiptist milli sjálfstæðishreyfinganna þriggja áður en kúbanir komu MPLA til liðs. örvarnar sýna sókn MPL og kúbana.

x

Þjóðviljinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.