Tíminn - 14.01.1976, Qupperneq 9

Tíminn - 14.01.1976, Qupperneq 9
8 Reynir Hugason. Okkur íslendingum er mjög gjarnt aö halda, aö hveigi sé betra aö bUa en á tslandi. Eitt af þvi, sem viö teljum mikinn kost viö þetta land, er aö óviöa eiga hlutfallslega jafnmargir eigið húsnæði, eins og á íslandi. En hvernig er þessi mikla einstakl- ingseign ibúöarhúsnæöis til kom- in, og hvaða tilgangi þjónar hún? Um allt land hefur veriö mikill skortur á leiguhúsnæöi á undan- förnum árum, ekki sizt hér á höf- uðborgarsvæöinu. Ofan á þennan skort bætist svo viðast hvar margra ára ófullnægö eftirspurn eftir byggingalóöum. Engin lög eöa reglur eru i gildi um Ibúöarhúsnæöi, sem boöiö er til leigu, aö minnsta kosti ekki reglur, sem virtar eru i reynd. Húseigendur semja eigin skil- mála fyrir húsaleigu, eða notfæra sér stööluö eyöublöö frá Húseig- endafélagi Reykjavikur eöa hlið- stæöum samtökum. Þessi eyðu- blöö kveöa skýrt á um réttleysi leigutaka og svipta hann öilum siöferðilegum og lagalegum rétt- indum, sem honum kunna að vera ætluð, um leiö og hann skrifar undir slikan samning. 1 reynd getur húseigandi sagt leigutaka upp húsaleigunni meö mjög skömmum fyrirvara, (1/2 til 1 mánuöur) hvenær sem vera skal og á hvaða forsendum sem hon- um þóknast. Margir húseigendur gæta sin og á þvi að gera húsa- leigusamninga til skamms tima I senn, til þess aö geta hækkaö húsaleiguna milli samningstima- bila. Oft fylgja svo kvaðir um aö ekki megi gefa húsaleiguna upp til skatts. Enginn aöili álitur sig bera skyldu til þess aö ganga úr skugga um að húsnæöi, sem boöiö er til leigu, fullnægi kröfum um ibúöarhæfni, svo sem aö þar sé þokkaleg hreinlætisaðstaöa (sal- erni og baö), að húsiö sé sæmi- lega einangraö, þar sé bæði heitt og kalt vatn, aö lofthæð sé viöun- andi, aö ibúöarhúsnæðið sé ekki rakt (til dæmis kjallarahúsnæöi), og siöast en ekki sizt að ekki séu of margir I fjölskyldu leigutaka til þess aö hæfa viökomandi ibúöar- húsnæöi. Framboð og eftirspurn hefur verið allsráöandi um þaö hvaöa kjörum aðilar veröa aö sæta, (húseigendur og leigutakar) og eftirspurnin hefur i fleiri áratugi verið húseigendum i hag hvað þetta snertir. Það er engin von til þess aö hvorki fjölskyldur né ein- staklingar geti unaö þeim leigu- kjörum, er húseigendur ákveöa sjálfir, enda finnst íslendingum almennt mjög hart að sæta þvi aö þurfa aö vera leigjendur. Það þykir almennt mjög ótryggt aö búa I leiguhúsnæði, bæöi hvað snertir lengd leigutima og leigu- kjör. Hin sálrænu áhrif þessa skipu- lagsleysis eru meðal annars þau, aö svo til allir, bæöi einstaklingar og fjölskyldur, telja lifsnauösyn aö koma yfir sig eigin húsnæöi með einhverju móti. Menn ganga að þvi sem visu, aö með þvi að fá lóð og byrja að byggja, sé verið aö nýta pening- ana á þann eina skynsamlega máta, sem fyrir hendi er i land- inu. Löng reynsla liggur að baki TlMINN Miövikudagur 14. janúar 1976. Miövikudagur 14. janiiar 1976. Reynir Hugason, verkfræðingur: Húsnæði handa ölSum með viðráðanlegum kjörum þess, að alltaf má selja dýrar en nemur kostnaði og vinnu, hvort heldur um er að ræöa hálfklárað húsnæöi eða fullkláraðar Ibúöir. Þaö er þvi vart að undra, þótt ur sé gjarnt að fjárfesta i stein- steypu. Ofan á þetta bætist svo að viö- unandi húsnæöi er öllum einstakl- ingum jafn nauösynlegt og enginn getur verið án þess. Flest okkar eyöa 10 til 20 beztu árum ævi okk- ar til þess aö koma þaki yfir höf- uðiö. Fyrst til þess aö byggja, og svo til þess að greiða niöur skuld- ir. Mikið basl og erfiðleikar eru jafnan þessu samfara, og fjár- mögnunarkerfiö, sem fjármagn- ar byggingar okkar, er ekki þann- ig uppbyggt að það dréífi afborg- ununum af húsnæöinu á hæfilega langan tima, til þess aö viö getum risiö undir þessum byrðum. Niö- urstaöan veröursú, aö við setjum allt okkar fjármálakerfi á annan endann I mörg ár, i þeirri von að veröbólgan muni éta upp skuldir okkar sem allra hraðast, svo aö viö getum aö lokum fariö aö lifa sómasamlegu lifi. Okkur er mjóg gjarnt að hugsa um eigin hag, er viö erum aö reikna út hvernig við eigum að kljúfa þaö aö byggja eöa kaupa eigiö húsnæði, af skiljanlegum ástæöum. Viö vitum, að þvi meira sem viö fáum lánaö, og þvi minni vextir sem fylgja láninu, þeim mun fljótari erum við aö eignast húsiö, aöeins ef við getum klofiö útborgun og fyrstu ársgreiðslu. Viö vitum af langri reynslu, aö veröbólgan éturallar skuldir upp. Þeim mun meiri veröbólga, sem er i landinu, þeim mun hraðar ét- ast skuldirnar upp. Þetta er m jög sjálfsagður og eölilegur máti aö reikna fyrir einstaklinginn og fjölskylduna. Einum mikilvægum hlut er þó gleymt i þessum útreikningum, en hann er sá, að enda þótt viö höldum aö viö séum aö hagnast á verðbólgunni, vegna þess að skuldir okkar minnki hrööum skrefum, þá verður þaö þó ætiö svo, aö við verðum að greiöa all- an kostnaðá raungildi, þegar allt kemur til alls. Rétt á meðan við erum aö byggja og greiða niður mestu skuldirnar, erum viö i raun aö hagnast á verðbólgunni, en strax og þvi er lokiö, verða það aörir, sem með húsbyggingum sinum og skuldasöfnun fara aö hagnast á okkar kostnað. Þar sem lita má á Island sem lokað fjármálakerfi, hlýtur alltaf veröbólgugróöi hjá einum að koma fram sem tap hjá öörum (viö getum vist ekki velt tapinu yfir á aðrar þjóöir). Þaö verður þvi ætiö svo, aö um leiö og við sjálf erum komin yfir þann hjalla að eignast eigiö húsnæöi, á um helmingi raunverðmætis þess, og höfum þannig látið aöra greiöa hinn helminginn af þvi aö peningarnir, sem þeir lánuðu okkur, hafa orðið verðminni, kemur strax aö þvi aö aðrir fara aö græöa á okkurmeöþvi að þeim eru lánaöir peningar til húsbygg- inga úr sjóöum, sem við greiöum til, gegnum hiö opinbera sjóða- kerfi, sem viö stöndum aö aö fjár- magna gegnum skatta og skyld- ur. Þeir peningar veröfalla aö sjálfsögðu lika, og niðurstaðan veröur sú, aö viö greiðum tiltölu- lega litiö fyrir eigiö húsnæöi, en greiöum I staöinn meira fyrir húsnæöi, sem aðrir byggja löngu á eftir okkur, og þeim mun meira sem veröbólgan verður örari aö sjálfsögðu. Ef við skiljum þessa einföldu rökleiðslu og gerum okkur grein fyrir þvi aö við erum að meðaltali aö borga þaö ibúöarhúsnæði, sem viö búum I, á raungildi þess fjár- magns, sem I þaö er lagt, þá ætti okkur jafnframt aö vera ljóst, aö það er hagkvæmara fyrir okkur aö þessum afborgunum af ibúö- um okkar veri dreift á þaö langan tima, aö viö getum meö eölilegu móti staðiö undir þeim og aö af- borganirnar samrýmist þannig kaupgetu okkar. Raunverömæti litillar ibúöar er nú aö minnsta kosti 6 millj. kr. (1975). Æviskeiö okkar er aö meðaltaii 70 ár. Viö þurfum flest á eigin húsnæöi að halda i um 50 ár, og virkasti hluti starfsævi okkar er um 30 ár. Ef vib hugsum okkur nú að ís- lendingar tækju upp á þvi að skipuleggja húsnæöismál sin þannig, að öllum yröi gert kleift aö eignast eöa koma yfir sig eigin húsnæöi, hvernig væri þá bezt að skipuleggja slika húsnæöisstefnu þannig aö hún kæmi sem flestum aö gagni og yrði sem léttbærust fyrir alla aöila? Ég geri ráö fyrir aö viö getum flest oröiö sammála um örfá at- riði: 1 fyrsta lagi væri eðlilegast aö við byggðum ekki vandaðri og dýrari ibúöir en svo, að meðal endingartimi þeirra væri 50 ár. Viö Islendingar byggjum oft dýr- ar, endingargóðar og iburðar- miklar Ibúöir. Steinkassarnir, sem viö byggjum, gætu I ýmsum tilvikum enzt allt aö 150 ár, en i reynd þurfum viö á húsnæöi að halda i aðeins 50 ár. Þaö er þvi merkilegt, aö viö skulum byggja húsnæöi, sem endist margfalt okkar æviskeiö. Hætt er viö að sú framsýni komi okkur aö litlu haldi i gröfinni. Auk þess breytist byggingalag okkar og smekkur svo hratt, að sllk hús verða mjög til lýta þegar fram i sækir, eftir svo sem 100 ár. 1 öðru lagi getum viö áreiöan- lega sætzt á þaö, að sanngjarnt væri að okkur væri gert kleift aö dreifa afborgununum af húsnæði okkar á alla okkar virku starfs- ævi, þ.e. aö minnsta kosti 30 ár. Sá vandi aö koma yfir sig eigin húsnæöi er venjulega erfiðasti hjallinn á vegi hvers einstaklings á lifsleiðinni. Sé þaö rétt, sem að framan greinir, að við verðum aö meöaltali aö greiöa raunverö (kostnaðarverð) fyrir ibúðir okk- ar, þegar allt kemur til alls, þá nemur þessi upphæö, miöaö viö 6 millj. kr. kostnaðarverð á meðal ibúö nú, ef henni er jafnað hiöur á 30 ár, um 200 þús. kr. á ári I af- borganir, og meö 4% vöxtum og jöfnum ársgreiðslum næmu vext- ir 120 þús. kr. á ári. Heildar- greiðslur yrðu þvi um 320 þús. kr. á ári, eða tæpar27 þús. kr. á mán- uði i heil 30 ár. Þaö skyldi þvi engan undra, þótt erfitt sé aö koma yfir sig hús- næði á Islandi. Hér er að sjálfsögðu ekki með- talinn viðhaldskostnaður né rekstrarkostnaöur húsnæöis, svo sem ljós og hiti. 1 þriðja lagi er okkur jafn nauð- synlegt að hafa þak yfir höfuöið einsog aö hafa atvinnu og mat of- an i okkur. Húsnæðisþörfin er þvi ein af frumþörfum okkar. Þar af leiöandi ber stjórnmálamönnum okkar skylda til þess aö gripa þessi mál föstum tökum, þvi að viö kjósendur eigum kröfu á þvi aö þeir sjái til þess, aö þessari frumþörf okkar verði fullnægt á eins skynsamlegan og eðlilegan hátt og unnt er. Þvi miður hefur enginn okkar mikilvægu stjórn- málamanna fram til þessa taliö sig bera skyldu til þess aö koma húsnæðismálum okkar Isiendinga i viöunandi horf og losa okkur undan þessu brjálæöiskennda húsnæöiskapphiaupi, sem óneit- anlega hefur sett mark sitt á allt lif okkar um áratugi. Stjórnmálamenn hafa á und- anförnum árum gengið dyggilega fram i þvi, hvar I flokki sem þeir standa, að sjá til þess að viö höf- um nógaö boröaognæga atvinnu, en þeir virðast alveg hafa gefizt upp viö að stjórna þvi, aö okkur takist aö fá þak yfir höfuöiö. Oln- bogalistin er I heiöri höfö á þessu sviði, sem svo mörgum öðrum i þessu kalda og harðbýla landi okkar, og þeim vegnar bezt, sem er frakkastur og aðgangsharðast- ur. Það er almenn skoðun að hús- byggjendur spari mikla peninga meö eigin vinnu við húsbygging- ar, og þvi er oft haldið fram aö það, sem gerir mönnum kleift að komast yfir ibúöarhúsnæði, sé að þeir geti unniö svo mikið aö Ibúö- arbyggingunni sjálfir. Það er auðvitaö bæöi satt og rétt, aö miö- aö viö núgildandi aðstæður i þjóö- félaginu riður það oft baggamun- innaömenngetiunniðmjög mik- iö aö húsbyggingum sinum sjálf- ir, þvi þá sparast heilmikil bein fjárútlát, enþá erekki tekið meö i reikningsdæmið hvaða áhrif það hefur á fjölskyldulifið aö hús- byggjandinn skuli eyöa öllum kvöldum og öllum helgum i mörg ár i vinnu viðnýja húsnæðiö. Ekki er heldur það taliö fram, aö hús- byggjandinn eroftastnæraö eyöa dýrmætum tima smurn viö starf, sem hann hefur enga þjálfun i né þekkingu á, og það tekur hann þvi margfalt lengri tima að vinna verkiö en hæfa byggingaiðnaðar- menn. Húsbyggjandanum nýtist og allt efni mun verr en hæfum mönnum, og verður þar af leið- andi fyrir talsveröum aukakostn- aöi, og i þriðja lagi veröa gæöi vinnunnar og enjing lakari en ella. Þótt menn geti átt erfitt með að átta sig á þessari röksemda- færslu, þá kunna menn ef til vill að skilja, að það væri litil ástæða til að þjálfa byggingaiðnaðar- menn i allt að 4 ár i iðnskóla og úti á vinnustað, ef niðurstaðan yrði ekki sú, að þeir gætu bæði unniö sina fagvinnu fljótar, ódýrar og betur heldur en þeir, sem ófag- lærðir eru. Þannig er það fyrst og fremst takmarkaður aðgángur að lánsfjármagni, sem gerir þaö að verkum, að menn kjósa fremur að vinna við húsbyggingar sinar sjálfir, eftir þvi sem unnt er, en að fá til þess þar til hæfa menn gegn staðgreiðslu. Frá sjónarmiði þjóðfélagsins er framleiðni hins einstaka hús- byggjanda mjög lág (fáir rúm- metrar á hverja þús. vinnustund- ir), og húgbyggingin verður óhóf- lega dýr og óvönduð og lengi i byggingu. Þaö hlýtur jafnan að vera hag- kvæmast, að hver einstaklingur vinni við þau störf, sem hann hef- ur hlotið sérþj’álfun i, þvi að viö þau hefur hann mestan vinnu- hraða og vinnutækni. Þaö er þvi skylda þjóöfélagsins að sjá til þess, að húsbyggjendur geti fjár- magnað húsbyggingar sinar á eðlilegan hátt, þannig að þeir þurfi ekki a.ð gripa til slikra óyndisúrræða sem að framan greinir. Samkvæmt spá Framkvæmda- stofnunar rikisins mun þurfa að byggja um 2500-2800 ibúðir á ári næstu lOárin. Fram til þessa hef- ur einungis veriö unnt að byggja 1500-2000 ibúðir á ári, og hefur manni þó virzt, að bygginga- iðnaðarmenn hafi ekki þurft að kvarta undan atvinnuleysi á undanförnum árum. Af þessu má draga þá ályktun, að viö verðum aö auka framleiðn- ina, þ.e. eyða færri vinnustundum til aö byggja hverja ibúð, ef við ætlum okkur að byggja upp i þarfir. Hér er um svo alvarlegt mis- ræmi milli þarfa og getu að ræöa, að við getum vart farið troðnar slóöir til þess aö leysa vandann. Ég held, að menn geti veriö sammála mér um það i megin- atriðum, aö við þurfum að vinna að eftirfarandi: 1. Miöa húsbyggingar við 50 ára endingartima. 2. Veita allt að 100% lán til fram- kvæmdanna. 3. Dreifa afborgunum og vöxtum af húsbyggingunni á að minnsta kosti 30 ár, til þess að byrgðin verði sem léttbærust. 4. Vinna raunhæft að lækkun byggingakostnaðar og stytt- .ingu byggingartima. 5. Gera öllum kleift að koma yfir sig þaki I hlutfalli við fjöl- skyldustærð. 6. Byggja upp i þarfir, þ.e. út- rýma húsnæðiseklunni. Ég held að við höfum komizt að þvi hér að framan, að það sem stendur i vegi fyrir þvi að viö get- um náö þessum 6 markmiðum, sem ég tel grundvallarmarkmið, er einkum það, að stjórnvöld hafa aldrei sett fram neina skipulega húsnæöismálastefnu. Og þar af leiðandi aldrei beitt þeim stjórn- tækjum, sem þau hafa yfir að ráða, til að ná slíkum markmið- um, jafnvel þótt þetta séu vel þekkt markmið i öðrum löndum. Þótt stjórnvöld viröist óhæf til þess að marka og framfylgja nýrri húsnæðismálastefnu, öllum landsmönnum i hag, gætu þau þó bætt ástand húsnæðismála mjög verulega með þvi einu móti að veita betri lán til húsbygginga- framkvæmda en nú er. 1 raun og veru væri hægt að ná öllum markmiðunum sex, sem að framan eru talin, með þvi að nota lánapólitikina eina sem stjórn- tæki. Þetta mætti gera með þvi að haga framkvæmdum þannig að, A. Veitt yrðu hlutfallslega iakari lán tii óhóflegra, traustra og endingargóðra ibúða. Með þvi næðist markmið 1. B. Veitt væru hlutfallslega betri lán eftir þvi sem bygginga- kostnaðurinn væri lægri og byggingartiminn styttri. Auðvit- að mætti þetta ekki vera á kostn- að gæða. Þannig næðist markmið 4. C. Upphæð lána ákvarðaðist af húsnæðisþörf i hlutfalli við fjöl- skyldustærð, þannig að 5 manna fjölskylda fengi hærri lán en 2 manna fjölskylda, þvi að 5 manna fjölskylda þarf stærri ibúð. Þann- ig næðist markmið 5. D. Með þvi að gera hverjum og einum kleift að fá lánsfjármagn til húsbyggingaframkvæmda, næðist markmið 6 af sjálfu sér. Að visu er þetta nokkur einföld- un, en óneitanlega myndi ástand húsnæðismála batna verulega við verulega bættan aðgang að láns- fjármagni. Ýmsir kunna að halda, að með þvi að veita allt að 100% lán til húsbyggingaframkvæmda, myndi skapast gifurleg þensla á vinnumarkaði byggingaiðnaðar- manna og hús myndu hækka i verði sem næmi bættum lánskjör- um. Þessu er til að svara, að með þvi að halda skynsamlega um stjórnvölinn, má afstýra slikri spennumögnun með einföldu móti. Benda má á það, sem hefur staðið stórum byggingafélögum og húseiningaverksmiðjum fyrir þrifum á undanförnum árum, er mjög takmarkaður aðgangur að lánsfjármagni. Um leið og lána- kjör á ibúðarhúsnæði batna veru- lega, munu stór byggingafélög risa upp, þvi þau geta að jafnaði framleitt húsnæði mun ódýrara en handverksiðnaður. Bygginga- timi er styttri, og hægt er að beita ófaglærðu vinriuafli i mun rikara mæli en við venjulegar húsbygg- ingar með handverksaðferðum. Óþarft er að hræðast gæði verk- smiðjuframleidds húsnæðis, þar sem fyrir hendi er margra ára- tuga reynsla á þessu sviði i öðrum löndum. Þar að auki er eina raun- hæfa leiðin, sem fær er til þess að halda verði húsnæðis innan skyn- samlegra takmarka, sú að byggja á hverjum tima nægilega mikið af góðu og ódýru húsnæði til að mæta eftirspurninni. Það er þvi mikið atriði að sjá til þess að um leið og lánskjör yrðu bætt, yrði jafnframt séð til þess, að fram- leiðslugeta byggingaiðnaðarins ykist að þvi marki, að unnt væri að framleiða húsnæði upp i þarfir. Framleiöslugetuna yröi að auka með bættri tækni, og þar með auknum vinnuhraða, þ.e. til dæmis framleiðslu á húseiningum i verksmiöjum, en ekki með þvi að bæta við vinnuafli, til þess að mæta hinni auknu eftirspurn. Þar sem það virðist vera láns- fjármagnið, sem öllu ræður'um það, hvort okkur megi takast að koma yfir okkur þaki með skyn- samlegu móti, skulum við lita nánar á það dæmi. Það kostar nú um 6 millj., eins og áður er getið, að byggja hverja meðal ibúð, að minnsta kosti. Ef byggja á 2500 TÍMINN ibúðir á ári, verður heildar- kostnaður 2500x6 millj. = 15 mill- jarðar kr. I landinu öllu eru nú vinnandi um 90 þús. menn. Við skulum hugsa okkur að þeir gætu orðið sammála um þörfina fyrir að byggja upp sjóð til þess að fjár- magna allar húsbyggingar sem þörf er fyrir i landinu. Hvernig má það þá takast? Réttlátast kæmi það niður á þessar 90 þús. vinnandi hendur, að sjóðurinn væri að fullu verð- tryggður. Með þvi móti greiddi hver og einn nákvæmlega það sem honum bæri. Sjóður, sem getur lánað út 15 milljarða kr. á ári, er óhjákvæmilega mjög stór, og við skulum nú athuga, hvort unnt sé að byggja upp slikan sjóð, og þá hvernig. Húsnæðismálastjórnarlán munu nú eftir áramótin nema um 2 millj. kr. á hverja ibúð, eða um 1/3 af raunverulegum bygginga- kostnaði, að meðaltali. Miðað við óbreyttar aðferðir við fjármögnun á þeim hluta sjóðsins, sem fyrir er, þyrftum við að byggja upp sjóð, sem gæti lánað út afganginn, eða 67% af 15 milljörðum kr., sem eru 10 mill- jarðar kr. á ári. Þetta svarar til þess, að á hverju ári væri bætt i sjóðinn ákveðinni upphæð þannig að höfuðstóll nýja sjóðsins yrði 136 milljarðar kr. að lokum. Hér er miðað við að vextir séu 4% og að hvert lán sé til 30 ára. Við getum nú valið hve langan tima við viljum láta það taka að byggja upp slikan sjóð, og ræðst þá upphæð árlegra innborgana til sjóðsins af þvi, og jafnfrámt hlut- fallslegur vöxtur útlána. Ýms rök liggja til þess, að ekki muni þykja skynsamlegt að veita alveg 100% lán til byggingafram- kvæmda. Astæða er til að ætla, að lánshlutfall yrði 80-90%, en hvilik bót yrði það ekki frá núverandi ástandi. Ýmsar leiðir eru færar til þess að byggja upp slikan sjóð: t fyrsta lagi væri hægt að byggja upp sjóðinn með sérstök- um skatti, sem hægt væri að haga margvislega og dreifa honum á mismunandi hátt á þegna þjóð- félagsins að vanda, en hér skulum við samt staldra við og gera okk- ur grein fyrir þvi, að sjóðurinn kæmi okkur öllum i hag, hvar i stétt sem við stöndum. Þar er þvi enginn þegn eða stétt undanskil- inn. Ef við hugsuðum okkur, að lagður væri skattur á hvern vinn- andi mann að upphæð 10 þús. kr. á ári, væri heildarupphæðin 900 millj. kr. á ári. Ef upphæðin væri lögð við sjóði húsnæðismála- stjórnar rikisins, myndi lánshlut- fall húsnæðismálastjórnarlána hækka þegar á 1. ári úr 33% af byggingakostnaði i 40%, og til- svarandi, ef skatturinn væri 20 þús kr. á mann, úr 33% i 45%. A meðfylgjandi töflu sést, hve mik- ið lánshlutfallið hækkar með vax- andi skatti. meðan verið er að byggja upp sjóðinn. Meðfylgjandi mynd sýnir glögglega, hvernig lánshlutfallið vex eftir árum, miðað v.ið mis- munandi háan skatt. Hér er mið- að við að byggðar séu 2500 ibúðir á ári, og að rheðalverð ibúða sé um sex millj. kr. Þar að auki heldur Húsnæðismálastjórn áfram að lána 1/3 af verði hverr- ar ibúðar, eins og verið hefur. um húsnæðismálastjórnar, og nauðsynlegar innborganir myndu lækka úr 50 þús. kr. i 30 þús. kr. á ári. Ýmsar aðrar leiðir en beinn skattur eru fyrir hendi til þess að fjármagna þennan viðbótarsjóð. Til dæmis nema niðurgreiðslur landbúnaðarvara hátt á 5. mill- jarð kr. árið 1976. Það væri held ég andskotalaust, þótt klipið væri fyrir þvi, að það getur ekki verið skynsamlegt að eyða ellilifeyri sinum fyrirfram. Stjórnvöld reyna eftir mætti að fá lifeyris- sjóðina með góðu til þess að kaupa sifellt meira og meira af verðtryggðum skuldabréfum, til þess að tryggja sjóðfélögum öruggan lifeyri, en mikil tregða viröist ennþá vera á þvi af hálfu sjóðanna að kaupa þessi verð- Eins og sést á þessari mynd, er lánshlutfallið, miðað við 50 þús kr. skatt á ári, komið i 70% eftir aðeins 3 ár, i 80% eftir 7 ár, og 90% _ lánshlutfall næst eftir 11 ár. Hvert okkar vildi ekki leggja á sig 50 þús kr. skatt, ef jafnframt væri tryggt, að það fengist helmings hækkun ibúðar- lána nú þegar, og enn meira, þeg- ar fram i sækir? Ef sú leið yrði farin, sem svarar til 50 þús. kr. skatts á ári, rynnu 4,5 milljarðar á ári til sjóðsins. Þessa 4,5 mill- jarða væri ekki nauðsynlegt að taka i formi beinna skatta. Það er alltaf nokkuð framboð á frjálsum markaði innanlands, af fjár- magni. Rikistryggð skuldabréf voru seid á siðasta ári fyrir um 2 milljarða kr. Peningarnir hafa verið notaðir til ýmissa fram- kvæmda, og flestra þarflegra án efa, gallinn við þærer bara sá, að ekki er séð fyrir endann á þvi, hvernig unnt eigi að vera fyrir rikissjóð, að innleysa þessi lán, þegar fram liða stundir. Það kemur alltaf að gjalddaga, þó að enginn virðist vera farinn að hugsa fyrir þvi ennþá. Ef Byggingasjóði rikisins væri veitt einkaleyfi á útgáfu verð- tryggðra spariskirteina, mætti þarna fá tæpan helming af þvi fjármagni, sem á þyrfti að halda á hverju ári, eða um 2 milljarða af 4,5 milljörðum kr. Með þessu móti fengist þrennt, rikissjóður gæti ekki lengur eytt umfram SKATTUR þús. kr. L'ANSHLUTFALL % af byggingakostnaöi 10 33'/3 % 20 40 - 30 45 40 51 50 63 60 69 70 75 80 81 90 87 100 93 Það er vert að gera sér grein fyrir þvi, að lánshlutfallið vex ár frá ári, sé skattinum haldið á efni, sjálfkrafa væri séð fyrir þvi að hin nýju spariskirteini væru innleyst með afborgunum af lán- eitthvað af þeim og lagt i sjóðinn. Einnig má benda á það, að áætlað er að útflutningsbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir verði um 900 millj. kr. á næsta ári, en landbúnaðarafurðir eru fluttar út á um það bil hálfvirði, og væri nær að selja þær innan- lands, eins og gert var siðast liðið haust, er nautakjötið var lækk- að um 30-40%, i stað þess að flytja það út á rúmlega 1/10 af kostnaðarveröi. Langsamlega mikilvægastir gætu verið lifeyrissjóöirnir, til fjármögnunar ibúðarhúsnæðis. A næsta ári er áætlað, að ráð- stöfunarfé lifeyrissjóða verði um 7,7 milljarðar kr. Þar af verði veitt lán til fjárfestingalánasjóða, þar á meðal Byggingasjóðs rikis- ins, um 2,2 milljarðar kr., en fjár- magn, sem varið er til sjóös- félaga beint, þ.e. lánað beint til sjóðfélaga, verði 4,8 milljarðar kr. Það er viðurkennt af öllum þeim, sem þekkja til starfsemi lifeyrissjóða, að þetta fé rennur að meira eða minna leyti beint til neyzlu, þ.e. til kaupa á lúxusbil- um og til utanlandsferöa, og til kaupa á ýmsum lúxusvörum, sem kaupa verður inn i landið fyrir beinharðan gjaldeyri. Væri þessu fjármagni, 4,8 milljörðum kr., varið til þess að byggja upp sjóð Húsnæðismálastjórnar rikisins, væru þegar komnir allir þeir pen- ingar, sem á þyrfti að halda, til þessað þegar i stað væri hægt að auka útlánahlutfall húsnæðis- málastjórnar upp i 65% af kostnaðarverði ibúða. Það er furðulegt, að á sama tima og spáð er 15 milljaröa kr. viðskiptahalla (1976), skulu stjórnvöld ekki reyna að tryggja, að þessir 4,8 milljarðar, sem koma frá lifeyrissjóðunum, verði notaðir til þjóðhagslega aröbærr- ar fjárfestingar, svo sem hús- byggingaframkvæmda. Það segir sig sjálft, að ef þriðjungur við- skiptahallans á næsta ári gæti orðið vegna útlána lifeyrissjóð- anna einna saman, þá er það beinlinis skylda stjórnvaldanna að gripa inn i útlánastarfsemi sjóðanna með þeim hætti, að þeir tryggi að minnsta kosti, að lif- eyrissjóðslán til sjóðfélaga verði aðeins veitt til húsbygginga eða húsnæðiskaupa. Höfuðmarkmið með starfsemi lifeyrissjóða hlýtur að vera að tryggja sjóðfélögum laun, þegar þeir eru komnir á efri ár og geta ekki lengur séð fyrir sér sjálfir. Þeim mun meira sem lánaö er út af fé sjóðanna óverðtryggt, þeim mun minna verður það, sem sjóð- félagar fá i laun, þegar þeir hafa lokið starfsævi sinni og þurfa að lokum á lifeyrissjóðsgreiðslum að halda. Það fjármagn, sem lánað hefur verið úr lifeyrissjóðunum til ýmissa fjárfestingarsjóða, hef- ur jafnan verið verðtryggt, en þaö fjármagn, sem lánað hefur verið til sjóðfélaga, hefur verið óverð- tryggt. Það er kominn timi tii þess að landsmenn geri sér grein tryggöu skuldabréf. Það er afar hryggilegt, aö ekki skuli nást samstaða, enn sem komið er, um það að sjóðirnir láni allt sitt ráö- stöfunarfé út til fjárfestingar- sjóða i formi kaupa á verðtryggð- um skuldabréfum, þvi hægt væri að leysa svo óhemjumargan vanda i þjóðfélaginu með þvi einu saman. Islendingar eru langt á eftir öðrum þjóðum hvað fjármögnun ibúðarhúsnæðis snertir. Viðast hvar er hægt að fá 80-90% lán til langs tima, til húsbygginga óg ibúðarkaupa, en hér aðeins um 30%. (Lifeyrissjóöslán, sem eru mjög mismunandi eftir sjóðum, eru hér ekki meðtalin.) Lausn húsnæðisvandans hefur aldrei notið forgangs hjá stjórnvarvöldum, og þess vegna eru húsnæðismál Islendinga i slikum ólestrisem raun ber vitni. Lánamálin má leysa veglega með tiltölulega sársaukalitlum aðgerðum, eins og bent er á hér að framan. Skilyrði fyrir þvi að unnt sé að koma lánamálunum i viðunandi horf, er að lánin verði að fullu verðtryggö meö byggingavisi- tölu. Til þess að sýna, að það er ekki óheilbrigt að ætlast til sliks, fylgir hér með linurit, sem sýnir annars vegar byggingavisitölu frá 1. jan. 1957, og hins vegar visi- tölu timakaups verkamanns við hafnarvinnu i Reykjavik frá sama tima. Báðar visitölurnar eru 100 stig 1. jan. 1957. Línurit það sem hér átti að vera, varð vegna stærðar sinnar að vera á bls. 15 Af linuritinu má lesa, að tima- kaup verkamanna hefur hækkað hraöará timabilinu en bygginga- kostnaður. Það er sem sé hlut- fallslega ódýrara að byggja nú en 1957. Það er min skoðun. að nú þegar verði að breyta um stefnu i hús- næðismálum. Stjórnmálamönn- um hefur allt of lengi liðizt að láta þau eins og vind um eyrun þjóta. Við höfum kosið þá á þing til þess að leysa úr okkar brýnustu þörf- um á farsælan hátt, þjóðinni allri til heilla. Stjórnmálamenn verða að skilja það, að við þurfum nóg að bita og brenna. næga atvinnu og þak yfir höfuðið. VIÐ ÞURF- UM HÚSNÆDI FYRIR ALLA M E Ð V 1 Ð R AÐ A N L E G U M KJÖRUM!

x

Tíminn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.