Tíminn - 20.10.1953, Qupperneq 5

237. blað'.
TÍMINN, þriðjudaginn 20. október 1953.
8
{1
Þrtéjiiíf. 2©. ©Jit.
Sagnritun í stíl
Velíýgna-Bjarna
Þeir, sem hafa lesið Reykja
vikurbréf Morgunbiaðsins á
sunnudaginn, mun vart hafa
að Vellygni-Bjarni væri aft-
getað varizt þeirri hugsun,
urgenginn og tekinn við
stj órnmálaritstj órn Morgun-
blaðsins. Öilu meiri ýkjum er
áreiðanlega ekki hægt að
koma fyrir á einni Morgun-
blaðssíðu en þeim, sem voru
í þessu Reykjavikurbréfi þess.
Efni bréfsins átti aa vera
eins konar yfirlit um sögu
virkjananna við Sogið frá
fyrstu tíð. Allar áttu þær að
hafa verið gerðar fyrir frum
kvæði og forustu Sjálfstæðis
manna.
Lengra verður vissulega
ekki komizt í skreytni, svo
ekki sé meira sagt.
Á árunum 1920—’30 hófu
andstæöingar ihaldsins i
bæjarstjórn Reykjavíkur bar
áttuna fyrir virkjun Sogsins.
Forustuna í málinu hafði
Sigurður Jónasson, sem þá
var bæjarfulltrúi Alþýöu-
flokksins. íhaldsmeirihlutinn
stakk hins vegar öllum slík-
um tiliögum undir stól. Sein-
ast 1932 vísaði það tillögu um
virkjun Sogsins frá með
þeirri forsendu, að framhalds
virkjun Elliðaánna væri al-
veg nægileg úrlausn! Ekkert
var því gert í málinu fyrr en
Knud Zimsen. þurfti að segja
af sér vegna heilsubrests,
haustið 1932. Einn af bæjar-
fulitrúum Sjálfstæðisflokks-
ins, Hjalti Jónsson skipstjóri,
lýsti þá yfir því, að hann
myndi gera bandalag við bæj
arfulltrúa Alþýðuflokksins
og Framsóknarflokksins og
kjósa Sigurð Jónasson sem
borgarstjóra, nema Sjálf-
stæðisílokkurinn lofaði að
hefjast handa um virkjun
Sogsins: 1 fyrstu var reynt að
brjóta þessa uppreisn Hjalta
á bak aftur með hótunum
eða ofsóknum, en þegar það
tókst ekki, lét Sjálfstæöis-
flokkurinn loks undan og
gekk að skilyröi Hjalta. Um
þetta er greinileg frásögn í
sjálfsævisögu Kjalta.
Sannleikurinn um afskipti
Sjálfstaiðisflokksins af
fyrstu virkjun Sogsins, er
Jiví í stuttu máli sá, að hann
barðist gegn hemii meðan
hann gat og lét ekki af
þcirri ántlstöðu fyrr en upp-
reisn var hafin í hans eigin
liöi og hann átti það á
hættu að missa borgarstjóra
stöðuna. Þá loks lét liann
undan, enda sá hann að
framgangur virkjunarinnar
yarð ekki tafinn lengur.
Svipað er að segja um við-
bótarvirkjun þá, er siöar var
gerð við Sogið. Bæjarstjórn-
armeirihlutinn hófst ekki
handa um hana fyrr en eftir
langa baráttu andstööuflokk
anna í bæjarstjórninni fyrir
því, að í hana yrði ráðist.
Aðgerðaleysi og áhuga-
leysi Sjálfstæðisflokksins
varðandi þessi mál, kom þó
einna gleggst fram í sam-
þandi við þá virkjun, sem ný-
lega er lGkið. í stað þess t. d.
að gera kröfu til þess, að ný-
sköpunarstjórnin ráðstafaði
hæfilegum hluta af stríðs-
gróðanum til að koma upp
ÞJÓÐLEIKHÚSIЕ
SUMRI HALLÁ
Leikrit eftir Tennessee Williams
Enda þótt Camino Real (Kónga-
brautin), síðasti sjónleikur eftir
Tennessee Williams hafi sætt mik
illi gagnrýni á Broadway, þá skip-
ar hann engu að síður vegle:an og
virðulegan sess á meðal ágætustu
leikritaskálda á þessari öid. Ég segi
leikritaskáida, því að hann er frem
ur leikritaskáld en Ieikritahöfund-
ur, þótt þar sé ekki nema u:n hár-
fínan stigsmun að ræða. Af bygg-
ingu sjónleikja hans er auðséð, að
hann hefir orðið fyrir sterkum
áhrifum af aðferðum þeim og
tækni, sem beitt er vi5 kviktnynda-
tökur, og hvergi gætir þess rneir en
í Sumri hallar. Sviðið er margskipt
til þess að gefa sem sönnustu og
sennilegustu mynd af fjölþættum
veruleikanum, og sviðskiptingar og
þáttaskil gefin til lcynna með Ijós-
unum einum saman.
Þær sönnu og litríku myndir,
sem hann bregður upp af lífi
olnbogabarna þjóðfélagsins, von-
svikum þeirra og draumum, eða
með pðrum orðum hin skáldiega og
töfrandi túlkun hans á gráum
veruleikanum, sverja sig mjög í
ætt við skýrustu og mikilfengleg-
ustu mannlífslýsingar í verkum
þeirra Synge og Lorca. Þessum
skáldum er öllum sú listin lagin að
finna dýrindis perlur í sorpi mann
lífsins.
Sálarkvillar þeir og hugsýki sú,
sem skjóta nú alls staðar upp koll
inum, og sem virðast leggjast
þyngra á oss nútímamenn en for-
feður vora, minnsta kosti kveinkum
vér oss nóg við þeim, eru Williams
hugstætt yrkisefni. Hann gerir sér
far um að skilgreina eðli vissra
ástríðna og verkanir þeirra, sér i
lagi er mönnum heppnast ekki að
finna þeim farveg effa fá þeim
svölun á efflilegan og fuilnægjandi
hátt. Velflestar aðaipersónurnar í
sjónleikjum hans eru meira eða
minna hugsjúkt eða geðveikt fó!k,
sem hefir glatað geðró sinni og
jafnvægi sökum ónógs og ófull-
nægjandi ástarlífs eða meinlegs
misræmis í kynlifnaði. Það finnur
tálmanir og takmörk þrengja að
sér á alla vegu, á ekkert athvarf,
hvikar sjónum frá sárum veruleik
Bryndís Pét., Katrín og Baldvin.
anum og leitar sér að lokum svik-
hæiis í skýjaborgum, eins og t. d
Blanche í Strætisvagninum. Verk
T. Williams eru ekki að sama skapi
sannir vitnisburðir um vandamál
venjulegs, heilbrigðs fólks, né um
almenna gæfu eða ógæfu manna.
Aukapersónurnar eru að vísu eins
og fólk er flest, en þær hverfa í
skugga söguhetjanna eins og vera
ber.
j í Sumri hallar, þar sem við fáum
glögga lýsingu á átthögum skálds-
ins, eru söguhetjurnar nátengdar
stétt sinni og umhverfi, þær eru
hlutar af ákveðinni þjóðfélagshcild,
arftakar rótgróinna lífsskoðanna
og staðnaðar siðfræði, sem hreppir
þær í fjötra eða spennitreyju, sem
þær verða að sprengja utan af
sér, ef þær eiga að forðast algera
geðglötun, og finna leiðir til ein-
staklings frelsis og þroska.
j Sálarlíf og hræringar hugsjúkra
manna kannar T. Williams af fá-
tíæma skarpslcyggni og skilningi.
Hann þekkir hina leyndustu af-
kima cg skúmaskot í hjörtum mann
anna. Alma, dóttir Winemiller-
' presthjónanna í Sumri hallar, fer
vegar vilit fyrir margra hluta sakir.
Hún fer í íyrsta lagi varhluta af
þeirri umhyggju og ástúð, sem
hvert barn hefir brýna þörf fyrir
j í uppvextinum ef vel á að fara, í
um csvikna samúð hans cg skiln-
ing á breyskieika manna og vfir-
sjónum þeúra.
Hörðustu átckin í Sumri hallar
eru á miili Ö!mu (sem þýðir i:á! á
spönsku), prestsdótturinr.ar, sem
aiin hefir verið upp í guðsótta og
góðum siðum. og Johas Buchanans,
læknissonarins, sem hefir aftur á
moti vcrið alinn upp i siundlegri
03 vcrald’eyri eínishyggju. Hér eig
ast víð tvö andstæð og ó,samræmi-
ieg öfl, ;.em ciga sjaldnart samleið
í lífinu, andinn annars vegar cg
holdið hins vegar, Aima, sem ’orýt-
ur heilann oí mikið um óræð eilífð
armál og John, sem gefur sig alian
á vald taumlausra og trylltra lysti
semda.
Áður en tjaldið fellur sklpta þau
Alma og John gjörsamlega um lífs-
skoðanir eða hlut»rerk, ef svo mætti
að orði kveöa. Þessi snöggu rinna-
skipti þeirra gerast með nokkrum
ólikindum, einkanlega hvað Ölmu
snertir, aðdragandinn er hvorki
nógu langur né sennilegur, en þetta
er annars eini gallinn, sem má
finna á þcssu fágaða listaverki
Wiliiams.
Sýnin-in ber ótvírætt vitni um
smekk, vandvirkni og nákvæmni
lcikstjórans, Indriða Waage, þótt
leikurinn hefði getað crðið með
enn meiri glæsicrag, ef aðalleikend
j urnir hefðu verið að öliu leyti verk
^ um s.'num vaxnir. Ein hin eérstak-
asta gáfa Indriða Waage er að
giíma við verk eins og t. d. Söiu-
manninn og Sumri hallar, þar sem
alvarleg, sálræn vandamál eru
brotin til mergjar. Það er honum
vafalaust mest að þakka, hversu
andrúmsloftið í Sumri hailar er
þrungið óhugnaði og voveiflegum
| teiknum um átakanleg örlög, —
en það er líka hcnum að kenna,
að fullorðnir leikaraf túika hlut-
verk tíu ára barna i forspjallinu.
Það skýtur óneitanlega nokkuð
skökku við að sjá Katrinu og Eaid-
j vin sem tíu ára krakka!
j Persónusköpun Katrínar Thors
í hinu vandasama hlutverki Ölmu
, Winemiller er að mörgu leyti at-
hyglisverð og heilleg ef miðað er
(Framh. á 6. síðu.i
Á viðavangi
Hedtoft styttir ekki
herskyldutímann.
'öðru lagi verður hún, óreynd og ung r- 7* — ' |
að árum, að taka að sér rekstur og ...
g|pF j umsiá prestshelmilisins eftir að ■
j móðir hennar, geðveik kona, hefir • . JÍMfc ■ Wf ■
skotið sér undan því ábyrgðar-, ®
starfi með allskonar kenjum og ' -Jajp||k|"Sp£;x
§§§§&** ^ klækjum, og síðast en ekki sízt .-ífp*** jRSpí'j'
sökum þeirrar veigamiklu staðreynd .. í/ -jlLjÍjÓr
ar, að- sá, sem hún elskar, brcgst W:
|||||| henni, þá er mest á reynir. Hún ' y í1!
íinnur sárt ul cin.stxömgs.skap .i ILj: ; JnWj !•*
||i|||| f aWf jtr- ; ar síns og auðnuleysis, að hún gefst
’ upp og lætur leika á reiðanum.
Hún býr ekki yfir nógu miklu sálar jtj'' ■
þreki til þess að bjóða ógæfunni W
: byrginn og reyna að sigra hana,
cntía eru auðnuvegir vamirataðu ; V'
iisur |§§i
Bfeillllt WSn
Lýsing höfundar á gcðsvciflum «f/
Eftir því hefir verið beðið
með nokkurri eftirvæntingu
í Ðanmörku, hvort hin nýja
stjórn Hedtofts myndi stytta
herskyldutímann, en hann
var lengdur upp í 18 mánuði
á síSastliðnum vetri. Það var
þá gert með samþykki jafn-
aðarmannaflokksins. Síðan
hafa komið fram ýmsar ósk
ir um, að herskyldutíminn
yrði styttur aftur og hafa
þær m. a. verið byggðar á
því, að horfur í alþjóðamál-
um væru nú friðvænlegri en
þegar herskyldutíminn var
lengdur.
Stjórn Hedtofts hefir nú
gert grein fyrir afstöðu sinni
til þessa máls. Hún hefir til-
kynnt þinginu, að stefna
hennar sé að láta 18 mánaða
herskyldutímann haldast.
Engar þær breytingar hafi
orðið í alþjóðamálum, að
þær réttlæti styttingu her-
skyldutímans.
Það hefði vafalaust mælzt
vel fyrir hjá ýmsum, ef
stjórn Hedtofts hefði horfið
að því ráði að stytta her-
skyldutímann. Stjórnin hef-
ir hins vegar metið meira að
gera það, sem hún áleit rétt.
Hún hcfir ekki talið rétt,
eins og ástatt er enn í al-
þjóðamáíum að veikja land
varnirnar með því að stytta
herskylduna.
Stjórn Hedtofts gerir það
áreiðanlega ekki að gamni
sínu að leggja kvöð 18 mán-
aða herskyldu á danskan
æskulýð. Hún gerir það
áreiðanlega ekki heldur
vegna neinna fyrirskipana
eða áróðurs „að vestan“.
Það er ógnunin að austan,
sem veldur því, að þessar
þungu kvaðir eru lagðar á
danska æskumenn.
Þetta hefðu „Þjóðvarnar-
menn“, sem undanfarið
hafa látizt vera á sama máli
og Hedtoft, gott af að hug-
leiða.
Reikningsdæmi handa
Þjóðviljanum.
Ileröís Þorvaldsdóítir seai Rose.
I og lokauppgjöf þessarar veikgeðja
sálar, er ótvíræður vitnisburður
Kaírín Thors og Guðm. Pálsson.
þessari virkjun, hélt þáv.
borgarstjóri, Bjarni Bene-
diktsson, alveg að sér hönö-
um, og gerði ekki hið minnsta
til þess að koma þessar .fram
kvæmd áleiðis. Öllum stríðs-
gróðanum var því eytt, án
þess að einum eyri vseri var-
ið til þessarar virkjunar. —
Segja má því, að þá nái ýkj-
ur Vellygna-Bjarna þess, sem
skrifaði Reykjavikurbréf
Mbl. á sunnudaginn, hámarki
sínu, þegar hann telur nafna
sinn Benediktsson meiri for-
göngumann þessarár virkjun
ar en nokkurn mann annan!
Eftirmaður Bjarna i borg-
arst j óraembættinu, Gunnar
Thoroddsen, reyndist fyrir-
rennara sínum þó síst skel-
eggari. Fyrsta krafan, sem
hann bar fram um íjárveit-
ingu af Marshallfé, snerist
síður en svo um framlag til
nýrrar Sogsvirkjunar. Kraf-
lan var þvert á móti sú, að fá
Marshallspeninga í Faxa-
verksmiðjuævintýri Kveld-
úlfs og Sjálfstæðisflokksins.
Það fyrirtæki taldi Gunnar
nauðsynlegra en nýja Sogs-
virkiun!
Það komst enginn skriður
á framkvæmd nýju Sogsvirkj
unarinnar fyrr en Fram-
sóknarmenn tóku við stjórn
rafmagnsmálanna 1947 og
einbeittu sér fyrir því, að
Marsnallfé yrði notað til að
koma upp stórum orkuver-
um. Það var í samræmi við
kröfu þeirra um notkun stríðs
gróðans, sem nýsköpunar-
stjórnin hafði haft að engu.
Þó hefði þetta ekki tekist, ef
ekki hefði verið gerbreytt
um fjármálastefnu, er Ey-
steinn Jónsson varð fjármála
ráðherra 1950. Ef fylgt hefði
verið áfram sömu fjármála-
stefnu og i fjárstjórnartíð
Sjálfstæðisflokksins, myndi
Marshallféð hafa orðið eyðslu
eyri að mestu.
Þetta eru staðreyndirnar
um virkjun Sogsins. Sjálf-
stæðismenn hafa verið' kyrr-
stöðumennirnir og dragbít-
arnir. Þeir hafa staðið í vegi
virkjananna, eins lengi og
þeir gátu. Þessu þarf hins
vegar að leyna fyrir bæjar-
stj órnarkosningarnar og því
er gripið til þess gamalkunna
íhaldsráðs, að eigna sér það,
sem barizt var á móti, og um-
rita söguna í Vellygna-
Bjarna-stil.
ÞjóÖviljinn birtir á sunnu
daginn svohljóðandi fyrir-
sögn, sem nær yfir alla for-
síðuna:
Verður allt vatnsafl lands
ins hagnýtt til raforku um
næstu aldamót?
Þessari spurningu mun
óhætt að svara játandi, ef
sami hraði verður á virkjun
arframkvæmd og var á sein
asta kjörtímabili undir for-
ustu Framsóknarflokksins.
Hins vegar eru ekki minnstu
líkur til þess, að þessu marki.
verði náð, ef ekki verður unn
ið kappsamlegar að þessum
málum en í tíð nýsköpunar-
stjórnarinnar, þótt fjárráS
væru þá betri til slíkra stór-
framkvæmda en nokkru
sinni fyrr eða síðar.
í framhaldi af því væri
fróðlegt, ef Þjóðviljinn léti
reikna eftirfarandi dæmi
og birti svar við því:
Hvenær verður búið a«S
hagnýta allt vatnsmagn
Iandsins, ef sami hraði verð
ur á þeim framkvæmdum og
í tíð nýsköpunarstjórnarinn
ar?
Þjóðviljinn lætur það von
andi ekki dragast lengi að
hirfo cvnriíí xriJS hÞCCii flíPmt.