Sagnir

Ataaseq assigiiaat ilaat

Sagnir - 01.04.1986, Qupperneq 35

Sagnir - 01.04.1986, Qupperneq 35
Helmingarfélög hjóna Tafla 2. Helmingarfélög sem hjón stofna á búskaparárunum 1455 Jón Alexisson og Bergljót Jónsdóttir íslenzkt fornbréfasafn V 130-131 1471 Andrés Guðmundsson og Þorbjörg Ólafsdóttir V 646-647 1477 Magnús Þorkelsson og Kristín Eyjólfsdóttir VI 118 1481 Jón danur Björnsson og Kristin Sumarliðadóttir VI 392 1507/1516 Björn Guðnason og Ragnhildur Bjarnadóttir VIII 136-138 sem spor í átt til persónulegs jafnrétt- is milli kar'a og kvenna innan hjóna- bandsins, sem ríkum konum hafi sér- staklega veriö tryggt. í skuggann fell- ur hve nátengd giftingar- og hjú- skaparmál voru auði og völdum á þessum tíma. Arnór er ekki fyrstur til aö nefna jafnrétti norrænna kvenna fyrr á öldum. Varasamt getur veriö að heimfæra nútímahugsun og viðmið upp á liðnar aldir, en samtímavið- fangsefni verða hins vegar oft til þess að nýjar spurningar vakna um fortíð- ina. Hugtakið jafnrétti hefur verið mjög í brennidepli undanfarna ára- tugi. Umdeilt er hvað það felur í sér; til hverra jafnréttið á að ná, á hvaða forsendum og hversu víðtækt það á að vera. Sé óljóst hvað það merkir í samtímanum, er það enn óljósara þegar um miðaldir er að ræða. Hjónaþönd á miðöldum fólu alltaf í sér einhverskonar eignatilfærslu. Hjónabandið var ekki talið iöglegt nema með réttu hefði verið gengið frá heimanfylgju frá ættingjum brúðar- innar og tilgjöf brúðgumans. Ef kona giftist gegn vilja foreldra sinna eða annarra ættingja sem henni stóðu næstir, mátti gera hana arflausa. Gift- ingarmaður (lögráðandi) hennar átti að ganga frá hjónabandsmálunum við hinn tilvonandi eiginmann.3 Sýnir það vel að þetta var ekki einkamál hjónaleysanna. Höfðingjar notuðu oft giftingar barna sinna til að auka veldi sitt, og vanda þurfti valið. Sterk krafa var um að jafnræði ætti að vera með hjónum, og var þar bæði tekið til auðs og ættar.4 Kirkjan hefur haft töluverð áhrif á hjónabandið, og fljótlega eftir kristni- töku fór hún að krefjast dómsréttar hvað það varðaði. Það var þó ekki fyrr en með kristnirétti hinum yngri 1275, sem hún náði sínu fram.5 Þá fór kirkj- an að sekta karlmenn fyrir að eiga börn utan hjónabandsins. Telur Arnór þetta vera vísbendingu um að kirkju- leg löggjöf hafi verið af sama meiði og hin veraldlega, „alvarleg viðleitni til verndar kvenna gegn hvers konar yfirgangi".6 Mikið baráttumál kirkj- unnar var að litið yrði á hjónabandið sem eitt af sakramentunum. Það var ekki fyrr en miklu seinna að farið var að líta á hjónabandið sem persónu- legt samband tveggja einstaklinga fyrst og fremst. Á miðöldum voru hjónabönd á veg- um ættanna, og höfðu aðra merkingu en nú á dögum. Helmingarfélögin voru eitt form hjúskaparsamninga og höfðu töluverð áhrif á það hvernig eignir og arfur skiptust. Skýringa á til- komu helmingarfélaganna hér á landi tel ég sé fremur aö leita hjá ættunum, hagsmunum þeirra og áhugamálum, en hjá einstaklingunum sem í hjóna- böndin gengu og hugsanlegra „jafn- réttishugsjóna" þeirra. Leitum á náðir helmingarfélagssamninganna sem varðveist hafa og laganna sem þá snerta. Helmingarfélög í Fornbréfasafninu Bréfin um gerð helmingarfélaga í Fornbréfasafninu má flokka í tvennt. Annarsvegar eru samningar gerðir við upphaf hjúskaparins, hinsvegar helmingarfélög stofnuð á búskapar- árunum. Listar yfir bréfin eru í töflum 1 og 2. Harla misjafnt er hve ná- kvæmir samningarnir eru. Af sumum þeirra má aðeins ráða að helmingar- félag hafi veriö gert, en ekkert með hvaða skilmálum það var. Auk samn- inganna sjálfra eru nokkrar vísbend- ingar af öðru tagi í Fornbréfasafninu um að helmingarfélög hafi verið með hjónum. Flestar þeirra snúast um erfðaþrætur. En einnig eru bréf í tengslum við sölu jarða, uþþskipti á búum, dómsúrskurði eða vitnisburði. Ekki er gott að meta hversu algengt helmingarfélagsformið hefur verið út frá þessum bréfum sem varðveist hafa. í Fornbréfasafninu eru mun fleiri kaupmálabréf þar sem samið er um séreign heldur en helmingarfé- lagsbréf.7 Þetta eru þó ekki að öllu leyti sambærilegir samningar; alltaf var gengið frá kaupmála en um félög (hjónafélög eða helmingarfélög) var samið sérstaklega. Það vekur athygli þegar samning- arnir í töflu 1 og 2 eru skoðaðir, að fólkið er margt af sömu ættum. Mörg helmingarfélagsbréfanna eru tengd helstu höfðingjaættum þessa tíma, en þær voru tengdar innbyrðis meira eða minna.8 Guðmundur ríki Arason á Reykhólum og Helga Þorleifsdóttir gerðu helmingarfélag sitt árið 1423. Andrés Guðmundsson, launsonur Guðmundar,9 gerði helmingarfélag með konu sinni Þorbjörgu Ólafsdótt- ur. Hann gaf síðan með syni sínum Ara10 í helmingarfélag á móti Þórdísi Gísladóttur. Faðir hennar, Gísli Fil- ippusson,11 hafði sjálfur gert helming- arfélag með kaupmála við Ingibjörgu Eyjólfsdóttur þegar þau giftust. Fyrr- nefndur Andrés Guðmundsson lét ekki staðar numið við Ara, og lagði blessun sína yfir kaupmálabréf og helmingarfélag Bjarna sonar síns12 og Guðrúnar Björnsdóttur Guönason- ar í Ögri. Ari Andrésson samþykkti líka ráðahaginn, væntanlega sem nánasti erfingi Andrésar. Foreldrar Guðrúnar, Björn Guðnason í Ögri og Ragnhildur Bjarnadóttir, gerðu með sér helmingarfélag á búskaparárum sínum. Eftirtektarvert er að það er um sviþað leyti og þau kjósa Guðrúnu helmingarkonu í garð Bjarna. SAQHIR 33
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108

x

Sagnir

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.