Tíminn - 29.05.1948, Síða 4

4
TÍMINN, laugardaginn 29. maí 1948.
117. blað
Höfundur Njálu
EftSr Signrð Yilhiálmsson, fflnefsstöðom
Hr. Helgi Haraldsson á
Hrafnkelsstööum ritar í Tím-
ann 9. og 10. apríl s.l. Við-
fangsefni hans er að gera lít-
ið úr tilgátu Barða Guð-
mundssonar um að Þorvarður
Þórarinsson sé höfundur
Njálu. Ég ætla ekki að svo
stöddu að blandá mér í um-
ræður um þetta efni. Mér
finnst svona að órannsökuðu
máli nóg að Snorra Sturlu-
syni sé eignu.Ö Egilssaga, þó
Njálu sé ekki hiklaust skipað
þar. Að vísu hefir próf Sig-
urður Nordal fært allgild
rök fyrir því, að Snorri hafi
samið Egilssögu. Enda þótt
svo sé, er eigi að síður ekki
víst að Snorri hafi gert það.
Ég hygg, að á síðari hluta 12.
aldar og á 13. öld hafi ýmáir
ókunnir höfundar unnið að
ritun margháttaðs fróðleiks
og erfitt verði og jafnvel ó-
mögulegt að komast að ör-
uggri vissu um höfunda ís-
lendingasagnanna. Það er
ekki hægt að byggja líkur á
orðatiltækjum hvað þá vissu.
Menn hafa þá eins og nú orð-
ið fyrir áhrifum hver frá
öðrum. Vissa fæst aðeins þar,
sem höfunda er getið.
En það er fleira í grein
Helga Haraldssonar, sem ekki
má standa, án þess bent sé á
veilurnar í þeim fullyrðing-
um. Skulu hér tekin nokkur
atriði af handahófi mönnum
til athúgunar og umhugsun-
ar.
1. Helgi segir, að aðeins
ein saga sé til frá Austur-
landi og það er Hrafnkels-
saga. Fletti rnenn nú upp X.
bindi- nýju íslendingasagn-
anna,'þar eru átta sögur og
að auki tíu þættir. Það er
einkennilegt að Helgi á Hrafn
kelsstöðum skuli aðeins vita
um Hrafnkelssögu.
2. Þá segir Helgi: „Er það
nú trúlegt að heimaalningur
upp á íslandi hefði getað
skrifað eins vel um þetta og
þarna er gert?“ „Það er Snorri
einn“ o. s. frv., segir hann
ennfremur.
Heimaalningurinn er hr.
Þorvarður Þórarinsson. í Flat
eyjar-annál og Biskupasög-
unum eldri, er sagt frá mörg-
um utanferðum Þorvarðar og
geta menn kynnt sér þetta
atriði með því að fletta upp
því er segir um þetta þar.
3. Þá segir Helgi enn:
„Hvernig maður var svo Þor-
varður Þórarinsson."
f Foi’nbréfasafninu, mig
minnir fyrsta bindi ( ég hefi
það ekki við hendina eins og
stendur) hefir Jón Sigurðs-
son forseti skrifað nokkuð
um Þorvarð. Ef menn kynna
sér þessa ritgerð forsetans, er
óvíst, að Þorvarður verði jafn
lítilmótlegur og Helgi vill
vera láta.
4. Sturla Þórðarson 1 hefir
ekki ritað aila Sturlungu og
það er ekki vitað með vissu,
að hann hafi ritað annaö en
íslendingasögu, en þar segir
fátt af Þorvarði. Mest er sagt
um Þorvarð í sögu Þorgils
skarða og af viðskiptum þeirra
frændanna, Þorvarðar og
Þorgils. Nú ber Þorgilssaga
þess órækan vott, að hún er
varnarrit fyrir Þorgils skarða.
Og samin vegna þess, að allir
vissu, að hann var í konungs
þjónustu og sendur af Hákoni
gamla til þess aö vinna að
áformum hans á íslandi. Sum
ir fræðimenn telja að Þórður
hítnesingur, mágur Þorgils,
hafi samið eða sagt fyrir
þessa sögu. Hvað sem um það
er, er Þorgilssaga svo hlut-
dræg, að hún verður tæplega
talin góð heimild um það,
hvernig menn þeir voru, Þor-
varður og Þorgils. Helgi segir
hins vegar, að Sturla Þórðar-
son lýsi Þorvarði illa, en ekki
verður það séð af því, sem
Sturla hefir skrifað um Þor-
varð. En þó svo væri, að
Sturla lýsti Þorvarði illa, hlyti
hver sæmilega gagnrýninn
maöur að taka með varúð því,
sem Sturla segði. Sturla var
föðurbróðir Þorgils, og enda
þótt hann sé hinn heiðarleg-
asti sagnritari hefir hann
tæplega gert rétt upp á milli
þessara manna, enda væri
það í raun og veru til ofmik-
ils mælzt, þegar um samtíma-
menn er aö ræöa.
5. Enn. segir Helgi, að Þor-
varður leiti liðveizlu hjá Þor-
gils skarða. Ég spyr: var það
Þorvarður, sem leitáði lið-
veizlu hjá Þorgils, þegar Þor-
gils var ásamt Sturlu Þórðar-
syni meö ráðagerðir um að
ráða Odd Þórarinsson af dög-
um, til þess að koma Skaga-
firði undir yfirráð Þorgils
skarða og um leið Hákonar
gamla? Þaö er rétt að skjóta
því hér inn líka, þó það kæmi
síðar í ljós, að Þorgils ætlaði
sér ekki aðeins Skagafjörð,
heldur og líka Eyjafjörð. En
það voru tvímælalaust erf-
ingjar Sighvats Sturlusonar,
sem á þessum tíma höfðu rétt
til yfirráða í Eyjafirði. Stein-
vör á Keldum var tengda-
móðir Þorvarðar og Eyjafjörð
ur var erfðaóðal hennar, eftir
að Þórður kakali bróðir henn-
var fallinn frá.
Undirbúningurinn að Þver-
áreyrafundi er þegar betur er
að gáð, byggður á sameigin-
legum ástæðum þeirra Þor-
varðar, Þorgils og Sturlu
Þórðarsonar. Þó þeir ættu fátt
sameiginlegt og aldrei neinn
trúnaður með þeim, höfðu þó
atvikin hagað því svo, að Eyj-
ólfur Þorsteinsson og Hrafn
Oddssón voru þeim öllum á-
steytingarsteinar, sérstaklega
Eyjólfur. Hann var fyrirliðinn
við brennuna á Flugumýri, en
þeir sem athuga aðdraganda
og tilgang hjónabandsins, sem
þeir Gissur jarl og Sturla
Þórðarson stofnuðu til og svo
skyndilega varð slitið, geta
rennt grun í, að Sturlu Þórð-
arsyni muni ekki hafa verið
óljúft að ráðast í atförina að
þeim Eyjólfi og Hrafni. En
Þorgils skarði, sem hafði feng
ið fremur slæmar viðtökur í
Borgarfirði, hygg ég hafi grip-
ið færið, sem honum bauðst til
þess að afla sér stuðnings
þeirra Þorvarðar og Sturlu til
þess að ná undir sig Skaga-
firði, svo hann gæti náð ein-
hverri fótfestu í landinu. Þor-
varður leitar hefnda eftir Odd
bróður sinn og getur verið að
hann hafi haft áform um
aukin völd á Norðurlandi. En
ég get ekki séð, aö það sé hon-
um frekar til vansa, en öðr-
um höfðingjum þeirra tíma.
Frásögn Þorgilssögu af undir-
búningi þessarar ferðar ersvo
einhliða og jafnframt tvíræð,
að hana verður að, lesa og
skilja með athugun og var-
færni.
6. Helgi leiðir Brand ábóta
sem vitni og hefir þessa
klausu eftir honum: „Treyst-
ið lítt á drengskap Þorvarðs,
því að mér segir eigi mjög hug
ur um, hversu til gangi skipti
þeirra Þorgils og Þorvarðs og
ætla ég að Þorvarður valdi af-
brigðum“. Vera má, að hér sé
rétt haft eftir Brandi. Varla
hafa samt þessi orð veriö
skrifuð nlður um leiö og þau
voru töluð, svo vel gæti veriö,
að eitthvað hefði fallið úr og
ef til vill aukið í eftir því hvað
bezt átti við í augum höfund-
ar. Rétt er þá einnig að ath.
allar viðræður og framkomu
Brands á fundinum við Rauðs
gil og vísast til þpss alls í frá-
sögu Þorgilssögu. Brandur
ábóti var föðurbróðir Þor-
varðar og náfrændi Þovgils.
Það verða menneinnigaðhafa
í huga. Jafnframt ber að veita
því athygli, að ekki verður
þess vart, að Brandur hafi
lagt þykkju á Þorvarö eftir
dráp Þorgils skarða. Þetta
geta menn kynnt sér með þvi
að lesa í Sturlungu um þetta.
Mér virðist einsætt að koma
Brands á fundinn við Rauðs-
gil sé engin tilviljun. Hann
hefir verið boðaður þangað og
vitað vel hvað til stóö og verið
þarna viðstaddur í ákveðrium
tilgangi. Áreiðanlega ekki til
að aftra atförinni.
7. Helgi segir, að Þorvarður
hafi svarið Þorgilsi hina dýr-
ustu eiða að fylgja honum að
málum. Ég ætla, að Þorgils
fengi völdin í Skagafirði eins
og tilskilið var. Lengra náðu
loforð Þorvarðar ekki. En Þor-
giis hafði fleira á prjónunum,
vsem Þorvarður gat ékki sam-
þykkt, en það voru völdin i
Eyjafirði. Enda fékk hann
konungsbréf fyrir honum, er
Þórður kakali féll frá. v
8. Helgi segir, að Þorvarður
hafi launað Þorgilsi illa, er
hann lét drepa Þorgiís. Má
það til sanns vegar færa, ef
Þorvarður hefði haft eitthvað
að launa. En ég held, að Þor-
gils hafi launað Þorvarði illa
liðveizlu hans og framgöngu,
er hann reyndi að ná Eyj afirði
með stuðningi konungsvalds-
ins. Það er þetta atriöi með
fleiru, sem er ástæðan fyrir
því, að Þoi’varður ákveður að
láta taka Þorgils af lífi. Það
er óréttmætt að fella dóm um
manngildi Þorvarðar fyrir það
eða aðferðina, sem hann
hafði. Slíkt voru algengir at-
burðir á Sturlungaöld. Að
verkið þótti illt, er ekki meira
en algengt var og er um hlið-
stæð verk. Þau voru mörg
hermdarverkin af þessu tagi.
En tilgangurinn helgaði meö-
alið þá engu síður en nú. Al-
veg sérlega hefir aðstandend-
um Þorgils þótt verkið illt og
eins og áður segir, má ætla, aö
þeir hafi átt mestan þátt i frá
sögninni af þessu. Höfundur
Þorgilssögu reynir að varpa
helgiblæju yfir Þorgils og hé-
gómleg frásögn af lestrar-
efni um kvöldið áður en Þor-
gils er veginn, sýnir bezt hver
tilgangurinn er með því að
lýsa þessum atburði eins og
gert er. Að tala um að kasta
perlum fyrir svín, þó Þorvarði
sé ætlað að hafa samið
merkilegt skáldrit, held ég
sé ofmælt. Þorvarðúr var af
merkum ættum kominn og
hafði framast bæði utanlands
og innan. Sömuleiðis er margt,
sem bendir til þess, ef vel er
að gætt, að hann hafi verið
hygginn maður. Um líkamlegt
(Framhald á 6. siðu)
í fyrrakvöld fór ég inn í veit-
ingastofu eina niður í Hafnar-
stræti. Það varð til þess, að ég
kynntist litillega tveimur kven-
mönnum úr þeim hópi, sem venur
komur sínar þangað. Þær voru
drukknar og langaði ekki til neins,
nema að fá meira áfengi, og vonir
þeirra um það voru bundnar viö
að íinna einhverja karlmenn, sem
hefðu bæði fjárráð og vilja til að
gefa þeim áfengi fyrir að liggja
hjá sér um nóttina. Þetta virðist
endurtaka sig þrotlaust frá degi
til dags, þvi að oftast munu þær
finna sér einhverja drykkjubræð-
ur. Lif þessara vesalinga er þrot-
laus og óslökkvandi þorsti, og sú
kvöl, sem honum fylgir. Svo langt
eru þær leiddar, að heilbrigt kven-
eöli þeirra með hæfileikanum áð
finna til ógeðs og hrifni er horfið.
Fegurð lífsins, nautn þess og til-
finning fyrir dásemdum þess. er
ekki til fyrir þessu fólki, nema í
sambandi við þorstann mikla.
í gærkvöldi fór ég í Gamla Bíó.
Þar er sýnd dönsk mynd og hefir
Lech Fischer samið söguþráðinn.
Hún heitir: Þess bera menn sár —
og er vert að muna, að þetta er
réttnefni, upphafsorö úr hinu al-
kunna kvæði J. .P. Jakobsens, sem
Hannes Hafstein þýddi svo:
Þess bera menn sár um ævilöng ár,
sem aðeins var stundarhlátur.
Þessi kvikmynd sýnir ungt og
myndarlegt fólk, sem ekki kann
fótum sínum forráð í skémmtana-
lífinu og sýkist því og sýkir aðra
af kynsjúkdómum. Eiginmaðurinn,
festarmey og heitkona tefla lífs-
hamingju sinni og elskenda sinna
í hættu vegna ábyrgðarlausrar létt
úðar og daðurs.
Ég varð eklci var við neins kon-
ar bindindisboðun í þessari mynd,
en ég vil benda þeim, sem sjá
hana, á það, hvernig áfengi og
tóbak er notaö í skemmtanalífinu,
til að leiða fólk á glapstigu. Fuliur
maður sést ekki í myndinni. en
allt þaö fólk, sem hendir sjálfs-
skap'j’víti af eftirlátssemi við sjálft
sig eðg, aðra. veiklar siðferðisþrek
sitt og sljóvgar dómgreind sína
með gg si af áfengi áður, og er
þar bæði notað hið víðfræga
danska öl og ýmislegar víntegundir.
Að þessu leyti á myndin líka fullt
erindi til okkar. og ég held að
það þurfi ekki mikið ímyndunar-
afl eða glöggskygni, til að finna
eölilegt samband milli þeirra þátta
skemmtanalifsins, sem hún- eink,-
um sýnji',, cíg ai>ínuleysisl'ns í
Hafnarstræti.
Svo skal cg aðeins bæta því við
hérna, fyrst ég fór að tala um
þessa mynd, að hún er víða vel
leikin og t. d. gaman að sjá mun-
Inn á uppburði og framgöngu
sumra garpanna, þar sem þeir
flaga stúlku eða mæta hjá lækni.
Þess er líka rétt að get^. að i
myndinni eru mjög falleg atriði
og yfirleitt fer hún vel, svo að
jafnan rætist •úr, eins og bezt
getur orðið.
Pétur iandsliornasirkill
tiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiHniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiinniiiiiiiiiiiiiiiniiinHiiHMiiiiiiiniinitji
| - Mínar hjartans þakkir til vina og vandamanna, sem |
í heiðruðu mig á áttræðisafmæli mínu 5. mai með heim- |
f sóknum, stórum gjöfum, hlýjum hveðjum og blóm- j
I um og gerðu mér daginn ógleymanlegan.
1 Ég þakka óbrotlega geisla samferðafólksins.
I Guð blessi ykkur öll. . . |
1 Ingiríður Jónsdótíir j
| Höll |
| Hverahlíð. j
ílllllllllllllHlllllllllllllímillÍllllllllimillllHIIIIIHimilHIIIIIIIIlllllllllllllllllllHIIIIIIIIIIIHIHIIIHÍllHHIHHHIIIIIIII*
huaiaát
að öllum er frjálst að ganga í kaupfélögin.
Aukning kaupmáttarins jafngildir launahækkun.
Samband ísl samvinnufélaga
.tllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllHIIIIIHI..
| OLÍUFÝRINGAR
| Smíðum sem fyrr olíufýringar í allar stærðir og gerðir |
1 af miðstöðvarkötlum. Verðið lágt. Einnig í eldavélar, f
1 þar sem straumur er fyrir. 1
Athugið. (Fýringarnar eru samþykktar af Véla_ og |
| verksmiðjueftirliti ríkisins). |
Járnsmíðavcrkstæðið Hrísateig 5, |
| Reykjavík. |
.TimimiimmiiiimmiiiimiiiiiimiHiiimiiiiimimiiiiiiiimiiiiiHiiiimiiiiiHimimiiimiiiiiiiiiimiiiiiiiiiiiimimti