Skírnir

Ukioqatigiit
Ataaseq assigiiaat ilaat

Skírnir - 01.01.1982, Qupperneq 216

Skírnir - 01.01.1982, Qupperneq 216
214 ÓLAFUR JÓNSSON SKIRNIR ur sem mest úr verkinu. Allt er þetta í ætt við formgerð leikrita. En leikrit eru ekki hlutlæg, þótt epískur sögumaður sé horfinn eða sjónarhorn þess takmarkað við leiksviðið, frekar en hin svonefnda hlutlæga frásagnaraðferð. Það er óumdeilanleg staðreynd, að höf- undur skáldverks getur aldrei horfið úr verki sínu, einfaldlega vegna þess að hann er skapari þess. Hann velur efnið, persónur og síðast en ekki síst hugmyndalegt innihald þess, og gildir það jafnt um skáldsögur sem leikrit. Hér er því ekki um að ræða grundvallarmun heldur stigsmun. (12—13) Hér er ýmsu blandað sarnan með ansi hæpnu móti og þá einkum hug- myndum um „sögumann" og „höfund í verkinu" sem greinanlegar stærðir í skáldsögum og leikritum. Undarleg bábilja að láta sér detta í hug að „epískur sögumaður" geti nokkru sinni horfið með öllu á braut úr skáld- sögu, þótt návist sögumanns sé vissulega með ýmsu móti háttað í margs- konar skáldsögum. Saga er alltaf sögð og því má jafnan greina sögu- mann að starfi í textanunr, beint eða óbeint. Saga verður ekki leikrit þótt hún sé sögð í eintómum samtölum sem dæmi eru til. Leikrit er hinsveg- ar ævinlega ætlað til leiks, merking þess umfram allt sjónræn og verkleg, fólgin ekki bara í orðræðum heldur í sýnilcgri mynd, athöfnum og öllum viðskiptum fólksins á sviðinu, atburðum og umhverfi leiks. Eins og leiktext- inn mælir fyrir um þetta allt. Ætli sé ekki einfaldast að segja að leikstjóri taki á sig í sýningu leikrits hlutverk sögumanns i skáldsögu og túlki þann veg efni þess fyrir áhorfandanum. Höfundurinn í verkinu er hinsvegar ævinlega fólginn á bak við textann, hvortheldur er í skáldsögu eða leikriti, og verður að túlka sig til hans. Hann birtist okkur í heildarmerkingu texta, öllum þeim úrkostum skiln- ings sem textinn geymir. Ekkert er unnt að gera á leiksviði nema leik- textinn að minnsta kosti heimili það. Það er verkefni leikstjóra og leik- hóps að ráða eða túlka þá forsögn sýningar sem geymist í hinum dýpri merkingarlögum eða „djúpgerð" leikrits á bak við bókstaflega merkingu textans. Skapa á ný í hverri sýningu, eftir því sem liðsafli og tæknigeta leyf- ir á hverjum tíma, heim sem höfundurinn í verkinu segir fyrir um bæði beinlxnis og óbeinlínis. Þetta varðar gamalt og gilt deiluefni bókmennta- og leikhúsmanna um hlutdeild leiktexta í leiksýningu og um það að endingu hvort list leikarans sé umfram allt „túlkun" eða „sköpun". Auðvitað er leiktextinn, orðræðan á sviðinu aðeins einn þáttur miklu margbreyttari efniviðar í hverri leik- sýningu. En að vísu er leiktextinn, leikritið uppistöðuþáttur sýningar, aðr- ir efnisþættir ráðast af honum, mótast af og lúta að endingu hugmynda- legri forustu sem textinn geymir og veitir ef eftir er gengið. Deilur um túlkun og sköpun virðast á hinn bóginn snúast um keisarans skegg. Leik- ari skapar úr efniviði sem hvert gefið leikrit og hans eigin lífsreynsla, leikbókmenntir og leikhefð lætur honum í té. A sama máta og skáldið túlk-
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180
Qupperneq 181
Qupperneq 182
Qupperneq 183
Qupperneq 184
Qupperneq 185
Qupperneq 186
Qupperneq 187
Qupperneq 188
Qupperneq 189
Qupperneq 190
Qupperneq 191
Qupperneq 192
Qupperneq 193
Qupperneq 194
Qupperneq 195
Qupperneq 196
Qupperneq 197
Qupperneq 198
Qupperneq 199
Qupperneq 200
Qupperneq 201
Qupperneq 202
Qupperneq 203
Qupperneq 204
Qupperneq 205
Qupperneq 206
Qupperneq 207
Qupperneq 208
Qupperneq 209
Qupperneq 210
Qupperneq 211
Qupperneq 212
Qupperneq 213
Qupperneq 214
Qupperneq 215
Qupperneq 216
Qupperneq 217
Qupperneq 218
Qupperneq 219
Qupperneq 220
Qupperneq 221
Qupperneq 222
Qupperneq 223
Qupperneq 224
Qupperneq 225
Qupperneq 226
Qupperneq 227
Qupperneq 228

x

Skírnir

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Skírnir
https://timarit.is/publication/59

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.