Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 2013, Síða 50

Náttúrufræðingurinn - 2013, Síða 50
Náttúrufræðingurinn 50 tegundir frekar en aðrar8,9,10 og getur þannig mótað gróðurfar. Áform eru um að stífla Þjórsá ofan Viðeyjar vegna fyrirhugaðar Hvammsvirkjunar. Rennsli Þjórsár meðfram Viðey myndi minnka mjög mikið en gert er ráð fyrir 15 m3/s lágmarksrennsli um farveginn eftir virkjun. Til samanburðar er meðalrennsli Þjórsár á virkjunar- svæðinu nú um 325 m3/s.14 Sú nátt úrulega vernd sem Þjórsá veitir Við ey mun því að öllum líkindum rýrna mikið við stíflun árinnar ofan eyjarinnar. Árið 2008 leituðu land eigendur Viðeyjar eftir því við Umhverfisstofnun að eyin yrði frið- lýst sem friðland til vísinda rann- sókna (Brynhildur Briem, munnl. uppl., 2010) en vegna einangrunar eyjarinnar töldu þeir lífríki hennar hafa mikið vísindagildi. Meginmarkmið þeirrar rann- sókn ar sem hér er greint frá var að kanna gróður í Viðey í Þjórsá og bera hann saman við gróður á sam- bærilegu landi beggja vegna árinnar. Áhersla var lögð á að leita svara við eftirfarandi spurningum: – Hvaða gróðurgerðir er að finna í eynni? – Hver er þekja og tegunda sam- setn ing plantna í mismunandi gróð ur- og landgerðum í eynni og á sambærilegu landi á bökkum árinnar? – Finnast sjaldgæfar plöntuteg- und ir í eynni? Rannsóknin var unnin sumarið 2009 sem hluti af lokaritgerð í B.S.- námi fyrsta höfundar í náttúru- og umhverfisfræði við Landbún aðar - háskóla Íslands og var unnin und ir leiðsögn annars höfundar þessarar greinar. Viðameiri um fjöll un um efnið má finna í ofangreindri ritgerð frá árinu 2010.15 Rannsóknarsvæðið Rannsókarsvæðið nær yfir eyna Við ey í Þjórsá og bakkana beggja vegna árinnar (2. mynd). Eyin til- heyrir Stóra-Núpi í Gnúpverja- hreppi, Árnessýslu. Hún er aflöng, um 270 m löng, 190 mö breið og 3,2 ha að flatarmáli (1. mynd). Fjarlægð eyjarinnar frá norður bakka árinnar er 70–100 m en frá suðurbakka 80–165 m. Nokkur halli er í farvegi árinnar við Viðey og straumur talsverður. Viðmiðunarland á norðurbakka Þjórsár við Viðey er á basísku og ísúru gosbergi og setlögum frá fyrri hluta ísaldar16 en suðurbakkinn er hins vegar á Þjórsárhrauni, basísku og ísúru hraunlagi sem rann fyrir um 8.700 árum17. Sennilega er Viðey einnig hluti af hrauninu (Snorri Páll Snorrason, munnl. uppl., 2010). Rannsóknarsvæðið er í um 100– 114 m hæð yfir sjávarmáli. Þar er úrkoma ríkuleg og sumarhiti nokk uð hár á íslenskan mælikvarða. Samkvæmt veðurathugunum á Hæli (121 m h.y.s.), sem er 7 km norð vestan við Viðey, var meðalárs- úrkoma þar á árunum 1961–1990 1.117 mm; ársmeðalhiti 3,6°C, hiti í júlí 10,6°C og janúarhiti -1,8°C.18 Vitað er að eyin var fyrr á tímum eitthvað nýtt til vetrarbeitar, þó sennilega ekkert eftir 1940 (Valdimar Jóhannsson, munnl. uppl., 2010; Guð- björg Ámundadóttir, munnl. uppl., 2009). Fyrr á tímum var þangað einnig sóttur eldiviður (Guð björg Ámundadóttir, munnl. uppl., 2009; Brynhildur Briem, munnl. uppl., 2009) og gæsaregg (Valdimar Jóhannsson, munnl. uppl., 2010). Eftir 1950 hafa mannaferðir út í eyna verið strjálar. Þangað var þó farið á dráttarvél í janúar árið 1973 til að sækja tvílembu sem vart varð við í eynni haustið 1972.19 Í apríl árið 1999 var einnig farið út í eyna á báti til að sækja einlembu sem líklega hafði verið þar frá haustinu áður (Guðjón Guðmundsson, munnl. uppl., 2010). Þegar loftmynd af Viðey var skoð uð mátti ætla að þar væri að finna þrjár gróður- og landgerðir. Stærsti hlutinn er birkiskógur (2. mynd). Í honum sjást tvö lítil rjóður sennilega graslendi, það stærra vestar lega á eynni en hið minna nokkuð austan við miðju hennar. Á vesturodda eyjarinnar, undan straumi er síðan þriðja gerðin, áreyri, frekar lítil að flatarmáli (2. mynd). 2. mynd. Yfirlit yfir Viðey og nágrenni, byggt á gróðurkorti Náttúrufræðistofnunar Íslands.20 Rannsóknarsvæðið er afmarkað með rauðri strikalínu og reitir og reitaheiti eru sýnd með hvítu. Landfræðileg staðsetning Viðeyjar er sýnd á innskotsmynd af Íslandi. – Overviev of Videy and the river banks, based on a vegetation map from the The Icelandic Institute of Natural History (IINH). The study site is shown with a red dotted line and plots and plot names are shown in white. The geographical location of Videy Island is shown in the upper left corner. E2E1 A8h E2 H3xb E2 H1H3 H3x R2 by C5 E1 T5 H3x ey E1 H7 H1xb R2 by H1 R3 H1 H1/H7 by H7 V2 H1 V1 N4 V4 H6 H3 H4 H5 V3 H2 N3 N1 Hvammur V i ð e y Minni-Núpur + mosi 50% Þ J Ó R S Á + mosi 50% + mosi 30% framræst, þýft, beit + grasríkt Viðey HMS2010-AThM2012 150 m Ferju-hólar
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.