Tíminn - 25.11.1953, Page 5

268. blað.
TÍMINN, miffvikudaginn 25. nóvember 1953.
5
Mí&vikud. 25. nóv.
Söguvilla forsætis-
ráðherrans leiðrétt
Undanfarna daga hafa far-
ið fram umræöur á Alþingi
iím stjórnarfrumvarp um ný-
skipan á innflutnings- og
gjaldeyrishöftunum. Meöal
þeirra, sem þar hafa látiö til
sín heyra, er Ólafur Thors
forsætisráöherrá. Sumt af
því, sem hann sagði, var með
þeim hætti, að ekki er hægt
aö láta það óleiðrétt.
M. a. lét Ólafur svo um-
mælt, samkvæmt frásögn
Mbl. í gær, að „þingmönnum
bæri skylda til þess að viöur-
kenna, að þeir hefðu árið 1947
stigið mikið óheillaspor, þegar
þeir með lögunum um Fjár-
hagsráð hefðu ákveöið að
leggja inn á leiðir áætlunar-
búskapar og hafta og með því
sett allt athafnafrelsi þjóðar-
innar í járnhlekki".
Þessi ummæli Ólafs verða
vart skilin öðru vísi en að lög-
in um Fjárhagsráð hafi veriö
sett að óþörfu og ástæöulausu.
Þau hafi verið eins konar ó-
lánsspor, sem hægt hefði ver-
ið.^ð komast hjá að stíga.
Þeir, sem muna eftir því,
hvernig ástatt var í ársbyrjun
1947, vita það vel, að þetta
er hrein sögufölsun. Fjárhags
ástandiö var þá orðið bann-
ig, að óhjákvæmilegt var að
grípa til strangra hafta, ef
ekki átti enn verra af að hljóí
. ast. Öllum stríðsgróðanum
hafði verið eytt. Hafizt hafði
verið handa um miklar fram-
kvæmdir, sem voru þó flestar
ekki nema hálfgerðar. Stór-
kostlegur halli. var á viðskipt-
um við útlönd. Afleiðing
þessa gat ekki oröið önnur en
sú, að umræddar framkvæmd
ir hefðu alveg stöðvazt, ef
ekki hefði verið tekið það ráð
að grípa til strangra hafta til
þess að tryggja forgangsrétt
þeirra og annarra, sem talið
var að ættu aö sitja fyrir.
Lögin um fjárhagsráð
voru þannig óhjákvæmileg
nauðsyn vegna þess ástands
í fjárhagsmálum, sem ný-
sköpunarstjórnin lét eftir
sig. Með taumlausri eyðslu
og hóflausri f járfestingu,
hafði nýsköpunarstjórnin
gert hin ströngu höft, sem
tekin vcru upp 1947, óumflýj
anleg. Óheillasporin, sem ÓI
afur Thors ræðir hér um,
voru stigin með stefnu og
störfum nýsköpunarstjórnar
innar, en ekki með lögunum
um Fjáragsráð, sem voru að-
eins óhjákvæmileg afleiðing
þess, er á undan var gengið.
ERLENT YFIRLIT:
OHAMMED ALl
Tekst hOBiun að verða Pakistan það, sem
Keraal Atatnrk var fyrir Tyrkland?
batt þetta nýja ríki saman, voru
sameiginleg trúarbrögð.
Það hjálpaði Pakistan mikið yíir
byrjunareríiðleikana, að ríkið átti
þrjá mikilhæfa forustumenn. Pyrst
ur og fremstur þeirra var Jinnah,
sem átti mestan þátt í stofnun
þessa nýja ríkis, en hann átti ekki
að búa lengi að þessu verki sínu,
því að hann lézt skömmu s'ðar.
Hinir tveir voru Ali Khan og Ghul- j
am Mohammed. Ali Kahn varð
fyrsti forsætisráðherra ríkisins og
reyndist hinn farsælasti stjórnandi.
Honpm tókst m. a. að halda öfga-
öflum meðal Múhammeðstrúar-
manna í skefjum, en þau vildu fna
til styrjaldar gegn Indlandi vegna sambúð við Bandaríkin. Þá hefir
Ali unnið að því að bæta sambúð
Indlands og Pakistans og hafa þe;r
Nehru átt með sér viðræðufundi
þessu skyni og farið vel á með
þeim. Enn hafa þeir þó ekki náð
samkomulagi, en talið er, að veru-
lega hafi þokazt í samkomulagsátt'
Kashmirdeilunnar. Ghulam Mo-
hammed var fyrsti íjármálaráð-
herrann og tryggði ríkinu trausta
og heilbrigða fjármálastjórn. Þeg-
ar ofstækismönnum tókst loks eft-
ir margar tilraunir að myrða Ali
Khan, varð Mohammed lands-
stjóri, þ. e. handliafi brezka kon- ma. í innanríkismálum hefir Ali
ungsvaldsins í Pakistan, en Nazi- i tekið sér fyrir hendur að setja Pak
muddin, fyrri húsbóndi Ali, varð istall stjórnarskrá, en Pakistan hef-
Eftir styrjöldina hafa risið upp
allmörg sjálfstæð ríki í Asíu. Saga
þeirra er enn svo stutt, að örðugt
er að spá því, hvernig þeim muni
farnast. Um framtíð þeirra ríkir
meiri og minni óvissa. Þó gildir
þetta sennilega meira um Pakistan
en nokkurt annað þeirra. Verður
þetta nýja ríki, er hefir um 70 milj.
íbúa, öflugt forusturíki Mohammeðs
trúarmanna í heiminum eða hryn-
ur það íljótlega til grunna? Hvort
tveggja getur verið álíka sennilegt,
eins og málin standa í dag.
Ef til vill veltur svarið viö þess -
ari spurningu nú mest á því, hvern-
ig hinum unga manni, sem tók við
fcrustu Pakistans á síðastl. vori,
tekst að leysa starf sitt af hendi.
Við stjórn hans eru nú tengdar svip
aöar vonir og við stjórn Naguibs í
Egyptalandi — vonir um framfarir
og viðreisn. Erfiðleikarnir, sem
þarf að glíma við, eru hins vegar
enn meiri í Pakistan en í Egypta-
’andi, þótt vissulega séu þeir miklir
þar.
Starfsferill AIi.
Porsætisráðherra Pakistans, Mo-
hammeð Ali, er fæddur 1909 í þeim
hluta Bengals, sem nú er Austur-
Pakistan. Foreldrar hans voru vel
eínum búnir, en aðallega ólst hann
þó upp hjá afa sínum, er var fyrsti
Múhammeöstrúarmaðurinn, sem
gegndi ráðherraembætti á vegum
Breta í Indlandi. Hann var settur
til mennta og lauk námi við háskól
ann í Calcutta 1930. Að námi loknu
tók hann fyrst við stjórn hinna
stóru jarðeigna ættarinnar, en bráð
Jega lét hann opinber mál til sín
taka. Hann varð ' borgarstjóri í
Bogra og þingmaður á fylkisþinginu
í Bengal 1937. Þegar hungursneyð-
in var mest í Bengal 1943, var hann
gerður einkaritari forsætisráðherr-
ans þar, Nhwaja Nazimuddin, og
vann sér svo mikiö álit hans, að
hann gerði Ali að fjármála- og
heilbrigðismálaráðherra 1946. Ali
vann sér álit fyrir það, að honum
tókst það hvort tveggja, að lækka
útgjöld ríkisins, en auka þó íramlög
fcil heilbrigðismála.
Árið 1947 varð Pakistan til sem
sjálfstætt ríki. Ali ákvað strax að
ganga í þjónustu þess og valdi sér
að starfa í utanríkisþjónustunni. ] unum, nema komið yrði upp traust-
Hann varö fyrsti sendiherra Pakist! ari stjórn. Að fengnum þessum upp
an í Burma, sem er næsti nágranni ] lýsingum, vék landsstjórinn stjórn
Pakistan að austan, en ári síðar ] Nazimuddins frá völdum og fól Ali
var ’hann fluttur til Kanada. í árs- .nýja stjórnarmyndun. Nazimuddin
byrjun 1952 varð hann sendiherra ] neitaði í fyrstu að sætta sig við
Pakistans í Washington og gegndi þetta, en varð þó að lokum að láta
því starfi þangaö til á síðastl. vori, sér það lynda.
;er hann varð forsætisráöherra.
MOHAMMEÐ ALI
kvæmd þessara mála nefii- iarið
svo vel úr hendi, að hún hefir afiað
Ali mikilla vinsælda. Ali fer ekki
dult með það, að hann vill góða
íorsætisráöherra, en hann hafði
verið landsstjóri eftir fráfall Jinn-
ah.
Skipt um stjórn.
Það hjálpaði Pakistan mikið
fyrstu árin, að verölag var hag-
stætt á útflutningsvörum þess, en
það hefir svo lækkað mikiö sein-
ustu missirin. Við það hafa
svo bætzt miklir þurrkar, sem
valdið hafa uppskerubresti. Afleið-
ingin varð mikill og vaxandi skort-
ur í landinu, sem nálgaðist hung-
ursneyð. Stjórn Nazimuddin stóð
ráðalaus. og aðgerðalaus frammi
fyrir þessum vanda. í skjóli þessa
neyðarástands efldust svo öfgaflokk
ar til hægri og vinstri. Síðastl. vetur
var orðið svo ástatt, að þá og þeg-
ar var búizt við uppreisn í landinu.
Þegar hér var komið málurn, á-
kvað Ghulam Mohammed lands-
stjóri að grípa í taumana. Hann
kvaddi Ali heim frá Washington til
þess að fá álit hans á hugsanlegri
aöstoð Bandaríkjanna. Eftir að
hafa kynnt sér ástandið í landinu,
lýsti Ali því áliti sínu við lands-
stjórann, að tæpast væri neinnar
hjálpar að vænta frá Bandaríkj-
ir enn ekki neina stjórnarskrá. 11
því sambandi hefir hann lýst yfir |
því, að hann vilji gera Pakistan að
lýðveldi, líkt og Indland, en halda
þó formlegum tengslum við brezku
krúnuna. Þá hvetur hann mjög til
þess að hafizt sé handa um stór-
auknar verklegar íramfarir og efl-
ingu iðnaðarins og verði erlendum
auðfélögum veitt sérleyfi í því
skyni, innan nauðsynlegra tak-
marka. Stefna hans minnir um
margt á stefnu Kemals Ataturks á
sínum tíma, enda er þörf fyrir svip-
aða byltingu i Pakistan og Ata-
turk hamraði fram í Tyrklandi á
valdatima sínum.
Hitt ei' svo óséð, hvort Ali heppn
ast þessar fyrirætlanir sínar. Öfga-
menn til hægri berjast gegn öllum
breytingum, en kommúnistar reyna
aö nota sér íátækt almennings til
æsinga og uppþota, er torvelda
störf stjórnarinnar. Reynslan sker
úr því, hvort Ali hefir þá hæfileika
til að bera, sem eru nauðsynlegir
þeim manni, er tekið liefir að sér
hlutverk Kemals Ataturks í Pak-
istan.
Stoínun Pakisíans.
Sennilega heíir engin ríkisstofn-
un verið öilu verr undirbúin en
AIi tekur við stjórn.
Eitt fyrsta verk Aii eftir að hann
varð forsætisráðherra, var að
kveðja til blaðamannafundar. Áður
stofnun Pakistanríkis. Það hafði höfðu leynilögreglumenn verið við-
engan sérstakan vísi að stjórn, eins staddir slíka fundi, en Ali lét vísa
Mæða Bjarna
Bjaniasouar
fFramh. af 4. síðuj.
eyða björkinni og bjarkadlm
inum þar með og í staðinn
komi greniskógur? Gerið ekki
þetta, sagði merkur athugull
maður. Aðrir segja, að björk-
in lifi með sígrænu greninu
og ilmi eftir sem áður var.
Gróðrarstöðin, sem Ragnar vegsmenn þetta.
Ásgeirsson kom hér á fót, er ’j prátt fyrir efa
„Tröll hafi þitt
hól og skrum“
Kommúnistar á Islandi
hafa komið saman á þing og
birt stjórnmálaályktun þess
í Þjóðviljanum. Þar er bland
að saman miklu lofi um
flokk þeirra og afrek hans
síðastliðin 15 ár og harla
fróðlegri lýsingu á hugarfari
íslenzkra kommúnista og
háttum þeirra.
Flokksþingið lagði áherzlu
á að um aðalatriði í stefnu
flokksins „verði sköpuð al-
ger eining í flokknum í kenn
ingu og framkvæmd“. Það er
þá ekki eining í flokki komm
únista um aðalatriðið í kenn
ingu og framkvæmd. Væri
svo, þyrfti ekki að gera álykt
un á flokksþingi um, að það
„verði sköpuð alger eining í
flokknum“. Hér eftir veit ís-
lenzka þjóðin þetta.
En jafnframt ályktaði
flokksþing kommúnista, að
hvað sem liði einingu í
þeirra flokki, þyrfti víðtæk-
ara samstarf. Þess vegna
yrði að álíta allar tilraunir,
sem gerðar hafa verið til
slíks samstarfs og myndunar
sem víðtækastrar þjóðfylk-
ingar fyllilega réttar og að
slíkum tilraunum beri að
halda áfram, „ef kostur er
meiri árangurs“. „Þá blind-
ur leiðir blindan hér, báðum
þeim hætt við falli er“. Von
er á, að kommúnistar minn-
ist þess, hvernig sú tilraun
tókst í síðustu kosningum að
gera Gunnar M. Magnúss að
þjóðarleiðtoga. Von er á, að
ótti efans fylli liugskot
þeirra og að þeir segi við
sjálfa sig: Okkur ber að
ganga lengra á sömu braut
„ef kostur er meiri árangurs“.
Flokksþing kommúnista
„álítur það hafa verið rétta
stefnu að reyna að vinna
bændur, smáútvegsmenn,
menntamenn og aðrar milli-
stéttir til bandalags við verka
Iýðinn“. En þrátt fyrir hina
„réttu stefnu“ er árangur
harla rýr af því starfi „að
reyna að vinna bændur og
smáútvegsmenn“ til fylgis
við kommúnismann, enda cr
jafnframt frá því skýrt, hvar
fiskur liggur undir steini, þ.
e. að tengja þessar stétíir
„með víðtækum viðskipta-
samningum við kreppulaus
Iönd sósíalismans“. Nú vita
! íslenzkir bændur og smáúí-
milli. Nokkrar milljónir ílótta-
manna leituðu sér þar hælis, er
gengið var frá landamærum þess og
™ , ,. , Indlands, og þurfti að sjá þeim fyrir
. Ef olafur Thors treystir ser húsnæði og atvillllu. Menntun og
til að bera á móti bessu, er stjcrnmálaþroski almennings var
auðvelt að vitna í annan Ól- yfirleitt á lágu stigi. Það eina, sem
af, sem hefir stórum meiri _________________________________
íjármálaþekkingu til að bera.
Það er Ólafur Björnsson pró- hollt að minnast, að vegna
íessor. Hann var einn þeirra þeirrar fjármálastefuu, sem
um meirl
og flestar nýlendur hafa þó haft, þeim í burtu. Þetta hafði strax góð orðin til mikillar piýði, bæöi árangur, bera kommúnistar
og varð því að byggja allt upp frá áhrif á blaðamennina og þótti nokk . vegna myndarlegra trjáa og fram þakkargjörð út af því,
grunni. Rikið var í tveimur aðskild- urt merki þess, að Ali myndi hafa , líka er vel hirt, skipulegt, garð ag Alþýðusambandið lýtur
um hlutum, Vestur-Pakistan og forustu um fleiri breytingar og end land ætíð fallegt. Gróðurhús ekki lögskipuðu flokksein-
Austur-Pakistan, með Indland á urbætur. I með því, sem í þeim má rækta,' ræöj Alþýðuflokksins, heldur
Eitt fyrsta verk Aliisem forsætis-1 eru bæði til gagns og prýði.' veitir verkalýðnum aðstöðu
láðherra var að fá Bandankm tii yegir um skólastaðinn eru +il samhentrar faglegrar
Pakistera, "án ^ endurfdáíds.UniMéð j orðnir sæmiiegir, en vegna baráttu“. En samt má telja
matvælagjöfum þessum hefir verið, Þnfnaðar er nauösynlegt a óvist hvernig fer um hið
komið í veg fyrir, að hungursneyð. sv° fjölmennum skólaheim- pólitíska hlutleysi Alþýðu-
skapaðist í Pakistan. öll fram- ilum sem hér eru, að stein- sambandsins, sem kommún-
fjögurra hagfræðinga, er
sömdu sérstakt álit um á-
stand fjárhagsmálanna í árs-
lök 1946. Það er hægt að til-
greina fjölmörg ummæli úr
fyigt var áfram á árunum
1947—49 undir íorustu fjár-
málaráðherra Sjálfstæðis-
flckksins, héldu höftin enn á-
fram að aukast, svo að bau
hagfræðiálitinu til sönnunar hafa aldrei meiri og verri ver
því, að rétt er sagt frá hér ið en á árinu 1949. Stefnu-
að framan um orsakirnar, er breyting sú, sem Framsókn-
leiddu til þess að Fjárhagsráð armenn knúðu fram með kosn
var stofnað. ingunum 1949, hefir hins veg-
Þessarar forsögu, sem hér ar gert það mögulegt, að síðan
er rakin, er vissulega hollt að hefir smám saman verið hægt
minnast í sambandi við hið að draga úr höftunum. Verði
nýja frumvarp um haftamál- hins vegar aftur horfið að
in, sem nú liggur fyrir þing- stefnu taumlausrar eyðslu og
•inu. Þess er og jafnframt fjárfestingar,eins og ríkti hér
á nýsköpunarárunum, mun
þjóðin aftur fá yfir sig sömu
leggja alla gangstíga. Lóðir istar lofa f ögru 0rðinu.
ilestra húsanna eru ýmist preisting þeirra er mikil
fullgerðar eða umbætur að gagnvart Alþýðusambandinu
minnsta kosti ákveönar og og hyggjan flá. Það má
höftin og óhjákvæmilegt var. lóöirnar girtar. Síma og raf- greina af þessum orðum
að lögleiða 1947. leiðslur þurfa sem allra fyrst þeirra: „pað er því brýn þörf
Ef þjóðin vill komast hjá að komast í jörðina. U... að” fylkja verkalýðnum
því að auka þurfi höftin enn j Ekki má gleyma innanhúss og samtökum hans eins vel
á ný, verður hún að hafa prýði þeirri, sem ýmsir bless-! tjl póiitiskrar baráttu gegn
þessa reynslu vel í huga. Það ]aðir listamennirnir og vinir
er fjármálastefnan, ásamt ó-

yfirráðum auðmanna yfir
skólans hafa séð fyrir með rikisvaldinu og til faglegu
viðráðanlegum ytri aðstæð-! gjöfum fagurra listaverka og barattunnar“.
um, sem ræður því fyrst og^haglega gerðra múna. Mjögi
fremst, hvort höftin eru mik- \ margt hefir skólanum verið |
Það þarf að ... sameina
il eða lítil. Þess vegna er þaðjgefið og voru sumar gjafanna! rci kalÓhnn fil
óheppilegt í meira lagi, að for mikil verðmæti, en sú upptaln íharattl1 um rikisvaidið, ja n
sætisráðherrann skuli reyna'ing yrði of löng og verð ég að : Þvi sem er a ei® :a
að dylja orsakirnar, sem raunjsleppa henni, en þakka allarja h,ð mi a S/ , 1 ,7^ .a
verulega lágu til þess, að fjár- ' gjafir. anna °« ekkl sizt allsherJar“
hagsráðslögin voru sett 1947.1 Frli. ' (Fraroh. & 6. siðu.)