Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 255. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						18
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 28. DESEMBER 1984
Fimm ár frá innrásinni í Afghanistan:
Afghanskir skæruliðar í fjalllendi í
Kunarhéraði skammt frá landamær-
um Pakistans.
og sveitum myrti múgur, sem ærð-
ist vegna árása stjórnvalda á siði
þeirra og trúarbrögð, stuðnings-
menn Khalq-armsins. í Herat
voru 5.000 myrtir í hefndarárásum
Khalq-armsins. Sama varð uppi á
teningnum í öðrum bæjum og upp-
reisnir voru gerðar í hernum.
Eitt helzta skotmark uppreisn-
armanna voru rússneskir ráðu-
nautar, sem voru orðnir 5.000 tals-
ins sumarið 1979. Rússar reyndu
að grafa undan Amin og auka völd
Taraki, þar sem hann var þægari.
En Amin frétti um samsærið og
steypti Taraki, sem lézt með dul-
arfullum hætti í september 1979.
Þá ríkti alger ringulreið á
landsbyggðinni og herinn stóð á
barmi upplausnar. Amin, sem
vantreysti hinum rússnesku
bandamönnum sínum vegna Tar-
aki-málsins, réð raunverulega að-
eins lögum og lofum í Kabul með
stuðningi nokkurra tryggra her-
manna.
Frændi hans, Assadullah Amin,
var skipaður yfirmaður leynilög-
reglunnar og varð að styðjast við
Afghanir sameinaðir í
baráttunni gegn Rússum
H\l\1 árum eftir að Rússar réðust
inn í Afghanistan er ekkert lát á
andspyrnu skæruliða gegn sovézka
hernámsliðinu. Á pessu ári hafa
Rússar staðið fvrir einhverjum hörð-
ustu aðgerðum sínum síðan innrásin
var gerð, en andspyrnusveitirnar
virðast hafa staðið þær af sér og láta
engan bilbug á sér finna.
Innrásin átti sér nokkurn að-
draganda. Mahmoud Daoud hers-
höfðingi hafði steypt Zahir kon-
ungi 1973 með stuðningi Parch-
am-arms kommúnistaflokksins og
stuðningsmanna í landher og flug-
her.
Hann hafði verið upphafsmaður
náinnar samvinnu við Rússa og
þáði hernaðarlega og efnahags-
lega aðstoð frá þeim. Hernaðar-
aðstoðin var nauðsynleg til að
leggja áherzlu á kröfu Afghana til
landsvæðis            Pakistansmegin
landamæranna (Paktúnistan).
Daoud reyndist marxistum hins
vegar ekki eins fylgispakur og þeir
höfðu vonað og bæði Parcham- og
Khaiq-armurinn, sem venjulega
deildu sín í milli, steyptu honum
27. apríl 1978, þegar hann hafði
reynt að takmarka áhrif Rússa.
Eini hluti heraflans, sem hélt
tryggð við hann, var flugsveit í
Shindand-flugstöðinni, en hún var
of langt i burtu til að hafa áhrif.
Um 2.000 menn voru myrtir eft-
ir byltinguna, þar á meðal öll fjöl-
skylda Daouds. Nýju valdhafarnir
voru að miklu leyti liðsforingjar,
sem Rússar höfðu þjálfað.
UPPREISN
Ný stjórn Mohammed Taraki
naut stuðnings Rússa og var mjög
háð sovézkum ráðunautum. Marg-
ir afghanskir Múhameðstrúar-
menn snerust gegn tilraunum
hans og Hafizullah Amins, sem
var valdamikill að tjaldabaki, til
að koma á jarðaskiptingu og auka
réttindi kvenna. Aftökur þúsunda
stjórnarandstæðinga vöktu reiði.
Sumarið og haustið 1978 lét
Khalq-armurinn til skarar skríða
gegn Parcham-arminum og myrti
eða fangelsaði þá stuðningsmenn
hans sem til náðist. En leiðtogar
l'archam-armsins, þeirra á meðal
Skæruliðar með talstöð í fjöllunum fyrir ofan Panjshir-
dal.
Skæruliði með loftvarnabys.su í búðum í Suður-Afghan-
istan.
Babrak Karmal, voru óhultir í
Moskvu þegar hér var komið.
Konungar Afghanistans höfðu
umgengizt ættflokka landsins með
varúð og gengu aldrei of langt í
kröfum sinum. Mikil spenna hafði
rikt í sambúð konunganna og
ættflokkanna, en ættflokkahöfð-
ingjarnir viðurkenndu konungana
sem jafningja.
Daoud hafði notið virðingar, þar
sem hann var harður í horn að
taka og aðalsmaður af gamla skól-
anum. Amin var aftur á móti smá-
bóndi og höfðingjarnir gátu með
engu móti sætt sig við hann, hvað
þá marxistastefnu hans.
Amin fylgdi harðlínustefnu:
hann gerði sér grein fyrir því að
voldugir hagsmunir mundu kæfa
hæga byltingu í fæðingu og eina
leiðin væri róttæk bylting, sem
mundi leggja hið gamla skipulag
að velli.
Að undirlagi hans voru margir
handteknir eða líflátmr og lands-
menn fylltust mikilli heift í hans
garð. Amin reyndi að umturna
þjóðfélaginu og efnahagskerfinu,
en tilraunir hans til að grafa und-
an hinu gamla þjóðskipulagi með
jarðaskiptingum, árásum á presta
og landeigendur, marxísku skyldu-
námi og banni við andlitsblæjum
og heimanmundi mögnuðu and-
stöðuna.
BORGARASTRIÐ
Áður en eitt ár var liðið frá
valdatóku Khalq-armsins geisaði
uppreisn í nær hverju héraði og
stjórnin fékk ekki við neitt ráðið.
Uppreisnarmenn fylltust stöðugt
meiri dirfsku og Amin beitti þyrl-
um búnum sovézkum vopnum til
að ráðast á þorp, þar sem skotið
var skjólshúsi yfir uppreisnar-
menn.
Mikil grimmd af beggja hálfu
einkenndi átök skæruliða og
stjórnarhermanna. Bæði í borgum
áhrifamenn úr eigin fjölskyldu,
þar sem hann gat engum öðrum
treyst. í desember réð óþekktur
árásarmaður Asadullah af dögum
og Amin fór að ráðum rússnesks
ráöunauts, sem sagði að erfitt yrði
að vernda hann í borginni og hann
yrði óhultari í Darulamanhöll
utan við borgina. Sovézkur lög-
regluforingi, Viktor S. Paputin,
lézt af sárum eftir skotbardaga
(sumir sögðu við Asadullah) og
þar með var stjórn Amins dauða-
dæmd.
Margar afghanskar hersveitir
voru undir áhrifum sovézkra
hernaðarráðunauta og vegna
þrýstings uppreisnarmanna hafði
Amin orðið að treysta æ meir á
hjálp Rússa. Um miðjan desember
voru um 10.000 vopnaðir Rússar í
Afghanistan og þeim reyndist
auðvelt að koma í kring stjórnar-
byltingu, sem kom Babrak Karmal
til valda. Rússar töldu hann áreið-
anlegan kommúnista og treystu
honum til að sýna meiri gát.
INNRAS
Byltingin var gerð 27. desember
1979. Sovézk fallhlífahersveit á
Kabul-flugvelli réðst á Darulam-
anhöll og myrti Amin og nokkra
helztu aðstoðarmenn hans. Sama
dag réðust sex rússnesk herfylki
yfir landamærin og sóttu suður á
bóginn eftir vegum, sem höfðu
verið lagðir með aðstoð Rússa á
árunum 1950—1970. Nokkrum
dögum áður höfðu fallhlífaher-
menn verið sendir til flugvalla í
Afghanistan til að taka stjórn
þeirra í sínar hendur.
Afghanski herinn fékk ekki
rönd við reist, þótt nokkrar deildir
skammt frá Herat, Kabul og Jal-
alabad veittu viðnám í nokkra
daga. Fjórum dögum eftir að inn-
rásin hófst hafði sovézka herliðið
tryggt sér yfirráð yfir helztu borg-
um, flugvölium, herstöðvum og
vegum.
Þetta var fyrsta hernaðaríhlut-
un Rússa í landi utan Austur-
Evrópu og fyrsta innrás þeirra í
land í Þriðja heiminum.
Innrásin olli hættulegum
árekstrum austurs og vesturs.
Hún vakti ugg í Kína, íran og Pak-
istan um framtíðaráform Rússa í
þessum hluta heims. Margir vest-
rænir leiðtogar töldu að hún mið-
aði að því að tryggja Rússum yfir-
ráð yfir Persaflóa og gera þeim
kleift að ógna olíuflutningum til
Vesturlanda.
Sumir héldu því fram að íhlut-
unin væri liður í tilraun Rússa til
að tryggja sér íslausa höfn, en
vafasamt er að þeir hafi þörf fyrir
slíka höfn svo fjarri framleiðslu-
miðstöðvum sínum. Ef þeir fengju
slíka höfn yrðu þeir auk þess að
fara yfir einhver torfærustu svæði
heims til að komast til hennar.
Aðrir sögðu að skýringin á inn-
rásinni væri sú að leyniþjónusta
Rússa hefði brugðizt og þeir hefðu
misskilið land og þjóð í grundvall-
aratriðum. Líklegt er talið að
Rússar hafi lagt Afghani og mú-
hameðska ættflokka í Mið-Asíu-
héruðum Sovétríkjanna aö jöfnu.
Kynni þeirra af afghönskum
marxistum höfðu ekki bent til
þess að Afghanir væru snjallir
skæruliðar.
Starfsmenn KGB í Afghanistan
vissu lítið um ástandið á lands-
byggðinni og virðast hafa ráðið
gegn innrásinni. Hvað sem því líð-
ur notfærðu Rússar sér ekki
möguleika á því að komast að
samkomulagi við þjóðernissinna,
sem voru andsnúnir Amin, áður
en innrásin var gerð.
Hernám Rússa var almennt for-
dæmt. Óháð ríki fylltust tor-
tryggni og fjandskap í þeirra garð.
Allsherjarþing SÞ samþykkti að
fordæma innrásina með 104 at-
kvæðum gegn 18, en 18 ríki sátu
hjá. Nokkur ríki ákváðu að taka
ekki þátt í Olympíuleikunum í
Moskvu 1980.
Spennan í alþjóðamálum jókst
eftir innrásina og hún batt raun-
verulega enda á þróunina í átt til
slókunar í sambúð austurs og
vesturs, sem mótað hafði áttunda
áratuginn. Þannig færðist heim-
urinn nokkru nær kjarnorkustyrj-
öld í upphafi niunda áratugarins.
Innrásin bar þess merki að hún
hafði verið undirbúin í flýti. Til-
gangur Rússa hefur liklega verið
sá að koma Karmal til valda í stað
Amins og trúlega hafa þeir talið
að afghanski herinn væri fullfær
um að bæla niður uppreisnina.
Innrásin fór fram í pólitísku
tómarúmi. Parcharm-arminum
undir forystu Karmals varð ekk-
ert betur ágengt en Amin að
tryggja stuðning almennings, en
Rússar neyddust til að styðja mis-
heppnaða stjórn hans.
ANDSPYRNA
Andstaða Afghana gegn íhlutun
Rússa var hörð og nær alger frá
upphafi. Strax fyrstu dagana eftir
innrásina réðust borgarar á sov-
ézka hermenn með grjót og hnífa
að vopni. Efnt var til allsherjar-
verkfalls í Kabul og fleiri borgum.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56