Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Austri

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 3. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Austri

						-¦¦', ¦ .           1 c"             tS*
NR. 1
A TT S T R I
Enn um
Eiidurminiiingar
Páls Melsteðs.
Eptir Ingibjörgu   Ólafsson.
Endurminning&r Páls Mel-
steðs ritaðar af honum
sjálfum, gefuar út á ald-
arafmæli hans af „Hinu
íslenzka fræðafélagi" i
Kajpmannahöfn. 1912. —
Verð kr. 2,50.
Þessar endurminningar hins látna
sögusnillings or fræðimanns ern
nokknrskonar afraælisgj0f frá honum,
til íslendinga, i aldarafmæli hans.
Að hér sé skemmtilega sagt frá,
parf ekki að taka fram, pví >að vita
allir, Eem pekkia rithátt Páls Mel«
steðs.
Til þess að gefa fólki ofurlitla
faugmynd nm innihald bókarinnar, set
eg hér ! okkra kafla úr henni, tekna
af handahófi.
Höfcnduiinn byrjar með því að
segja, frá fæðingardegi sínnm.
™ Bernshuárin.
k „Veturinn,'^sem eg fæddist, var
einhver hinn harðasii, eigi einnngis hér á
landi, heldur um alla Norður-Ev-
Tópn; aðpví varð Napoleoni fyrsta og
m0nnum hans, er pá voru á heimferð
sinni anstan af Rússlandi. Daginn
sama sem eg fæddist var kafaldi*
bylur svo harður, að yfírsetukonan
uáðist eigi, og átti hún þö heima á
prastarhóli, næsta bæ við M0ðru-
velli, og örskammt á milli. Ragn-
heiður amma mín (kona Stefács
amtmannj Þórarinssonar) tók pví á
móti mér í hennar stað. Á Möðru-
völlum mátti eg eigi vera, og var
fluttur, þegar npp stytti. út að Þrast-
arhóli. Þ^r var eg raitt fyrsta
missiri hjá Þorvaldi bónda. Hann
var nafnkenndur selaveiðamaður á
skutul. Eg var pá mesti aumingi,
allur kaunum sleginn eins og Job;
En um vorið fór mér að batna og
var eg þá fluttur út að Syðri-Reist-
ará, til Arna hreppsstjóra Arnason-
ar og Sigríðar konu hans. Þau
vorn sóroamenn hvort í sinni röð, og
fóru með mig eins og pau ættu mig.
Hjá peím var eg fil þess er eg var
langt kominn á sj^onda ár. Eg uaan
•vel eptir mörgu, er p&bar fyrir   mig
hin síðustu    áiin   á    Reistará. —
1
pegar eg komst cokkuð á legg, var
eg kaliaður fjörkalfur og 0tuHÍ þvílitla
er eg þá orkaíi, en gæta púrfti vel
að mér/að''eg "færi raer eigrað voða.
Eitt irn var eg eitur tpp í fjall og
tekinn, og 'pótti mér pað illt. Eg
haf'ði séð                    irea   upp   undan
flallabrú                                    ö>   hlJóP
gatj ætlaði að hamUaráa taogl-
ið os; frera þ*ð  föstrn    minni.--------
Ekki var mér kennt neitt á bók með-
an eg var á Reistará, og cigi heldur
»ð skrifa, en einhveruveginn lærði eg
að skrifii nafnið mitt með krít eða
koli, en penni kom ekki í mína
hönd, og var pó fóstri minn vel skrif-
an.li; eg fékk nokkur bréf frá honum,
eptir að eg var kominn austur að
Ketilsstöðum. En þótt mér væri
fátt kent hjá fósturforeldruin mínum,
pá *r satí bezt að segia, að eg lærði
par ekkert íllt. Eg sá eigi nema
gott fyrir mér, og eg ætla, að aldrei
bafLeg heyrt ljótt orð talað á peim
bæ. Eg ólst par upp eins og sak-
laust barn náttúrunnar. par var
hvorki farið með k»ffi eða brennivín,
og aldrei sá eg drukkinn msnn, pað
eg veit, en eg heyrði s»gt um Daníel
i Lóni — föður þeirra pórðar °g
porstei'ns — að hann drykki brenni-
vín, og hugsaíi eg að hann væri ein-
hver óskapaskepna. Mikið var unn-
ið á Éteístará; t?l merkis um pað er,
að >egar fólkið fór á stekkinu á vor>-
in og gott var veður, gengu allir
prjónandi, fóstri roinn eins og aðrir.
Og mér eru í m nni öll hin m0rgu
sokkatré, sem úti voru á vorin,
pegar purkur var. Eg má fullyrða
að fóstri minn galt landsskuldina til
afa raíns á Möðruvölium. mestalla í
prjónlbsi (nefnilega smábandssokk-
um). Fóstri minn mun hafa verið
góður bjargálnamaður og ekki fram-
yfir það. Húsakynnt voru par án efa
heldur lítil. Baðstofa inuar úr göng-
um, með torfgöflum og skjáglnggum,
alþiljað hús í 0ðrum enda uppi, en
ekkert undir pallinum nema myrkur.
Þar var mér sagt að Grýla væri á
kvóldin og L«ppalúði maður hennar,
og þessvegna þorði eg ekki að fara
fram á pallskörina, og langaði mig
pó til aí sjá þau-"
Þegar Páll var á sjönda árinu,
fluttist hann með foreldmm sínum,
Páli sýslumanni Melsteð og Önnu,
dóttur Stefáns amtmanns, að Ketils-
stoðum á Völlum, á leiðinni austur
veiktist hann bættulega, varð faðir
hans að skilja hann eptir á Breiðu-
mýri og Ólaf Indriðason (síðar prest-
ur á Kolfreyjustað), sem var fylgd-
armaður sýslumauns. M^rgum árum
siðar minntist síra Ólafur pessarar
samveru þeirra Páls, í ljóðabréfi til
hans, og er þetta þar í:
Manstu þá við fundumst .fyrst, .
fórum strax í eina vist,
sæng og fengum sömu gisf,
er sjúkur lástu' á Mýri?
'    Og um hsftéi um þig þá
c* og dauðin^ heldumst á,
•lit mín dró, því tíir m'm sá
traiastar' himna-stýrir.
Sírá Ólafur hélt   tryggð    sinni   við
pái, meðan honum entist aldur.
Fúll 3e§ir, margt   am • uppvaxlarár.
sín á Ketilsstöðum. Hann lýsir
Eljótsdalshéraði fagurlega, ug minnist
á marga merka Austfirðinga, sem pá
voru uppi, og er pað fegursti og
skemmtílegasti kaflinn í bókinni.
Foreldra siuna minnist hann með
virðingu og kærleika: „"Mín góða
móðir," segir hann, „hafði allan hug
á pví, að innræta okknr. b0rnum
sínum, guðsorð og góða siðu. Eg sé
það bezt á elliirum mínum, hver
móðir hán var mér á æska árum
mínum, þegar mest purfti við." TJm
föðar sinn segir hann: „Eg get með
sanni sagt um f0ður minn, eins og
sagt var um Njál, að hann var heil-
ráðnr og góðgjarn". Hanu þótti vera
tinhver me.tar lagamaður hér álandi
af samtíðarmönnum sínam, og ágætur
dómari. Margir menn leituðu ráða
hans úr fjarlægum sýslum, og varð
flessnm að góðu."
1 skóla.
pað er bæði skemmtilegt og fróð-
legt, að lesa það, sem Páll skrifar
um skólaár sín á Bansastöðum. —
Bessastaðir voru þá „miðpúnktur menn-
ingarinnar á >essu landi." Keanar-
arar hans voru Jeir: Jón Jóns§on
lektor, dr. Hallgr. Scheving, Svein-
bjorn Egilsson og Björn Grunnlangs-"
son. PálJ segir frá ýmsa, sem par
bar á góma, og má af því r&ðs,
að þar hafi engin dauðýfli verið
samankomin. — „pegar eg lít yfir
skóialíf mitt," segir hann, „verð eg
að segja, að það er einhver skemmti-
legasti kafli æfi minDar, og eg þori
að fullyrða, að allt hið sama myndu
skólabræður mínir segja, ef þeir
mættu svara. Þar var friður, gleði,
samheldni og áhyggjaleysi drottn-
andi."
Samarið 1830 fór Páll landveg
norður og austur til foreldra sinna,
á þvl ferðalsgi gisti hann í Gufa-
nesi hjá Bjarna Thorarensen. Á
þessari s0mu ferð mætti hann Jóni
sýslumanni EspóHn á Öxuadalsheiði
og áttu peir tal saraan í „fnllar þrjár
klukkustundir". Þ°tta var í fyrsta
og síðasta sinn, sem Páll sá Espólin
afabróður sinn, og pótti honum mikið
til hans koma.
Hanstið 1834 sigldi Páll til háskól^
ans til þess að lesa l0g. Jónas Hall-
grímsson var sambýlismaður hans á
Garði, og voru peir jafnan til vina.
„Eptir því sem eg kynntist löndum .
mínum við háskólann,4    skrifar    Páll,
¦ „fann eg það, að mér féll bezt yið
Brynjólf Pétnrsson (bróður Péturs
biskups) og Gíslá Hjálmarsson (lækn-
ir)'; mér var vel við pá; mér fannst
eg batna af náveru þeirra og tali,
og eg íann glöggt, að m'íg skorti á
við-, þá tvo menti, bæði hreíhleik
hjártáns' og mikilleib gáfnahna. Gisla
pekkti eg enn betur en Brynjólf, og
hefiminnzt bans lítið eitt,   sem    lesa
má   í    æSsðga    Gísla   eptir      Sigurð
prófast Gunnarsson; Brynjólfi var    eg
miður  kunnugur,    en    pó   þekkti    eg
hann svo, að    eg    hefði    helzt   kosið
að    vera    som    hann,    Bræður    hans
hefi eg þekkt   talsvert,    en    hvorugan
þeirra,  Pátur eða   Jón,    tek    eg    til
jafns við Brynjólf.    Hann var    glæsi-
legur maður, bæði til  lífs    og    sálar."
— Páll minnist á   fleiri    landa,    sem
vora honum samtíða   í    Höfn,    og    á
einstaka danska   menn,    sem    honum
þótti m'kið að kveða.
Fulloröinsárin.
Vegna veikinda varð Páll að hætta
námi o.'i fara heim til íslands. Árfo
1840 giftist hann Jórunnir dóttuc
íeleífs etat3ráðs Einarssonar, og
byrjuðu þau búskap á Brekku á
Álftaneii, og er svo að sjá, sem
peim hafi búnast vel. Páll bauð
Alftnesingum að kenna börnum þeirra,
tóku þeir pví dauflega og þótti 6«
þarfa nýbreytni. Veturinn 1844
brann bærinn á Brekka til kaldra
kola, og stóðu þau hiónin uppi
slipp og snauð, og áttu pau mjög
erfitt appdráttar um hríð. Páll fór
seinna utan og tók próf. Hann
gegndi sýslamannsst0rfiim í Arness-,
Snæfelljoess-, Mýra-, Gullbrngu- og
Kjósarsýslum, og dreif margt á daga
hans k þeim árnui, sem fróðlegt er
að lesa um. Aiið 1858 dó Jórunn
kona hans. Nokkru seinna giftist h'inn
Þóru, dóttur Gríius amtmanrjs Jóns-
sonar, og byrjuðu þau brátt að vinna
að því, að koma á föt kvennaskóla,
því menntun islenzkra kvenna var,
sem kunnugt er, peirra sameiginlega
áhugamál.
Páll minnist töluvert á ritstörf sín.
Hann átti mikinnpátí í því að „ÞJ00"
ólfur" var stofnaður, einnig var hanu
riJinn við stofnun „íslendings". „Mér
>ótti nægja að h*fa blaðið 4 stærð við
Pjóðólf eins og hann var pá," segir
Páll, "en Benedikt Sveinsaon hafði pað
fram, að blaðið var bæði slærra og
dýrara, en hyggilegt var; þegar við
vorum að ræða um þetta, sagði Pótur
Guðjónsson einue-sinni: „Það er svo
stór í þér hugnrinn Benedikt!,, Þá
svaraði Benedikt: „ Já, hvað ætli þú
segðir, ef þú sæir hann allan!' pegar
við hættum við „íslending" og prjú
ár voru liðín, vorum við í 900 ríkis-
dala (1800 krðna) skuld við prentsm,
lapdsins. Þessi voru kjör blaðmanua á
íslandi um 1860."
Á s0gurituu sína. .minnist hann tölu"
vert, og er ekki rúm til pess að skýra
frá pví bér, eadt væn pað þarfleysa,
því ílla væri fróðleikBfýsn íslendinga
farið aptur, ef „Endqrminningar Páls
Melsteðs" væru ekki innaa skamms til
á hverju ineðal-heimili.
Bókiu egc í alla staði   vel úr   garði
¦ ..
gjorð, með 6 ágætum myndum, sem
gjöra hana ennpá eisulegri og á hið
nýstofnaða islenzka fræðáfélag í Kaup-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10