Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1990, Page 22

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1990, Page 22
gerist atburðurinn í skólaportinu á steini og má setja hann í samband við útlegðina; Hins vegar er varla hægt að tala um að heim- koman standi fyrir gróður og því virðist þessi tenging vart standast. Sé endurlitið til vorsins 1985 (116-117) hins vegar athugað sést að andstæða gróðurs og steins felst þar í því að gróðurinn myndar eins konar yfir- borð, hulu yfir steininn sem er tákn út- legðarinnar og Anna hefur í raun bælt. Þama sést skýrt að steinninn er tákn bældra minninga um aðskilnað, rof eða missi. Ákveðin eining sem var með Önnu og átt- högunum var rofin, hún var send í útlegð en hún hefur bælt sársaukafullar minningar sínar um þennan atburð. Atburðurinn í skólaportinu væri því tákn útlegðar í víð- asta skilningi. Hann væri tákn þess rofs sem verður á milli sjálfsveru einstaklingsins og spegilmyndar hans eða tákn um aðskilnað hans við móðurina og inngöngu hans í lög- mál föðurins. Hér em komin til sögunnar hugtök sem ættuð em úr fræðum Frakkans Jacques Lac- ans.5 Hann lagði mikla áherslu á hugtakið rof eða missi sem er að verki á nánast öllum stigum í þróun sjálfsvemnnar. Fyrstamikil- væga rofið verður því við fæðingu, það næsta verður þegar einstaklingurinn upp- götvar spegilmynd sína og síðan er hann gengur inn í heim tungumálsins sem sam- kvæmt Lacan er karlstýrður og er stjómað af lögmáli föðurins. Lestur „Endurkomu“ sem tákns þessarar þróunar byggir því á þremur meginhugtökum sem öll em mikil- væg í kenningum Lacans; rof, bæling og endurtekningarhvöt. Útskúfun Önnu má því skilja sem rof frá vissri heild sem henni fannst hún tilheyra áður líkt og bam lítur á sig og móður sína sem eina heild í upphafi en verður síðan að skiljast frá henni. Minn- ingin um þessa heild er síðan bæld, sem birtist í því að Anna neitar að snúa aftur til íslands aftur í þessi fjörutíu ár og vill ekki kannast við hinn sársaukafulla atburð út- skúfunarinnar, hún reynir að gleyma hon- um. En hann kemur engu að síður aftur og aftur upp á yfirborðið hvort sem hún kærir sig um það eða ekki. Hann þrýstir á um að fá að koma í dagsljósið. Sigmund Freud nefndi þessa hlið endur- tekningarinnar upphaflega endurtekning- arhvöt og átti þá við að um hugsýkieinkenni væri að ræða sem væri óháð vellíðunar- og veruleikalögmálunum sem sjálfxð stjómast af. Endurtekningarhvötin setti sjúklingana aftur í þá óþægilegu aðstöðu sem leiddi til hugsýkinnar án þess að þeir réðu því sjálfir og því áleit hann að hún væri birtingarmynd þess óhugnanlega krafts sem bælingin í undirvitundinni hefur í sér fólginn.6 Þessa hugmynd útfærði Lacan á þann veg að end- urtekningarhvötin væri einskonar krafa í undirvitundinni sem heimtaði að fá að tjá sig. Líkt og í „Endurkomu“ þar sem bæl- ingin er sífellt að koma upp á yfirborðið án þess að Önnu sé það sjálfrátt, krefst hið bælda inntak undirvitundarinnar þess að fá að koma fram í dagsljósið. Það þrengir sér sífellt að jafnvel þó að við tökum ekki eftir því dags daglega. Þetta ferli er mjög áber- andi í „Endurkomu“ og vissulega ein skýr- ing á endurtekningunni. Sé endurtekning- arhvötin tengd hinum huglæga tíma mætti líta á hann sem táknmynd þeirrar hring- hugsunar sem vafalaust einkennir sjálfs- veru mannsins fyrir rof hans. Sögulega séð væri hringhugsunin tákn þeirrar einingar sem maðurinn er í við tímann í forsögu- legum samfélögum, fyrir syndafall kapítal- ismans. Þessum hringferlum væri hér varpað yfir á svið sálræns þroska einstak- 20 TMM 1990:3
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.