Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Norğanfari

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Norğanfari

						Sendurkaupendum hjer á landi
kostnaðarlaust; verð hverra 10
arka af árg. 1 kr., einstök nr.
16 aura, sölulaun 7. hvert.
NORMNFARI.
Augíýsingar eru teknar í blað-
ið fyrir 8 aura hver lína. Við-
aukablöð eru prentuð á kostnað
hlutaðeigenda.
16. ár.
Akureyri, 18. júní 1877.
Nr. 43—44.
Prestastjettin.
(Niðurl.). pað eru nú um 170 prestaköll
á landinu, og peim verður ekki stórum fækk-
að vegna strjálbyggðarinnar. Af peim eru,
eptir síðasta brauðamati, 24 hin tekjumestu,
sem fylgja yfir 1400 króna laun, 35 sem
fylgja 10 til 1400, 42 með 7 til 1000 króna
launum og um 70 með 222 til 700 kr. Og
•þegar nú kemur fram hjer eptir, að prestar
eiga að gjalda landskati eins og aðrir bú-
endur, pá dregur pað töluvert af pessum
launum (landskattur presta verður pó varla
minni en 6 til 7000 kr.). Að sönnu má
geta til, að tekjur fiestra brauða reynist
nokkru meiri pegar nýtt brauðamat verður
gjört (sem þarf sjálfsagt að gjöra á næsta
ári, 10 árum eptir hitt næsta), pví landaura
verð hefir hækkað síðan 1863—68. En varJa
munar pað meiru en svari landskatti prest-
anna. Vel má nú segja, að tekjur prest-
anna sjeu að mörgu leyti hollari peim en
krónu-tekjur, og einkum sjeu nct staðanna
miklu meiri í raun og veru en svari land-
skuld peirra, eins og satt er, þó með pví
móti að presturinn sje ráðdeildarmaður og
geti búið sæmilega á staðnum. Sje hann
ráðdeildarlitill og enginn búmaður, verða tekj-
ur brauðsins og staðar-afnotin honum litlu
betri en krónulaun, ef eigi verri.
Nú á tímum getur pað varla taUst hæfi-
legt að' uokkru prestsembætti á landinu fylgi
minni laun en 1000 króna virði -— pað sýn-
ist vera hið allra minnsta, sem stinga megi
upp á. Sá getur enginn talizt meðalbóndi
í sveit, með 8 til 10 manns í heimili, er eigi
hafi 1000 kr. arð af búi sínu til að lifa af,
ef 811 búsafnot hans eru rjett metin. Með
minna getur hann engan veginn komizt af
handa sjer og sinum og til að standa í skil-
utq, og verður að halda sem allra sparast
á öllu.
pegar vjer athugum tekjuhæð brauð-
anna, eins og hún er nú, pá sjáum vjer að
vantar yfir 40,000 krónur til pess að öllum
lakari meðalbrauðum á landinu og fátæku
brauðunum geti fylgt að meðaltali 1000 kr.
tekjur. Nú eru fátæku brauðin engu síður
en hin betri' misjöfn að örðugleika og ætti
án efa hærri laun að fylgja hinum örðugri.
Væri heldur takandi í mál að hægum smá-
brauðum fylgdi minna en 1000 kr. tekjur,
einkum ef bújörð er par heldur góð.
Jeg sting hjer ekki upp á ineiru en
1000 kr. tekjum á hinum tekjulitlu brauð-
unl — en svo er og verður meiri hluti
peirra, — og tel jeg víst að ærið mörgum
hinum yngri prestum og prestaefnum pyki
'slíkt auðvirðilega tekið. til handa mönnum,
¦sem varið hafa einum 4000 krónum til
menntunar sinnar, hafa farið á mis við all-
an arð vinnu' sinnar eða mestallan um ein
10 ár og eigi getað lært til muna búnað eða
bjargræðisstörf allan pann tíma. Veit jeg
að pessi laun eru meira en priðjungi lægri
en annara embættismanna, jafnvel lækna,
sem hafa pó pessutan miklar aukatekjur af
ferðum sínum, og ætti að geta haít mikiun
arð af ineðölum.
En jeg færi mjer tvennt til afbötunar.
pað fyrst, að jeg álít búnað presta á staða-
jörðum arðsamari til bjargræðis, ef hann fer
í nokkru lagi, en nokkur hundruð krónur
— það sýnir sig hvernig bændur geta bjarg-
ast á lakari jörðum einasta af búnaði sín-
um, gjalda pó jafnan landskuld, sem prest-
urinn parf ekki að gjöra, — og presti er
engin afmán að læra af bændum pað sem
til sómasamlegs bjargræðis heyrir. Svo eru
og presti aðgjöldin (pó litil væri), svo sem
fóður, viðbit, fjenaður, hollari til bjargræðis
en krónutekjur, sem eigi er ætíð vist hann
fái keyptar fyrir lífsnauðsynjar, eða parf
langt til að sækja. pá er og annað, að jeg
get nú ekki pegar skilið, hvernig allt p.að
fje geti fengizt, sem pyrfti til að gjöra
pessi landaura-embætti jafnhátt launuð og
krónu-embættin. Enda get jeg alls eigi vor-
kennt prestunum 'að komast af með pað
sem jeg hefi stungið upp*á, með pví sem
fyrir er og brauðunum fylgir.
pegar pessu næst er að ræða um bvað-
an taka eigi pessa miklu launaviðbót handa
prestastjettinni, sem jeg hefi nefnt, pó eigi
væri meira, pá horfir beint við, eptir pví
sem landstjóimarháttum er nú komið hjer á
landi, að ætlast til að hún verði greidd úr
landsjóði. pað er eigi heldur nema nokkur
púsund krónur meira gjald, en svari afgjöld-
um klausturjarðanna hjer á landi, sem jeg
tel að kennilýðurinn ætti í raun rjettri allar
tekjur af, eins og af Öðrum jörðum sem
lagðar voru hjer á landi í katólsku honum
til uppeldis. Eins og launað er nú öðrum
embættamönnum hjer á landi úr landsjóði,
pá er sjálfsagt að einnig ber paðan að launa
prestastjettinni, og ætti pað að falla pví
ljúfara, er kirkjurnar eiga storfje til upp-
eldis pessari stjett, svo eigi parf stórmiklu
við að bæta, enda hefir sjöðurinn miklar
tekjur af peim fasteignum, sem áður veittu
uppeldi sumu af klerkastjettinni.
Veit jeg að peir sem annast eiga um
fjárhag landsins segja, að landsjóðinn vanti
fje til pessa mikla uppbóta á brauðin, nema
ný g]öld sjeu á lögð. En pað er hvort-
tveggja að pessi launaviðbót handa presta-
stjettinni parf eigi fram að koma nema
smámsaman, enda er enginn efi á pví, að
tekjur landsjóðsins verða að aukast pegar
skattalögin, sem nú eru í smíðum, koma
upp, pó miklu áf útgjöldum verði ljett á
fátækum almúga, pví gjaldendur og gjald-
stofnar fjölga, og allgóð ráð eru til að
finna fieiri.
Eitt er pað með öðru, sem gjörir kjör
prestanna miklu lakari á a ð 1 í t a, en ann-
ara embættismanna landsins, pó pessi launa-
viðbót, sem hjer er nefnd, væri peim veitt,
pað er að uppgjifaprestar og prestaekkjur,
eiga að hafa sín eptirlaun af tekjum brauð-
anna — uppgjafaprestar vanalega pi'iðjung,
en prestaekkjur vanalega tólftung til átt-
ungs, ef tekjur brauðs eru taldar yfir 700 kr.
pó slík eptirlaun sjeu harla lítil optastnær
í samanburði við eptirlaunin í valdsmanna-
stjettinni, sem er einn vottur pess, hvor
stjettin undir hefir orðið í skiptunum áður,
þá skerða pau svo hin minni brauðin, að
pau verða ekki álitleg. Getur opt farið
svo,  að  prestur á 1000 króna brauði; sem
Um byggöir íslendinga og Norðmanna
á (xrænlandi á miðri 14. 81(1, og nm
afdrif Mnnar ísl. nylendn J>ar.
(Eptir GrænL-annálum og bendingum í peim).
(Frh.). Svo vjer kornum aptur til efnis-
ins um byggð á Grænlandi, pá hefst sú byggð
að austan í Skagafirði, eins og fyrr er sagt,
austan við Herjólfsnes. Vestan við Herjólfs-
nes liggur Ketilsfjörður og er par allt byggt.
Hægramegin pá inn er siglt, er ós mikill
þar sem vötn falla til sjávar. Hjá þeim ós
er kirkja og heitir Árósskirkja. Hún er
vígð hinum helga krossi. Síi kirkja á allt
il Herjólfsness eyjar, hólma, skipstrand og
allt inn til Pjetursvikur.
Hjá Pjetursvík er byggð mikil, sem
ueitir Vatnsdalur. J>ar í byggð er vatn
^öikið, 2 vikur á breidd, fullt af fiski. Pjet-
Ursvíkur-kirkja á alla Vatnsdalsbyggð. Inn
r^ þessari byggð stendur klaustur eitt og
eru þar reglumunkar. J>að er vígt Ólafi
fielga 0g igústínusi helga. Klaustrið á allt
11111 í fjarðarbotn og út með hinumegin.
JSæstur Ketilsfirði er llafnsfjöEður.
Lengst inn með þeim firði er nunnuklaust-
ur með Benidiktsreglu. pað á allt inn i
fjarðarbotn og út frá Vogakirkju, sem vígð
er Ólafi konungi helga. Vogakirkja á allt
land með firðinum út frá. í firðinum eru
margir hólmar. Á klaustrið helming þeirra
en dómkirkjan helming. Á þessum hólm-
um eru heitar laugar. þær eru svo heitar
á vetrum., að enginn þolir að lauga sig. Á
sumrum íauga margir sig í þeim og fá bót
meina sinna.
Næst Rafnsfirði er Einarsfjörður. Milli
þeirra er höfuðból eitt, sem konungur á og
heitir Foss. par er vegleg kirkja vígðNiku-
lási helga og veitir konungur þá kirkju.
Skammt þaðan er fiskivatn hið bezta, þeg-
ar leysingar eru miklar og rignir, flýtur
vatnið til sjávar. Og er það minnkar, fjarar
uppi ógrynni fiska á sandinum. pegar menn
sigla inn á Einarsfjörð, er vik til vinstri
handar, sem heitir porvaldsvík. Og lengra
inn i firðinum samamegin er nes eitt, sem
Klíningur heitir. Nokkru innar er víksem
Grávik (eða Grandavík) nefnist. Skammt
— 85 —
þaðan   er  bær mikill,   sem heitir í Dölum
og er dómkirkju-eign.      pegar  siglt er inn
fjörðinn til dómkirkjunnar, sem stendur inn
í fjarðarbotni, þá er til hægri handar skóg-
lendi,   sem  dómkirkjan   á.     I   þeim skógi
hefir dómkirkjan allan kvikfjenað sinn stór-
an og smáan.   Hún á allan Einarsfjörð, svo
hið  sama  hina  miklu ey,  sem liggur fyrir
Einarsfjarðar mynní   og heitir Hreiney, því
þangað hleypur á haustin fjöldihreina. par
er almennings veiði og þó með biskupsleyfi.
Á pessari eyju er bezti tálgusteinn, sem til
er  á   Grænlandi,   svo   eðlisgóður, að menn
höggva  úr  honum katla og könnur og svo
traustur að eldur fær eigi ónýtt hann. Smíða
menn úr honum sái, einsteinunga, svo mikla
að  taka  x eða xij tunnur.    Lengra vestur
par   fyrir landi er eyja sú er Langey heit-
ir.   par  eru  Vigbæir  stórir.   Dómkirkjan
á alla eyna nema tíund þaðan.   Hún fellur
til Hvalseyjarkirkju.
Næstur Einarsfirði er Hvalseyjarfjörð-
ur. par er kirkja sem kennd er við fjörð-
in. Hún á allan fjörðin og allan Kamb-
staðafjörð   er  næstur liggur.    í  þeim firði
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 85
Blağsíğa 85
Blağsíğa 86
Blağsíğa 86
Blağsíğa 87
Blağsíğa 87
Blağsíğa 88
Blağsíğa 88