Vikublaðið


Vikublaðið - 30.09.1994, Qupperneq 5

Vikublaðið - 30.09.1994, Qupperneq 5
VIKUBLAÐIÐ 30. SEPTEMBER 1994 Pressuskeiði blaðamennskunnar lokið Vikublaðið Pressan og skammlíft aíkvæmi hennar, Eintak, eru endastöðin á afmörkuðu ferli íslenskrar blaðamennsku sem hófst með Helgarpóstinum fyrir fimmtán árum. Blaðadauði síðustu viku getur orðið upphaf að nýrri þróun en áður þarf að gera upp við hefðina. 1t*%4 M**^*** lUSTMtnmMM liHMfUU iMMtitnm FEflBWflJH iGRUNAÐIR UM K\1 ? K« \ |iiii InnnTki "í: h- ilíiiiMini'liii: 111 aA I MlllL—L**JL MCtMMMI- NNUNIUm m Ktm&KtixmN niiMWlP- smmm m mm- „i v* i tri i í Þótt ekki sé til nein uppskrift að vel heppnuðum fjölmiðli sýnir reynslan að samfé- lagsleg skirskotun og meðvitaður tilgangur umfram það að láta fyrirtækið bera sig eru nauðsynlegar forsendur. Að þessu leyti eru fjölmiðlar frábrugðnir venjulegum framleiðslu- og þjónustuiðnaði. Helgarpósturinn markaði sér sérstöðu með óvæginni fréttamennsku og ítarlegri menningarumfjöllun (listapósturinn), í annálum verður Helgarpóstsins minnst fyrir að hafa haldið gangandi umræðunni um spillinguna í lcringum Hafskip þegar aðrir fjölrniðlar létu sér fátt um finnast. Og það var hasar. Ingólfur Margeirsson ritstjóri Helg- arpóstsins varð að segja af sér þegar upp komst að Hafskip hiifðu flutt bú- slóðina hans frá Noregi á kjörurn sem aðrir fengu ekki og möndlað þannig til að auglýsingareikningur kæmi í staðinn. Blaðamaður sem kom ffá Nútímanum (eftir að sú tilraun Fram- sóknarflokksins fór í gjaldþrot) gat sér orð á Helgarpóstinum fyrir umfjöllun um fjármálaóreiðu á skrifstofu Hjálp- arstofnunar kirkjunnar; Gunnar Smári Egilsson varð síðar ritstjóri Pressunnar, var rekinn þaðan og stofnaði þá Eintak. Vilmundur heitinn Gylfason var frumkvöðull að stofnun Helgarpósts- ins og Alþýðuflokkurinn kom blaðinu á koppinn á andófsskeiði sínu á átt- unda áratugnum. A síðasta áratug sldpti það um eigendur en útgáfusög- unni lauk með gjaldþroti sumarið 1988. Pressan átti upphaflega að vera vikublað sem höfðaði til kvenna og Jónína Leósdóttir var ráðinn ritstjóri, en hún var gamall blaðamaður af Helgarpóstinum. Ingólfur Margeirs- son, sem þá var ritstjóri Alþýðublaðs- ins, lagði á ráðin og átti Pressan að vera liður í endurlífgun Alþýðublaðs- ins enda var vikublaðið fimmtudags- útgáfa málgagns Alþýðuflokksins fyrsta kastið. Skemmtifréttamennska Áædtuium um Pressuna var breytt þegar Helgarpósturinn fór í gjaldþrot og skyldi hún öðrum þræði taka upp merki I lelgarpóstsins - nu'nus menn- inguna. Ageng fréttamennska var á dagskrá þó hún hafi verið ákaflega setdeg á Pressunni miðað við það sent gengur og gerist meðal nágranna- þjóða. A fyrsta starfsári blaðsins heyktíst ritstjórnin á því að birta frétt um inngöngu Vigdísar Finnbogadótt- ur forseta í Frímúrarastúku, en forset- inn beitti sér af hörku gegn þessari umfjöllun. Og nokkru síðar sagði blaðamaður upp störfum, sá sem þetta skrifar, vegna ágreinings við ritstjóra um birtingu á frétt af fíknieffiamáli. Tvíeðli Helgarpóstsins gekk útá harða fréttamennsku annars vegar og hins vegar menningarumfjöllun. Þetta var sldljanlegt í ljósi þess að menning- in var enn í herkví kalda stríðsins á áttunda áratugnum. Morgunblaðið var í bandalagi með öllum öðrum gegn Þjóðviljanum sem skartaði lista- mönnum í öfugu hlutfalli við út- breiðslu. Menningarumræða var í þessum skotgröfum og Helgarpóstur- inn ásetti sér að breyta víglínunni. Framan af lagði Pressan lítdð sem ekkert upp úr menningunni en hún var bastarður af öðrum toga en for- verinn. Blaðið reyndi að ná til lesenda sem hafa áhuga á samkvæmislífinu og eitt söluhæsta tölublaðið á fyrri hluta sex ára æviskeiðs Pressunnar var með á forsíðu brúðkaup Jóns Ottars Ragn- arssonar fyrrum aðalsprautu Stöðvar 2 og konu sem enginn man lengur nafnið á. Samkvæmisfféttírnar höfðu gjarnan kynferðislegan undirtón og þegar ffá' leið setti þessi málaflokkur sterkan svip á blaðið. Harðar fféttir Pressunnar voru oft um peningamisferli einstaklinga, fyr- irtækja og opinberra stofnana. Stund- um voru athyglisverð mál á ferðinni, tíl dæmis þegar upplýst var að lög- ffæðingur í Reykjavfk stakk undan peningum sem áttu að fara til öryrkja, en ritstjórnin ofmat iðulega áhuga les- enda á gjaldþrotum einstaklinga og fyrirtækja sem voru hver öðru lík. Þá voru heilu málaflokkamir sem svotil aldrei komust á blað, til að mynda landbúnaður og landsbyggðarmál og tilviljun réð hvort og hvernig blaðið dekkaði stjórnmál. Stöðnun í stað þess að finna leiðir til að fjalla með öðmm og nýstárlegri hætti um gömul viðfangsefni og þróa skipulega umfjöllun um önnur svið hneigðist ritstjórn Pressunnar til að auka vægi skemmtifréttamennsku og kreista síð- asta blóðdropann úr hneykslisffétt- um. í ákafanum voru gerð mistök, fæst alvarleg en nógu mörg til að þau drógu úr trúverðugleika blaðsins. Þeir sem töldu ómaklega að sér vegið í blaðinu birtu athugasemdir í öðrum fjölmiðlum sem gaf til kynna að ekki þýddi að ræða við Pressuna. Helgarpósturinn/Pressan/Eintak hafa átt sér hliðstæður í fjölmiðlum í Evrópu, sérstaklega í samfélögum sem standa ffammi fyrir uppgjöri af einhverju tagi. Aður en Ulríka Mein- hof varð borgarskæruliði í fyrrum Vesmr-Þýskalandi í kringum 1970 starfaði hún sem blaðamaður á slíku andófsriti. Pólski þjóðfélagsgagnrýn- andinn Adam Michnik stofnaði fyrir nokkrum árum blað utanum umbóta- stefnu sína og kryddaði það léttbláu efni. Vorið 1979 átti Helgarpósturinn erindi inná íslenskan fjölmiðlamarkað sem var, þrátt fyrir stofnun Dagblaðs- ins nokkruin árum áður, giska frum- stæður og bjó við óeðlileg ítök stjórn- málaflokka. Þegar Pressan hóf göngu sína tíu árum síðar var landslag fjöl- miðlunar á íslandi orðið allt annað og það hefur haldið áffam að breytast. Pressunni tókst ekki að komast í takt við þessar breytingar, hvort sem það var af örum mannabreytingum (fimm ritstjórar á sex árum) eða einfaldlega að ritstjórnin gaf sér aldrei tíma til að búa sér til skoðun urn tilgang blaðsins. Hvað býr í blaði? Gunnar Smári Egilsson sagði þegar hann stofnaði Eintak að hann gæfi út blað ánægjunnar vegna og spurmngu um það hvort markaður væri fyrir blaðið vísaði hann á bug með þeim orðum að skáld væru ekki spurð um það hvort markaður væri fyrir bæk- urnar þeirra. Gunnar Smári virtist eldci hafa af því áhyggjur að blöð eru forgengilegri en bækur og. hafa ekki tíma til að leita sér að lesendum. Ein- tak fann ekki nógu marga lesendur til að halda úti útgáfunni og ánægja rit- stjórans hrökk skammt uppí prent- kostnaðinn. Eins og Pressan og Helg- arpósturinn þar á undan komst Eintak í þrot. Dagblaðið var stofiiaði f\TÍr tutt- ugu árum til höfuðs flokksblaða- nrennsku og ffTÍr tíu árunr var Stöð 2 hrundið úr vör sern valkosti við einok- un Ríkisútvarpsins. Þrátt fyrir flumbrugang og lítil efni tókst þessum fjölmiðlum að ná fótfestu og ekki síst var það að þakka eldmóði stofnend- anna og að hugmyndirnar að baki voru góðar og hittu í mark. Þótt ekki sé til nein uppskrift að vel heppnuð- um fjölmiðli sýnir reynslan að samfé- lagsleg skírskotun og meðvitaður til- gangur umfram það að láta fyrirtækið bera sig eru nauðsynlegar forsendur. Að þessu leyti eru fjölmiðlar ffá- brugðnir venjulegum ffamleiðslu- og þjónustuiðnaði. Úr rústum Pressunnar og Eintaks er mánudags- og fimmtudagsblaðið Morgunpósturinn boðað undir rit- stjórn Páls Magnússonar fyrrum sjón- varpsstjóra Stöðvar 2 og Gunnars Smára. Verkefnið sem þeir standa frammi fyrir er að búa til blað sem leggur eitthvað af mörkum til þróunar íslenskrar blaðamennsku núna þegar Pressuskeiðinu er lokið. Aðstæðumar á blaðamarkaðnum er kúnstugar. Ekkert blað ógnar Morg- unblaðinu og á síðdegismarkaðnum virðist DV traust þótt leiðindin leki af blaðinu. Alþýðublaðið er gamaldags flokksmálgang; Tíminn hefur ekld al- veg gert upp við sig hverskonar blað hann ædar að verða; Viðskiptablaðið reynir að festa sig í sessi og Vikublað- ið verður senn dagblað. Þá getur mað- ur keypt erlend dagblöð í bókabúðum í miðbæ Reykjavíkur sama dag og þau eru gefin út í Evrópu fyrir hundrað- sextíuogfimmkall. Ofaní þetta er stjórnmálakerfið óstöðugra en það hefur lengi verið og almenningur þarf að velta fyrit sér stómm spurningum um tengsl landsins við umheiminn. Við þessar aðstæður skapast ýmsir möguleikar en það er líka auðvelt að misstíga sig. Páll Vilhjálmsson Pjóð sem hörfar Lengi höfum við stundað listina sem er verst og bölvanlegust, að fara undan í flæmingi. Við höfirm iðkað þessa kurteislegu ffamkomu frá því við ákváðum að hætta að vera þrjótar, þorparar og sveitakurfar, en reynum í staðinn að vera léttir á bárunni í sjávarútvegi, nota handahóf í landbúnaðinum, vera upp og niður í iðnaðinum og ffjálslyndir hvað varðar mannlífið. Með þessari stefhu ragluðum við saman opnum huga og því að fara und- an í flæmingi. I yngingarmáta okkar hófum við lof- söng til æskunnar, hvað hún væri ffjáls- leg í fasi og óþvinguð. Síðan höfum við komist að hinu gagnstæða: æskan er langt ffá því að vera ffjáls, hún er Guðbergur Bergsson ringluð, áttavillt og fremur afbrot til að hefna sín á umhverfi sem finnur eldcert annað ráð gegn vandamálum hennar en það að reyna að finna nýjar opnar eða lokaðar stofhanir, reisa henni fang- elsi, helst barna- og unglingafangelsi. Hingað til hafa menn og konur vil- jað eiga börn nokkurn veginn á sama hátt og fólk hefur eignast hús, biffeiðir og annað. Sjaldan er talað urn það á tungu okkar að einhver hafi orðið ást- fanginn, heldur hitt, hvort hann hafi náð sér í konu, og konur hafa krækt sér í mann. Einnig er sagt að maður hafi komist yfir. Það samlíf sem aðrar þjóðir tengja ást og sál er í landi okkar einhvem veg- inn tengt orðalagi sem á við um rán eða gripdeildir, og næstum öllum finnst sjálfsagt að flíka aldrei tilfinningum sínum, ófullir. Það er engin furða að uppeldishætt- ir nútímans hafi einkum verið fólgnir í því að foreldrar fæða og skæða af- kvæmin, en fara síðan undan í flæmingi með tilfinningalífið. Menn era hræddir við það, eins og allt sem er fyrir neðan þindina. Halda mætti að við Islending- ar höldum að hjartað sé í „skömminni á okkur“. Ekld tekur betra við þegar börnin era komin út á galeiðuna og foreldrar skilja ekki neitt í neinu og fjölmiðlar gera sldpbrot og harma fólks að frétta- efni. Verra er þó, að þegar sérffæðingam- ir í sálarlífi unglinga og barna koma sem væntanlegir bjargvættir, þá fara þeir lílca undan í flæmingi, en nú undir því yfirskini að þeir séu svo vísindalegir að þeir megi ekki taka afstöðu. Þeir sigla ekki á öldum viskunnar heldur rekur þá fyrir vindi og straumum stofiranamálsins. Fræðingar sitja á endalausum ráð- stefhum, en þegar til kemur fer þeirn eins og mústmum, sem þorðu ekki að hengja bjöllu á köttinn, því það yrði að hengja hana á þá sjálfa og samfélagið í heild. Til að kóróna allt gera verkalýðs- leiðtogar fatt annað en gefa út yfir- lýsingar um að osturinn sé étinn ffá al- menningi, en hafa ekla hugmynd urn hvort kötturinn étur hann ffá músun- um eða mýsnar hver ffá annari. Þannig stundar vitið og atorkan þá lélegu framúrstefhulist að fara undan í flæm- ingi, þótt úrelt sé og allir viti það. Kjark þarf til að viðurkenna að allir eram við kettir og mýs í senn og ffurn- stætt afl þarf til að hengja bjölluna á hvort tveggja áður en osturinn hefur verið étinn og engin ný sending væntanleg, hvorki ffá okkur sjálfum né Alþjóðabankanum.

x

Vikublaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vikublaðið
https://timarit.is/publication/310

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.