Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 255. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						18

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 28. DESEMBER 1984

Fimm ár frá innrásinni í Afghanistan:

Afghanskir skæruliðar í fjalllendi í

Kunarhéraði skammt frá landamær-

um Pakistans.

og sveitum myrti múgur, sem ærð-

ist vegna árása stjórnvalda á siði

þeirra og trúarbrögð, stuðnings-

menn Khalq-armsins. í Herat

voru 5.000 myrtir í hefndarárásum

Khalq-armsins. Sama varð uppi á

teningnum í öðrum bæjum og upp-

reisnir voru gerðar í hernum.

Eitt helzta skotmark uppreisn-

armanna voru rússneskir ráðu-

nautar, sem voru orðnir 5.000 tals-

ins sumarið 1979. Rússar reyndu

að grafa undan Amin og auka völd

Taraki, þar sem hann var þægari.

En Amin frétti um samsærið og

steypti Taraki, sem lézt með dul-

arfullum hætti í september 1979.

Þá ríkti alger ringulreið á

landsbyggðinni og herinn stóð á

barmi upplausnar. Amin, sem

vantreysti hinum rússnesku

bandamönnum sínum vegna Tar-

aki-málsins, réð raunverulega að-

eins lögum og lofum í Kabul með

stuðningi nokkurra tryggra her-

manna.

Frændi hans, Assadullah Amin,

var skipaður yfirmaður leynilög-

reglunnar og varð að styðjast við

Afghanir sameinaðir í

baráttunni gegn Rússum

H\l\1 árum eftir að Rússar réðust

inn í Afghanistan er ekkert lát á

andspyrnu skæruliða gegn sovézka

hernámsliðinu. Á pessu ári hafa

Rússar staðið fvrir einhverjum hörð-

ustu aðgerðum sínum síðan innrásin

var gerð, en andspyrnusveitirnar

virðast hafa staðið þær af sér og láta

engan bilbug á sér finna.

Innrásin átti sér nokkurn að-

draganda. Mahmoud Daoud hers-

höfðingi hafði steypt Zahir kon-

ungi 1973 með stuðningi Parch-

am-arms kommúnistaflokksins og

stuðningsmanna í landher og flug-

her.

Hann hafði verið upphafsmaður

náinnar samvinnu við Rússa og

þáði hernaðarlega og efnahags-

lega aðstoð frá þeim. Hernaðar-

aðstoðin var nauðsynleg til að

leggja áherzlu á kröfu Afghana til

landsvæðis            Pakistansmegin

landamæranna (Paktúnistan).

Daoud reyndist marxistum hins

vegar ekki eins fylgispakur og þeir

höfðu vonað og bæði Parcham- og

Khaiq-armurinn, sem venjulega

deildu sín í milli, steyptu honum

27. apríl 1978, þegar hann hafði

reynt að takmarka áhrif Rússa.

Eini hluti heraflans, sem hélt

tryggð við hann, var flugsveit í

Shindand-flugstöðinni, en hún var

of langt i burtu til að hafa áhrif.

Um 2.000 menn voru myrtir eft-

ir byltinguna, þar á meðal öll fjöl-

skylda Daouds. Nýju valdhafarnir

voru að miklu leyti liðsforingjar,

sem Rússar höfðu þjálfað.

UPPREISN

Ný stjórn Mohammed Taraki

naut stuðnings Rússa og var mjög

háð sovézkum ráðunautum. Marg-

ir afghanskir Múhameðstrúar-

menn snerust gegn tilraunum

hans og Hafizullah Amins, sem

var valdamikill að tjaldabaki, til

að koma á jarðaskiptingu og auka

réttindi kvenna. Aftökur þúsunda

stjórnarandstæðinga vöktu reiði.

Sumarið og haustið 1978 lét

Khalq-armurinn til skarar skríða

gegn Parcham-arminum og myrti

eða fangelsaði þá stuðningsmenn

hans sem til náðist. En leiðtogar

l'archam-armsins, þeirra á meðal

Skæruliðar með talstöð í fjöllunum fyrir ofan Panjshir-

dal.

Skæruliði með loftvarnabys.su í búðum í Suður-Afghan-

istan.

Babrak Karmal, voru óhultir í

Moskvu þegar hér var komið.

Konungar Afghanistans höfðu

umgengizt ættflokka landsins með

varúð og gengu aldrei of langt í

kröfum sinum. Mikil spenna hafði

rikt í sambúð konunganna og

ættflokkanna, en ættflokkahöfð-

ingjarnir viðurkenndu konungana

sem jafningja.

Daoud hafði notið virðingar, þar

sem hann var harður í horn að

taka og aðalsmaður af gamla skól-

anum. Amin var aftur á móti smá-

bóndi og höfðingjarnir gátu með

engu móti sætt sig við hann, hvað

þá marxistastefnu hans.

Amin fylgdi harðlínustefnu:

hann gerði sér grein fyrir því að

voldugir hagsmunir mundu kæfa

hæga byltingu í fæðingu og eina

leiðin væri róttæk bylting, sem

mundi leggja hið gamla skipulag

að velli.

Að undirlagi hans voru margir

handteknir eða líflátmr og lands-

menn fylltust mikilli heift í hans

garð. Amin reyndi að umturna

þjóðfélaginu og efnahagskerfinu,

en tilraunir hans til að grafa und-

an hinu gamla þjóðskipulagi með

jarðaskiptingum, árásum á presta

og landeigendur, marxísku skyldu-

námi og banni við andlitsblæjum

og heimanmundi mögnuðu and-

stöðuna.

BORGARASTRIÐ

Áður en eitt ár var liðið frá

valdatóku Khalq-armsins geisaði

uppreisn í nær hverju héraði og

stjórnin fékk ekki við neitt ráðið.

Uppreisnarmenn fylltust stöðugt

meiri dirfsku og Amin beitti þyrl-

um búnum sovézkum vopnum til

að ráðast á þorp, þar sem skotið

var skjólshúsi yfir uppreisnar-

menn.

Mikil grimmd af beggja hálfu

einkenndi átök skæruliða og

stjórnarhermanna. Bæði í borgum

áhrifamenn úr eigin fjölskyldu,

þar sem hann gat engum öðrum

treyst. í desember réð óþekktur

árásarmaður Asadullah af dögum

og Amin fór að ráðum rússnesks

ráöunauts, sem sagði að erfitt yrði

að vernda hann í borginni og hann

yrði óhultari í Darulamanhöll

utan við borgina. Sovézkur lög-

regluforingi, Viktor S. Paputin,

lézt af sárum eftir skotbardaga

(sumir sögðu við Asadullah) og

þar með var stjórn Amins dauða-

dæmd.

Margar afghanskar hersveitir

voru undir áhrifum sovézkra

hernaðarráðunauta og vegna

þrýstings uppreisnarmanna hafði

Amin orðið að treysta æ meir á

hjálp Rússa. Um miðjan desember

voru um 10.000 vopnaðir Rússar í

Afghanistan og þeim reyndist

auðvelt að koma í kring stjórnar-

byltingu, sem kom Babrak Karmal

til valda. Rússar töldu hann áreið-

anlegan kommúnista og treystu

honum til að sýna meiri gát.

INNRAS

Byltingin var gerð 27. desember

1979. Sovézk fallhlífahersveit á

Kabul-flugvelli réðst á Darulam-

anhöll og myrti Amin og nokkra

helztu aðstoðarmenn hans. Sama

dag réðust sex rússnesk herfylki

yfir landamærin og sóttu suður á

bóginn eftir vegum, sem höfðu

verið lagðir með aðstoð Rússa á

árunum 1950—1970. Nokkrum

dögum áður höfðu fallhlífaher-

menn verið sendir til flugvalla í

Afghanistan til að taka stjórn

þeirra í sínar hendur.

Afghanski herinn fékk ekki

rönd við reist, þótt nokkrar deildir

skammt frá Herat, Kabul og Jal-

alabad veittu viðnám í nokkra

daga. Fjórum dögum eftir að inn-

rásin hófst hafði sovézka herliðið

tryggt sér yfirráð yfir helztu borg-

um, flugvölium, herstöðvum og

vegum.

Þetta var fyrsta hernaðaríhlut-

un Rússa í landi utan Austur-

Evrópu og fyrsta innrás þeirra í

land í Þriðja heiminum.

Innrásin olli hættulegum

árekstrum austurs og vesturs.

Hún vakti ugg í Kína, íran og Pak-

istan um framtíðaráform Rússa í

þessum hluta heims. Margir vest-

rænir leiðtogar töldu að hún mið-

aði að því að tryggja Rússum yfir-

ráð yfir Persaflóa og gera þeim

kleift að ógna olíuflutningum til

Vesturlanda.

Sumir héldu því fram að íhlut-

unin væri liður í tilraun Rússa til

að tryggja sér íslausa höfn, en

vafasamt er að þeir hafi þörf fyrir

slíka höfn svo fjarri framleiðslu-

miðstöðvum sínum. Ef þeir fengju

slíka höfn yrðu þeir auk þess að

fara yfir einhver torfærustu svæði

heims til að komast til hennar.

Aðrir sögðu að skýringin á inn-

rásinni væri sú að leyniþjónusta

Rússa hefði brugðizt og þeir hefðu

misskilið land og þjóð í grundvall-

aratriðum. Líklegt er talið að

Rússar hafi lagt Afghani og mú-

hameðska ættflokka í Mið-Asíu-

héruðum Sovétríkjanna aö jöfnu.

Kynni þeirra af afghönskum

marxistum höfðu ekki bent til

þess að Afghanir væru snjallir

skæruliðar.

Starfsmenn KGB í Afghanistan

vissu lítið um ástandið á lands-

byggðinni og virðast hafa ráðið

gegn innrásinni. Hvað sem því líð-

ur notfærðu Rússar sér ekki

möguleika á því að komast að

samkomulagi við þjóðernissinna,

sem voru andsnúnir Amin, áður

en innrásin var gerð.

Hernám Rússa var almennt for-

dæmt. Óháð ríki fylltust tor-

tryggni og fjandskap í þeirra garð.

Allsherjarþing SÞ samþykkti að

fordæma innrásina með 104 at-

kvæðum gegn 18, en 18 ríki sátu

hjá. Nokkur ríki ákváðu að taka

ekki þátt í Olympíuleikunum í

Moskvu 1980.

Spennan í alþjóðamálum jókst

eftir innrásina og hún batt raun-

verulega enda á þróunina í átt til

slókunar í sambúð austurs og

vesturs, sem mótað hafði áttunda

áratuginn. Þannig færðist heim-

urinn nokkru nær kjarnorkustyrj-

öld í upphafi niunda áratugarins.

Innrásin bar þess merki að hún

hafði verið undirbúin í flýti. Til-

gangur Rússa hefur liklega verið

sá að koma Karmal til valda í stað

Amins og trúlega hafa þeir talið

að afghanski herinn væri fullfær

um að bæla niður uppreisnina.

Innrásin fór fram í pólitísku

tómarúmi. Parcharm-arminum

undir forystu Karmals varð ekk-

ert betur ágengt en Amin að

tryggja stuðning almennings, en

Rússar neyddust til að styðja mis-

heppnaða stjórn hans.

ANDSPYRNA

Andstaða Afghana gegn íhlutun

Rússa var hörð og nær alger frá

upphafi. Strax fyrstu dagana eftir

innrásina réðust borgarar á sov-

ézka hermenn með grjót og hnífa

að vopni. Efnt var til allsherjar-

verkfalls í Kabul og fleiri borgum.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56