Lesbók Morgunblaðsins - 06.06.1971, Page 13

Lesbók Morgunblaðsins - 06.06.1971, Page 13
Stafholt Framhald »f bls. 11. ácin var tengdasonur sr. Ein- ars, sr. Markús Gíslasoin, ad- stoSarprestur hans, en ekki átti það fyrir honum að liggja að setjast í þetta góða brauð Bocg arfjarðar. Hinn krossinn, sem nefndur er hér að framan er á leiði sr. Eggerts Bjarnasonar. Hins veg- ar á þeim krossi er naufn Mel- kjörs sonar hans. Sr. Eggert hélt Stafholt 1843—47. Um hann lifa ýmsar sagnir sem ekki verða raktar hér, aðeins greint frá þvi helzta, sem stend ur í Prestaævum. „Þegar ég var á 7. eða 8. ári,“ segir Sighvatur, „sá ég sr. Eggert á ferð í Þinganesi og man enn eftir honum að luokkru, því hann tók mig í fang sér og setti mig upp á lág- an vegg, en hélt um fætur mína, svo ekki skyldi ég falla. Mjög var hann mér ahiðlegur og fór að fræða mig um Guðs dásemdir þótt litlar hefði ég þess nytjar í þá daga. . . en mér hefur jafnan verið minnis- stætt hvað eldfjörugur hann var í snúningum og hvað nef hans var stórt fremur en ann- arra.“ Eftir lýsingu óhlutdrægra manna, segir Sighvatur, að sr. Eggert hafi verið í minna lagi meðalmaður, fjörmaður, reið- maður mikiill, hraustur og svo afarsnar og frækinn að náliega enginn stóðst við honuim í glímu — þannig til siðustu ævi daga. Eitt sinn eftir að sonur hans var kominn í Bessastaða- skóla, spurði sr. Eggert kunn- ugan mann hver mundi nú mestur glímumaður á Bessa- stöðum. Var honum sagt að það mundi Bjarni sonur hans. Þá á sr. Eggert að hafa svarað: „Guð hjálpi skólanum, ef hann Bjarni minn er þar beztur.“ Sagt var, að eftir að hann kom að Stafholti hafi hann sýnt þann fimleik sinn að riða þar heim í hlað og stökkva upp úr söðlinum aftur af hestinum með an hann var á fullri ferð og kom niður standandi jafnt í báða fætur. Sjaldan fór hann hesti á bak með því að stíga i í'staðið heldur studdi hann hendi á makka hestsins og varpaði sér í stöðulinn í lausu lofti. — Talinn var hann góður læknir. Þessi lýsing skal látin nægja. Og hvað, sem um sr. Eggert Bjarnason verður sagt að öðru leyti, mun óhætt að íullyrða, að hann sé einn mesti hesta- og reiðmaður, sem uppi hefur verið í íslenzkri prestaistétt. Hefur þó margur karskur knapinn prýtt þann hóp í ald- anna rás. Og enn i dag eiga hestamenn ágæta fulltrúa með al vigðra manna. Af reiðhrossum sr. Eggerts eru sérstaklega nefnd tvö, sem þóttu bera af öðrum: Þokki og Doppa. Hún var ættuð frá Eitifsdal í Kjós. Finnur á Kjörseyri safnaðl ýmsum sögnum um sr. Eggert. Hafa þær birzt bæði í Blöndu og bók Finns, Þjóðháttum og ævisögium frá 19. öld. Hér skal tilgreind ein af þessum sögum, frá þeim árum er sr. Eggert dvaidi i Stafholti sem uppgjafa prestur hjá sr. Ólafi Pálssyni: „Þá var það á seinní árum séra Ólafs í Stafholti, að eitt sumar komu nokkrir Skagfirð- ingar sunnan úr Reykjavík og töfðu lengi í Stafholti. Höfðu þeir verið með marga fallega hesta. Þótti séra Eggert gaman að spjalla við þá. Þegar þeir fóru, segir séra Eggert við prófast: „Ég ætla með þeim hérna upp fyrir Kastalann" (Það er klettableti við túnið í Stafholti), „til að sýna þeim hana Doppu mína.“ Það var fyr irtaks reiðhröss. Þegar löng stund er liðin, fer séra Ólaf að lengja eftir gamla manninum, og gengur hann upp á Kast- alann, og sér ekki til ferða séra Eggerts. Sendir þá piöfastur vinnumann sinn af stað til að leita prests. Fer maðurinn langt upp eftir Stafholtstungum og fréttir á bæjunum, að séra Eggert hefði farið hjá, — en aidrei bar saman litnum á hest inum, sem hann reið, var auð vitað að reyna nýjan og nýjan gæðing. Maðurinn fór til baka og sagði, hvers hann varð vís- ari. Þá sendi prófastur annan mann, og fór sá alla leið upp að Gilsbakka i Hvitársíðu. Þar frétti hann síðast, að séra Eggert hefði lagt norður með þeim, og hefði verið búinn að fá utan yfir sig, því að heiman fór hann snöggklæddur. Eftir hálfan mánuð kom hann heim aftur." Þessi saga sýnir vel, hvílík hrifing hefur gagntekið huga þessa prest-öldungs í sam- ferð með Skagfiröingum. Fjör og kostir gæðingænna hrífa hann svo, að hann gleymir öllu öðru en njóta þeirra. Hann hefði sjálfsagt getað tek- ið undir með Einari Ben.: „Betra á dauðlegi heimurinn eigi.“ Svo sem myndin ber með sér, er nú brotinn krossinn á gröf sr. Eggerts. Eflaust verður það fljótlega bætt þar sem brotið er tiL En hversu verðugt verkefni væri það ekki fyrir hinn blóm- lega félagsskap borgfirzkra héstamanna að byggja upp leg- stað þessa klerks, sem gerði garðinn frægan með hesta mennsku sinni. G. Br. „Ég er Alexei Romanov“ Framhald af bls. 3. sönnur á ætterni sitt? Og tæk- ist honum það, er lítill vafi á því, að Romanoff sá sem um ræddi, teldi sér á ný bráðan lífsháska búinn. Goleniewski sjálfur var dæmdur til dauða í Póllandi, er hann flúði land, þegar upp komst um njósnir hans i þágu CIA. Það eitt, burtséð frá hót- unum annarra fénda hans (sem sumir þykjast einnig af Romanof f-ættinni), ætti að nægja til þess að fæla hann frá því að koma fyrir opinber- an rétt og reyna að færa sönn- ur á Téttmæti kröfu sinnar. Vera má, að hann bíði þess, að ensku og bandarísku leyniþjón usturnar láti uppi þau skjöl, sem hann tetur sanna ætterni sitt, svo ekki verði um villzt. Það eru vissulega næg lík- indi til þess, að álíta megi, að maðurinn sé sá, er hann segist vera. Goleniewski þjáist að vísu ekki af kóngablóðsótt, en hins vegar hefur verið sýnt fram á, að hann gengur með blóðsjúk- dóm, sem hefur einmitt hæga storknun að aðaleinkenni. Goleniewski kvæntist í New York árið 1964, konu, sem hann tók með sér frá Póllandi, þeg- ar hann flúði til Vestur-Berlín ar. Á giftingarvottorðinu er hann nefndur Alexei Nichola- evich Romanov, fæddur tólfta ágúst 1904 í Peterhof i Rúss- landi. Prestur sá sem vígsluna framdi, var Georgi Grabbe, greifi, yfirmaður rússnesk-or- þódoxu kirkjunnar utan Rúss- lands. Frændi hans var yfir- maður einkavarðar zarsins á sinni tíð. Tvær sagðar dætur zarsins, Olga og Tatiana, voru viðstaddar athöfnina. Einhver dularfyllsti þráður- inn í vefnum öllum virðist liggja inn í bandaríska innan- ríkisráðuneytið í svonefnda Romanoff-skrá þess, sem ráðu- neytið þvertekur raunar fyrir að hafa nokkru sinni haft und- ir höndum. 1 Þjóðskjalasafninu gróf Guy Richards upp tvö plögg, sem virtust hafa lent út úr skrá þessarí, og bæði voru úr innanríkisráðuneytinu kom- in. Annað hefst á orðsendingu frá Nelson Page, sendiherra Bandaríkjanna á Italíu, til inn- anríkisráðherrans, dagsettri hinn 7. desember árið 1918 og svohljóðandi: „Yður í trúnaði að segja, hefi ég fregnað, að á hæstu stöðum sé álitið, að zar- inn og fjölskylda hans, séu öll á lífi.“ Hitt gengur út á orðsend- ingu frá sendiráðinu i París, dagsetta í ágúst 1927, með fylgj andi grein úr franska blaðinu Le Matin, (sem sjálft hafði hana úr einu Varsjárblaðanna) um ungan Rússa í Póllandi, kóngabióðsjúkan mann, fæddan samtimis krónprinsinum og sagðan „furðulega" líkan hon- um. Hann talaði lýtalaust ensku, þýzku og frönsku og margir í rússnesku nýlendunni í Póllandi voru þess fullvissir, að hann væri Alexei. Allen Dulles, sem var yfir- maður CIA, þegar Goleniewski flúði land og ræddi við hann árið 1961, var vanur að svara öllum spurningum um málið með þessum orðum: „Það má vel vera, að þetta sé allt satt og það má líka vera, að svo sé ekki. Ég kæri mig einfaldlega ekki um að ræða það.“ Frásögn Goleniewskis af fundi þeirra sýnir ljóslega, að hann taldi, að Dulles væri kunnugt um uppruna hans, en vildi aðeins halda honum leyndum. Goleni- ewski segir svo frá, að áður en hann fór af fundinum hafi Dull es látið svo um mælt við sig: •— Þér væruð lifandi eftirmynd föður yðar, ef þér væruð með alskegg. Kannski eru þó eftir merki- ustu líkurnar: Kyril de Shishmarev, en fað- ir hans var ofursti í hinum keisaralega lifverði, var einn af leikfélögum Alexeis. Þegar hann (þá orðinn bandarískur rikisborgari og fyrrum liðsfor- ingi í SHAEF), heyrði um til- kall Goleniewskis, brást hann -reiður við þessari „vanhelgun á sínum forna vini“. Þeir hitt- ust að máli í New York í „vel- læstri og velvarinni" ibúð Gol- eniewskis á Long Island, eins og Richards kallar hana. Hvor um sig grunaði hinn um græsku. Þeir ræddu saman reglulega í nokkrar vikur og að lokum lýsti Shishmarev þessu yfir: — Ég er ekki i nokkrum vafa urh réttmæti kröfu hans. -— Síðar, aðspurður þess hvers vegna hann hefði enn áhuga á mál- inu, enda þótt hann væri ekki lengur í sambandi við Goleni- ewski af „óskýranlegum ástæð um“, svaraði hann þessu til: — Ég held ég viti dálítið, sem varðar þjóðarhag. Ég held mér sé nokkuð kunnugt um þýðing- armikla sögu og viti hvenær tími er til að gera hana heyrin- kunna. Bókmenntir og listir Framhald af bls. 5. þegar geislarnir struku líkama hennar, fór um hann ástríðu- bylgja. Blóðið geystist um æð- arnar og — ó! Hún varð svo heit — svo heit, svo glöð, svo létt. Sál hennar sveiflaðist í dansi og skaut hennar dansaði með. Og þá vissi hún það — hún var með barni og svo hafði verið um nokkurn tíma. — Þegar Mukami stóð upp til brottfarar starði hún sljó fram fyrir sig, en tárin, höfug af þakklæti og auðmýkt, riuuiii niður kinnar hennar. Hún sá lengra skóginnm, lengra lækn- um, eins og hún fengi litið eitt- hvað, sem falið var i framtíð- inni. Og hún sá íbúa Muhoroin is iarn sinn og maðnr hennar stóð þar í miðjum flokki. Þarna var hennar heimili, við hlið manns hennar, með- al hinna kvennanna. Þær yrðu að sameinast og styrkja ættina gæða hana nýju lífi. Skyldi Mnmbi fylgjast með því? Langt langt í burtu heyrðist kýr baula. Mukami hrökk npp úr dagdraumum síiium. — Ég verð að halda af stað. Og hún hélt af stað. Eftir stóð fíkjutréð, þögnlt og stórt og dtilúð vafið. Kvikmyndir Framhald af bls. 4. á svæðinu, á þessu afkáralega pottloki, sem hann ber á höfð- inu og á hlátri hans, hvellum hoo-hoo hlátri, sem kemur öll- um nærstöddum einnig til að hlæja. Og hvernig líkar honum svo að vera fyrir aftan í stað þess að vera fyrir framan mynda- vélina? Jú, takk, hann er mjðg hrifinn af því. „Leikritið var leikritið," seg- ir hann; „kvikmyndin verður allt annað. Mér hefur farið fram síðan ég leikstýrði leikn um og Jules hefur einnig far- ið fram síðan hann skrifaði leikritið. Við höfum báðir reynt að láta kvilomyndina njóta okkar. Það væri til lítils að Jules væri áð ákrifa handritið og ég að leikstýra því, ef það tæki ekki einhverjum breytipg- um, hefði ekki eitthvað meira að segja en leikritið.“ (Grein þessi er þýdd úr kanadiska blaðinu Táke Qnei). EFTIBMÁLI Little Murders er nú fulHrá- gengin, hefur verið frumsýntt vestra og hlotið allgöðar vi@- tökur. Upphaflega hafði ekkert af stóru fyrirtækjunum áhuga á að kaupa kvikmyndaréttinn á leikritinu, en Gould hafði ailtaf litið á það sem kvikmynd og keypti réttinn, um leið og hann hafði bolmagn til þess. Þar eð hann taldi, að leikstjór inn mundi ráða mestu um end- anlegt útlit myndarinnar, vildi hann áðeins það bezta og tókst að telja Jean-Luc Godard á að gera myndina. Godard sam- þykkti með einu skilyrði; áB handritahöfundarnir tveir Ro- bert Benton og David Newman, sem höfðu skrifað „Bonnie aivd Clyde“, ynnu með honum (God- ard átti einnig upphaflega að leikstýra Bonnie and Clyde). Þessu skilyrði var fullnægt, en þegar til kastanna kom, skrif- uðu þessir herramenn ekki neitt, og að því er Gould segir, gerði þetta velgengni myndar- mnar mögulega. Godard var þar með úr sögunni og Alaii Arkin kom i staðinn, en hann gjörþekkti leikritið, eftir að hafa stýrt því á sviði. STALiINGRAÐ Framhald af bls. 10. þjóhnappa? Til Pitomnik flug vallar svo hægt væri að fljúga með hann? Til hersjúkraskýlis ins í Gumrak, þar sem sjúk- ir menn voru settir á götuna og dóu i tjöldum vegna þrengsla? ■— Þessi skynlausa skepna! sagði Riess undirliðþjálfi aft- ur. Þetta er honum sjálfum að kenna, hann hefði ekki átt að drekka ósoðinn snjó, það er stranglega bannað! — Ekkert kjaftæði — það verður að koma honum burt; Hvað eigum við að gera? Riess undirliðþjálfi, fyrrum S.S.maður og fyrir ári S.S. búðavörður í hernámsstjörn- inni í Póllandi, kunni hina róttæku lækningaaðferð vrð taugaveiki: kúla bak við eyr- að og fimm metra niður í jörð- ina og slökkt kalk ofaná! — Tilkynnið það og einangrið hann fyrst, sagði hann. Víð getum látið hann út í snjóirm núna. En Urbas liðþjálfi, sem t slaríi sínu við birgðaflutn'mga frá Suvalki geiranum tii Moskvusvæðisins hafði séð sitt af hverju allt frá Dnestr unt Kiev, Kharkov, Rostov og Kalatch til gresjanna við Ðóná og Volgu, kunni einnig skil á ýmsum aðferðum. Aldrei hafði hvarflað að honum að hann gæti sjálfur orðið fyrir barð- inu á þeim úti-ýmingaraðgerð- um, sem beitt var við hermeTin i sjúkrabúðum og veika borg- ara; og óvíst er hvort hann hafi skilið nokkuð af þeim orðaskiptum, sem fram fóru í kringum hann. En þegar hann reis snagglega upp við dogg, 6. júní 1971 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.