Tíminn - 11.11.1941, Blaðsíða 3

115. blað
TlMFW, þrigjadagiim 11. nóv. 1941
457
Héraðsskólinn á Laugarvatni
Viðtal við Bjarna Bjarnason skólastjóra
Héraðsskólarnir tóku til
starfa í síðasta mánuði. Blaðið
hefir í hyggju að viða að sér
upplýsingum um starfsemi
þeirra innan skamms. Að þessu
sinni birtir Tíminn viðtal við
Bjarna Bjarnason, skólastjóra á
Laugarvatni, sem er staddur í
bænum um þessar mundir.
— Skólinn var setur 10. októ-
ber, segir Bjarni. Alls verða
nemendur um 150 á Laugar-
vatni í vetur, þar af 7 á íþrótta-
kennaraskóla ríkisins, 13 stúlk-
ur á húsmæðranámskeiði og 6—
8 piltar, sem stunda nám í
smíðadeild kólans. í ráði er að
halda 2—3 matreiðslunámskeið
fyrir stúlkur í vetur. Stendur
hvert þeirra yfir í tvo mánuði.
— Hvað er að segja um starf-
semina á vegum skólans síðast-
liðið vor?
— Eftir að skólanum lauk
voru haldin tvö námskeið fyrir
stúlkur. Stóðu þau yfir í 6 vik-
ur hvort og voru á tímabilinu
frá því síðast í apríl þangað til
í júlí. Auk leiðbeininga í venju-
legum hússtörfum fengu stúlk-
urnar kennslu í matreiðslu og í
íþróttum. Þrír unglingar, tveir
úr Reykjavík og einn úr Hafn-
arfirði, unu að garðyrkjunni
sem nemendur. Þessir ungling-
ar unnu svo alla algenga vinnu
hjá skólabúinu í sumar og fram
á haust. Það er vissulega virð-
ingarvert, þegar unglingar úr
bæjum gera tilraun til þess að
kynnast vinnunni í sveitinni og
því lífi, sem þar er lifað.
— Var ekki gistihúsið rekið
með öðrum hætti í sumar en
það hefir verið rekið undan-
farið?
— Jú, að sumu leyti. Það var
samið við nokkrar fjölskyldur
úr Reykjavík um að konurnar
fengju að dvelja á Laugarvatni
í 4 mánuði með börn sín. En
auk þess vár tekið á móti öðrum
gestum. Þetta gafst ágætlega.
Konurnar gættu barna sinna
mjög vel og yfirleitt ríkti hin
bezta regla á þessu stóra heim-
ili. Aldrei kom í ljós nein óá-
nægja frá hendi gestanna, þótt
barnafjöldinn væri mikill í
húsinu.
— Hvað er að frétta af skóla-
búinu á Laugarvatni?
— Síðan skólinn tók við allri
jörðinni hefir búið eingöngu
verið rekið fyrir skólans hönd.
Skólanefndin hefir hvatt mjög
til ræktunar og látið vinna
mikið að jarðrækt. Túnið mun
nú vera 60—70 dagsláttur. Lok-
ið er við að rækta allt umhverfi
skólans, nema landssvæði það,
sem sérstaklega er fyrirhugað
að byggja hús og mannvirki á
í framtíðinni. Auk þess á skól-
inn vandað gróðurhús, sem er
um 200 ferm að grunnmáli,
snotra gróðrarstöð, all sæmileg
gripahús og töluvert friðað
skóglendi. Nemendur vinna að-
allega að því að grisja og fegra
þetta skógarland undir umsjá
kennaranna. Töluvert hefir
verið sett af nýjum trjáplönt-
um í skóginn, en auk þess hafa
nokkur tré verið gróðursett á
afgirtri flöt sunnan við skóla-
bygginguna.
Sjálft skólabúið vex all ört.
Sauðfjárstofninn nemur nú,
þrátt fyrir fjárpestina, 150
kindum. En auk þess á búið á
milli 30 og 40 kýr og ungviði og
eina 10 hesta. Tvær af kúm bús-
ins fengu 1. verðlaun, en all-
margar 2. verðlaun á naut-
gripasýningu fyrir skömmu síð-
an.
Meginhluti túnsins er vél-
þessari grein er annars ekki sá,
að útskýra verk skáldkonunn-
ar. Einungis vildi ég drepa á,
hver mér virðist meginkjarn-
inn í öllum bókum hennar. Það
er samúðin. Einstæðingar og
olbogabörn mannfélagsins hafa
eignazt trúan málsvara og vin,
þar sem frú Elínborg Lárus-
dóttir er, og þeim hefir hún
helgað stærsta ritverk sitt til
þessa dags.
Frú Elínborg er fimmtug. Ég
óska henni til hamingju með
afmælisdaginn og öll störfin sín,
unnin og óunnin. Heill hinni
fimmtugu skáldkonu, húsfreyju
og móður!
Guðmundur Daníelsson.
frá Guttormshaga.
tækur. Engjaáveitur eru orðnar
nokkrar, en eru samt á byrjun-
arstigi. Allt rennsli frá skóla-
húsinu er notað til áburðar.
Skólabúið á nú orðið allgóðan
kost heyvinnuvéla. Ennfremur
nokkuð af jarðræktarverkfær-
um og áhöldum til garðræktar.
Alls varð heyfengurinn um 1600
hestar í sumar.
Uppskera garðávaxta nam 350
tunnum í haust, auk kálmetis og
tómata. Sýki í matjurtagörg-
um gerði töluverðan usla. Sér-
staklega varð vart við stöngul-
sýki.
— Telur þú ekki nauðsynlegt
að reka bú í sambáhdi við hér-
aðsskólana?
— Ég tel það með öllu óvið-
unandi að reka skóla í sveit,
sem einkum eru ætlaðir æsku
sveitanna, án þess að ræktún
umhverfisins sé meðal aðalverk-
efna skólanna. Ég lít svo á, að
hver héraðsskóli þurfi að eiga
bújörð og að stefna beri að þvít
að allur rekstur búanna á þeim
jörðum fari fram á ábyrgð hlut-
aðeigandi skóla. Æskilegt væri,
að þessi skólabú yrðu sem
snotrust og að þau gætu eignazt
góð gripahús og fallegan og arð-
saman búpening. Hins vegar
þurfa þau ekki að vera mjög
stór. Aðalatriðið er að fyr-
irmyndarbragur sé á allri
stjórn og rekstri þessara búa.
Kennurum skólanna stendur
það næst að hafa áhrif á þenn-
an búrekstur, sem og allt ann-
að, er viðkemur skólunum. Um-
sjónarmenn slíkra búa sem
þessara, þurfa að vera búfræð-
ingar og taka þátt í kennslu,
bæði óbeint með verkum sín-
um og beinlínis með því að leið-
beina nemendum í landbúnaði.
Þetta gæti orðið fyrsta stigið.
Næsta spor, hygg ég, að
verði bein búfræðikennsla,
sérstök landbúnaðardeild við
einn eða fleiri skólanna.
Hvert er álit þitt á héraðs-
skólalögunum, sem samþykkt
voru á Alþingi síðastliðinn vet-
ur?
— Nú þegar er séð, að hér-
aðsskólalögin nýju marka
merkileg tímamót í sögu hér-
aðsskólanna. Gildi þessara laga
fyrir héraðsskólana í heild er
með öllu ómetanlegt. Síðar
gefst ef til vill tækifæri til þess
að gera nánari grein fyrir þessu
máli.
— Hvað er að segja um fram-
tíðarhorfur og fjárhag stofn-
unarinnar?
— í sambandi við fjárhaginn
get ég sagt, að ég hefi heyrt
endurskoðendur tjá skólanefnd-
inni það, að þeir teldu rekstur-
inn ganga mjög vel. Auk þess,
sem skólinn hafi bætt og aukið
fasteignir sínar fyrir atbeina
skólabúsins, hafi sjálfur rekst-
urinn, sum árin að minnsta
kosti, gefið álitlegan hrelnan
arð. Skólanefndin hefir unnið
að velferðarmálum skólans með
miklum samhug og dugnaði.
Sjálfur á ég henni margt að
þakka í samvinnunni. Hvort
heldur hefir verið hið innra eða
út á við í skólastarfinu, hefir
aldrei fallið neinn skuggi á
samstarf mitt og skólastjórnar-
innar.
Um framtíðarfyrirætlanir okk-
ar viðvíkjandi skólanum, vil ég
sem minnst segja. En ég veit, að
skólanefndin á mörg og stór
áhugamál í sambandi við Laug-
arvatn. A.
Ætla þeir beint . . .
(Framh. af 2. síSu)
þrásinnis og réttilega skýrt fyr-
ir lesendum sínum þá gífurlegu
hættu, sem ^ stafaði af sívax-
andi dýrtíð. í sama streng hafa
tekið margir áhrifamenn í
Sjálfstæðisflokknum. Síðari
hluta sumars og í haust skýrir
Mbl. réttilega frá því, að ríkis-
stjórnin sé að undirbúa sókn í
málinu og að þó að annar af
Framsóknaráðherrunum vinni
einkum að formi þess, þá sé
engu síður lagt til efni í bygg-
inguna frá Sjálfstæðismönn-
um. Hafi málið verið rætt í
miðstjórn flokksins, og verið
þar vel tekið.
Hér var sannarlega um mikið
þjóðmál að ræða. Dýrtiðin
hafði hækkað um 17 stig yfir
sumarmánuðina og áframhald-
andi hækkun sýnileg, án þess
að séð yrði, hvenær bólan
springi. Hér var um að ræða
fjárhagsvanda, sem steðjaði að
allri þjóðinni, en sýnilegt var
að hinn fjölmenni hópur stór-
atvinnurekenda í Sjálfstæðis-
flokksins var í einna mestri
hættu. Ummæli Mbl. fyr og
Síðar sýndu ljóslega, að for-
ráðmönnum Sjálfstæðisflokks-
ins var þetta fullkomlega ljóst.
En skyndilega verður stór breyt-
ing í málinu. Kommúnistar tóku
að æsast gegn væntanlegum að-
gerðum í dýrtíðarmálinu. Hlíf
í Hafnarfirði rís á móti og birtir
mótrnæli sín í Vísi og blaði
kommúnista. Stefán Jóhann
mótmælir aðgerðunum í ríkis-
stjórninni. Félag Sjálfstæðis-
verkamanna í Reykjavík, „Óð-
inn“, mótmælir. Upp úr öllu
þessu fargani tekur þingflokk-
ur og miðstjórn Sjálfstæðis-
flokksins þá ákvörðun að rísa
gegn frv. um að stöðva kaupið,
vöruverðið og dýrtíðina á há-
marki haustkauptíðarinnar.
Tveir af þingmönnum Sjálf-
stæðismanna í neðri deild sátu
hjá þegar dýrtíðarfrumvarpið
var fellt. Margir fleiri, sennilega
langflestir af leiðtogum flokks-
ins, voru fylgjandi frv., í aðalat-
riðum. En þeir gátu ekki fylgt
því sökum þess, að hin óábyrgu
öfl i flokknum höfðu tekið aðra
aðstöðu, eins og sannir læri-
sveinar Héðins Valdimarssonar.
Samhengið í málinu er ljóst.
Það varð, og það verður að rísa
gegn ófreskju dýrtíðarinnar.
Það varð ekki gert nema með
verðfestingu kaupgjalds og af-
urða. Allur þorri þjóðarinnar
var samdóma um að þetta ætti
að gera. Framsóknarmenn og
Sjálfstæðismenn voru marg-
faldlega nógu sterkir til að
hefja þessa nauðsynlegu bar-
áttu fyrir fjármálasjálfstæði
þjóðarinnar. En til þess þurftu
flokkarnir að standa saman. Á
móti risu kommúnistar, sem eru
og eiga að vera ábyrgðarlausir.
Flokksbrot Héðins Valdimars-
sonar fer sömu leið. Flokkur
Stefáns Jóhanns telur sig ekki
nógu sterkan til að standast
yfirboð Einars og Héðins á at-
kvæðamarkaðnum. Og þegar
kemur til fylgismanna Sjálf-
stæðismanna i hinum óábyrgu
félögum verkamanna, þá segja
þeir sömu sögu. Ef Sjálfstæðis-
flokkurinn byrji að stöðva dýr-
tíðina með því að lögbinda
kaup og afurðir í 10 mánuði,
þá muni þeir missa fylgi sitt
yfir til Einars, Héðins eða Stef-
áns Jóhanns. Niðurstaðan er
svo sú, að Sjálfstæðisflokkur-
inn gengur beint út í vökina á
eftir hinum óábyrgu uppboðs-
höldurum verklýðsmálanna.
X.
Þegar Sveinn Ólafsson í Firði
ltom til Reykjavíkur i vetur sem
leið, frétti hann um þá nýstár-
legu breytingu, sem orðið hefði
á Sjálfstæðisflokknum um leið
og hann gerðist verklýðsflokk-
ur í ofanálag á sínar mörgu
eldri skyldur. Þá sagði Sveinn í
Firði: „Þetta er ,,gymnastik“,
sem aldrei getur lánast“. Hinn
vitri og lifsreyndi bændahöfð-
ingi sá hér fyrir óorðna hluti, í
ljósi langrar lífsreynslu. Nú er
þessi spásögn komin fram. Hin
óábyrgu og ósamstæðu öfl i
verkamannadeildum Sjálfstæð-
isflokksins hafa fengið óeðlilegt
og óafsakanlegt vald í flokkn-
um. Ekki á þann hátt, að þessi
verkamannafélög hafi unnið sér
og sinni stétt eitthvað til gagns,
heldur þvert á móti. Þau hafa
snúið ól dýrtíðarinnar fastar
að hálsi islenzkra fátæklinga
heldur en nokkurntima fyrr.
Hér er um að ræða sigur, sem er
með þeim undarlega hætti, að
hann skaðar alla en gagnar
engum.
XI.
Það varð íslandi til ógæfu um
stund, að merkir Sjálfstæðis-
menn misskildu svo hina póli-
tísku sögu síðasta mannsald-
urs, að þeir hugðu, að sam-
vinnumenn hefðu búið Alþýðu-
flokkinn til eins og nokkurskon-
ar tréhest til að flytja gegnum
borgarmúra sjálfstæðisstefn-
unnar. Þetta er gersamlega
rangt. í nútímalífi frjálsra
þjóða er verkamannaflokkur
jafneðlilegur og sjálfsagður eins
og íhaldsflokkur eða miðflokk-
ur. Allar þessar flokksmyndan-
(Framh. á 4. síðu)
Skinnaverkstniðjan IÐUNN
íWMfcMWfcWfcWfcWfcifcifcWttWfcifcMWfcWfcMrtfcWfcifcWMfcifcMMfcMrtfcfcWfcwmfcWfcifcMMfc
framleiðlr fjölmargar tegundir af skóm á karla,
konur og börn. — Vinnnr ennfremur úr húðnm, skinn-
uin og gærnm margskonar leðurvörnr, s. s. leður til
skógerðar, fataskinn, hanzkaskinn, töskuskinn, loð-
sútaðar gærur o. m. fl.
Skinnaverksmiðjan Iðnnn, er búin nýjustn og full-
komnnstu tækjum, og hefir á að skipa hóp af fag-
lærðnm mönnum, sem þeg'ar hafa sýnt, að þeir ern
færir um að keppa við útlenda farmleiðslu á þessu
sviði.
IÐUNNARV0RUR fást hjá kaupfélögum um allt
land og mörgum kaupmönnum.
Idunnarvörur eru smekklegar, haidgóðar, ódýrar
\otið IBiIINAR vörur
• VINNIÐ 0TULLEGA AÐ ÚTBREIÐSLU TÍMANS •
260 Victor Hugo:
— Ungi maður! tók erkidjákninn til
orða. — Aðalsmaður Filipus de Com-nes
að nafni, var viðstaddur síðustu inn-
reið konungsins. Á söðul sinn hafði
hann látið letra kjörorð, sem ég vil
ráða þér til að leggja þér ríkt á minni,
sem sé: Ævi non laborat, non mandu-
cet.*)
Stúdentinn stóð stundarkorn hljóður
kyrr i sömu sporum. Hann bar hönd að
eyra og horfði niður fyrir sig skömm-
ustulegur á svip. Skyndilega sneri hann
sér aftur að erkidjáknanum svifaskjót-
ur sem bláigða væri.
— Á ég að taka þessi ummæli þín
þannig, bróðir sæll, að þú neitir mér
um örfáa skildinga til þess að kaupa
mér brauð fyrir? mælti Jóhann.
— Ævi non labroat, non manducet!
svaraði hinn miskunnarlausi erki-
djákni.
— Jóhann huldi andlitið í höndum
sér eins og kona, er grætur, og gaf frá
sér óskiljanlegt óhljóð.
— Hvað á þetta að þýða? spurði erki-
djákninn undrandi yfir þessari háðung.
— Hvað þetta á að þýða, spurði Jó-
hann og hvessti sjónir á erkidjáknann.
— Þetta er gríska og á að birta hugar-
kvalir mínar.
*) Sá, sem ei nennir að vinna, á ekki heldur
mat að fá.
Esmeralda 257
reiðist yfir nokkrum kj aftshöggum, sem
ég hefi rétt nokkrum blygðunarlausum
þrælum í opinberri og heiðarlegri bar-
áttu, qvibusdam mormosetis? Þú getur
séð, að maður kann þó dálítið í latín-
unni.
En þessi ísmeygilegu fagurmæli höfðu
ekki hin venjulegu áhrif á hinn stranga
bróður að þessu sinni. Cerberus vildi
ekki bíta í hunangskökuna. Engin
svipbreyting varð greind á andliti erki-
djáknans.
— Hvers óskar þú annars? spurði
hann þurrlega.
— Jæja, þá er bezt að ganga hreint
að verki, mælti Jóhann dirfskufullur.
— Ég er í peningavandræðum.
Erkidjákninn varð föðurlegur á svip
við þessa blygðunarlausu játningu
Jóhanns.
— Þú veizt, Jóhann minn, hóf hann
máls — að tekjur okkar af Tirechappe
nema með vöxtum og öllu öðru ekki
hárri fjárhæð, enda þótt hún sé nú
helmingi hærri en á dögum Paclets-
bræðranna.
— En ég verð að fá peninga, mælti
Jóhann kuldalega.
— Þú veizt, hélt eldri bróðirinn áfram
máli sínu, — að ég á að greiða tvö silfur-
mörk af þessari fjárhæð. Þeim hefir