Tíminn - 18.05.1954, Side 4

TÍMINN, þriðjudaginn 18. maí 1&54.
110. blað’.
'é
í síðastliðin þrjátíu ár —
og þó raunar lengur, — hefir
það margsinnis orðið hlut-
skipti mitt, að minnast lát- j
inna vina. Aldrei fann ég mig
hlutverkinu allskostar va»- I
inn, en sjaldan svo fjarri því,
sem núna, er ég mæli eftir
síra Þorvald Jakobsson. Hann
var einn hinna allra-óhvers-
dagslegustu manna, sem ég
hefi haft náin kynni af, og
ekki hefi ég þekkt marga, sem
ég mundi vilja segja, að ver-
ið hefðu að öllu hans jafnok-
ar um manngildi. Ég virti
hann umfram flesta aðra, og
við engan mann deildi ég svo
geði sem hann núna siðustu
tuttugu árin. En lengra aftur
í tímann náðu ekki kynni okk-
ar, nema þá mjög lauslega. Ég
tel, að þau hæfist þegar hann
tók að sér að gefa út fyrir mig
Huld, og með þeirri útgáfu
hans kynntist honum að
nokkru margur sá, er þangað
til hafði kannazt við hann
rétt að nafni. Þá var liðin
rösklega hálf öld frá því, er
hann vígðist, 23ja ára gamall,
og í fulla sjö áratugi var
hann búinn að bera hempuna
er hann lézt. Skorti nú aðeins
fjögur ár til þess að hanh
lifði tveggja alda afmæli móð
urföður síns, síra Þorvalds,
sálmaskálds Böðvarssonar, er'
lézt fyrir 118 árum. Eru þó
í sumum greinum ættarinnar
komnir fyrir víst sjö liðir frá
síra Þorvaldi — máske fleiri.
Svona getur sagan virzt ganga
mishratt, þegar litið er yfirj
ættliðina. Sést á þessu, hve
hæpin sú sagnfræði er, að |
ætla sér að reikna tímalengd
eftir tölu þeirra.
Ein sex ár vantaði til þess,
að ævi þessa manns gripi yfir
heila öld, og hún var tímabil
geysilega stórra og afdrifa-
ríkra atburða, bæði í sögu ís-
lands og veraldarsögunni —
þó að sleppt sé að tala um þá
gerbyltingu, sem jafnvel mið-
aldra menn hafa nú lifað.
Þannig var verzlun íslendinga
ekki nema rétt að byrja að
losna úr dönskum viðjum, þeg1
ar síra Þorvaldur fæddist, og
svo var þá fyrsta stjórnar-
skráin langt undan, að sum-
arið, sem við fengum hana,
var han-n hvað eftir annað
meðreiðarsveinn Sigurðar mál
ara í Þingvallaferðum hans;
og sex árum síðar var hann
meðal þeirra skólasveina, er
(á afmælisdag síra Þorvalds)
fylktu við útför Jóns Sigurðs-
sonar. Löngu áður hafði hann
farið með Grími Thomsen, er
þá kom austan um land úr
brúðkaupi sínu, frá Gilsbakka
fram að Barnafossi, þar sem
hann horfði á skáldið þrífa
silfurbúna svipu úr hendi
fylgdarmanns síns, eftir að
hafa um hríð starað á iðuna
eins og hugstola, og þeyta
henni í fossinn — hvers vegna
má guð vita. Hann var fárra
mánaða hvítvoðungur, þegar
Darwin slöngvaði breytiþró-
unarkenningunni út yfir heim
inn, svo að öll lönd skulfu;
hann var lítill hnokki, sem
trítlaði út og inn um bæinn,
þegar Danir, eftir hreystilega
vörn og miklar blóðfórnir,
urðu að lúta fyrir ofjarlinum
prússneska og loks afhenda
honum nokkurn hluta lands
síns og þjóðar, og sjálfur
mundi hann prússnesk-
franska stríðið, er síðar fæddi
af sér tvær ægilegustu styrj-
aldir sögunnar. Hann sá sína
eigin þjóð drjúgum meir en
tvöfaldast að mannfjölda í
heimalandinu, þrátt fyrir út-
flutninga, sem um hríð máttu
teljast landflótti, og sá hana
komast úr sárri eymd upp í
sæmilega almenna vellíðan.
Þessi merkilegi maður, gáfað-
Sr. Þorvaldur Jakobsson
1860
ur, spakvitur, fjölmenntaður j
og gæddur óskeikulu minni,!
hafði frá mörgu að segja, og í
öll var frásögn hans hin merk j
asta, svo að henni mátti j
treysta. „Sú frásögn verður I
aldrei véfengd, sem þessirj
tveir menn eru heimildar- j
menn að“, sagði Páll Eggert j
Ólason við þá síra Hermann'
Hjartarson og Jón skáld
Magnússon, er þeir spurðu
hann, hvort hann teldi ekki
öruggt, að rétt væru hermd
orð síra Arnórs Jónssonar, er
hann hafði mælt við Hannes
Árnason, en Hannes flutt
þau síra Þorvaldi. Þetta var
skoðun Páls.
1954
voru það rit á ensku, grisku •
eöa latínu. Mundi þó líklegt,
aö fyrir sjúkan mann væri
annað léttara.
Fram eftir ævinni var síra
Þorvaldur allmikill íþrótta-
jmaður, og með beztu glímu-
mun mega, að þangað mátti mönnum þótti hann í skóla;
komast en lengra ekki. Þeg- sérstaklega var til þess tek-
ar hann bjó börn undir ferm 'ið, hve fallega hann hefði
ingu, var það háttur þeirra giímt. Hann var ákaflega
hjóna, að taka börnin heim í snar, og þó að hann gæti
Sauðlauksdal í nokkra daga, ekki talist meðalmaður að
víst allt að vikutíma, og vexti, var hann sagður ramm
mátti segja að þá daga viki nr að afli. — Síra Kristinn
hann ekki frá þeim. „Það Daníelsson sagði fortakslaust
voru dásamlegir dagar,“ seg- að sú mesta list er hann heföi
ir ágætur maöur, sem var í séð á leiksviði, hefði veriö er
einum hópnum. Þorvaldur lék Grasa-Guddu.
En þess er þá líka skylt að Þeir voru þá í skóla.
geta, að í öllu þessu starfi Naumast er annað unnt
var það öðru nær en að síra en að veita því athygli, hve
Þorvaldur stæði einn og ó- margir þeirra manna, er á
studdur eftir að hann kvænt síðari árum hafa staðið fram
ist (1889). Enginn er svo góð arlega í þjóðfélaginu, eru
_ , ur eða mikill maður að hann upprunnir úr sóknum sira
Ætla ég fyrir víst aö orð hans, annexíurnar, Saurbæ á Rauða verði ekki fyrir það meiri Þorvalds. Hann vakti yfir
rituð samdægurs, sé að finna sandi og Breiðuvík. En haustið og betri ag hafa vig hlig sér því og studdi að þvi> að eípi_
í eftirlátnum skjölum síra 1921 var honum veitt kenn- slikan lífsförunaut sem iegum unglingum væri komið
Hermanns. arastaða við Flensborgarskól- Magdaiena Jónasdóttir var. th manns. „Hann var primus
Þess var þegar getið, að móð ann í Hafnarfirði og helt gumt hvíldi að kunnugra motor allra framfara i hér-
ir síra Þorvalds, Þuriður, heföi bann því embætti í þrettán sdgn meir á hennar herðum aðinu,“ sagði Davíð Schev-
verið dóttir síra Þorvalds Böð ár. Upp frá því dvaldi hann i en hans, og þó einkum heim- ing Thorsteinsson um hann,
varssonar, en faðir hans var Reykjavík og þar tók hann iiisstj5rnjn og búskapurinn. skrumlaus maður og réttorö-
síra Jakob Finnbogason, gagn mikmn þatt í félagsstavfi Þetta geta allir skilið> en ein_ ur> sem gjörla þekkti tií, Eðfi
merkur maður, eins og líka presta, þeirra er latið horöu hverjUm ókunnugum kann lega hlóðust á hann opinber
systkini hans voru merkisfólk. a embætti. að þykja kynlegt, að það störf, óskyld embpetti hans.
Áður en síra Jakob prestvígð-' eir, .mTei?n’. er 1)6 tu sirf skyldi vera hennar hlutverk Ekki veit ég hve lengi hann
ist, var hann skrifari Þórðar orva d a 0 sson sem Pies > að lesa húslesturinn. Þeim, sat i amtsráði, en í sýslu-
sýslumanns Sveinbjörnssonar °§ nmn, er þekktu nann sem gem heyrðu hana lesa> þykir nefnd ætla ég að hann væri
í Hjálmholti, og í þeirri stöðu erinara e ,ia auni.,or það ekki kynlegt; svo mikil um þrjátíu ára skeið, og vit-
var hann meðan hið hörmu- Þetta saman), virðast ijuka snilld hafði verið a því hvern anlega var hann í sveitar-
lega Kambránsmál stóð yfir.' °PP emum munm um það, að ig hún lag_ y Istjóm. Ýmislegt er þó frá-
Fékk hann þá þær mætur á aa V1SSU ^e!r s 1 *a l Síra Þorvald mátti með sagnarverðara en slíkt,-eins
Sigurði Gottsvinssyni, að æfi s uni; n 1or J-10! sanni telja beinlínis lærðan og t. d. það, að þau hjón ðlu
liíirmíífíi hímn örlöff gkki GmD36ttlsiTi3.oiiririii, sgjti i . . .... i . ...
bessa Tæfusama a?gjörSs- hugstæðastur verður, heldur mann’ °S einkar fi°llærðan’ upp munaðarlaus born, og
pessa o0æiusama atgjorvis j> „ enda var hann alla sma longu harla merkileg er ein saga,
manns. Þess minnist ég, að ég einfaldlega maðurmn sjálf n, aáfurnar 'sem éa hefi hevr-t Hún er á
hevrði síra Einar nrófast að svo miklu leyti sem þarna f1 að „ , ’ , gúiurnar sem eg nen neyir. uun ei a
neyioi sua riinai piuiasu TiöWC>>r. a „„„„ ; bæði miklar og liprar. Long- þa leið, eftir þvi sem ég kann
um var það á elliárum hans,’írá að greina (gamlir menn
mundu segja hana
reikningsþrautir. ís-jbetur), að aldurhniginn dugn
Thorlacius, sem varð eftir-, verður á milli greint. Hann
maður síra Jakobs í Melasókn, var> eins °g áður segir, svo ckemmti sér við erf vestra
bó að löngu væri það síðar, aiveg óvenjulegur. Það voru aö nann skemmri ser viö erf^vcstra
dást að því með hve miklum stórmerkar ættir, sem stóðu löar reiknmgsþrautir. Is ,
áeætum að væri fæSlan á að síra Þorvaldi, en af öllum ienzkumaður var hann emn aöar og sæmdar maður, upp
agætum ao væri iæ s a a tfi , h é hinn allra fremsti, er ég hefi gefinn at ævilöngu stnti, var
embættisbokum hans, en sjálf pnm ættmgjum nans, sem eg . t h„„n 1 uvur.n hroftán p'’
ur færöi síra Einar embættis hefi nokkuð greinilegar frá- íenglð að kynnast, og hann ournn að missa þrettan a,
bækur svo að af bar og mátti sagnir af, hygg ég að hann|unni m3Ög móðurmáli sínu. íimmtán börnum sínum, og
bannig trútt um tála Meffa hafi verið Þorleifi Repp miklu Honum var það sár raun þau tvö, sem eftir lifðu, ekki
menn siá handbragð þeirra líkastur, og veit ég þó ekki,' hversu þaö er nú fótum troð þannig sett að þau gætu ann
beggia á bókum í Þióðskiala hvort Þorleifur átti svo fá-1Harla ófullkomin ætla ég ast hann. Lá nú ekki annað
safni. Móður sína missti síra gætan auð mannúðar, sem að vaeri kennsla í ensku á, fyrir en að leita á náðir sveit
Þorvaldur er hann var sex síra Þorvaldur duldi með sér, skólaárum hans, og alls ekki arstjórnarinnar um fram--
ára og tóku bau hann bá til undir (að því er oft gat virzt) |var Þá kennt að rita málið, færslu það sem eftir kynni
sín Kristín móöursvstir hans * nokkuð hrjúfri skel. Hann var,ei1 iangt bréf sá ég eitt sinn,’að vera ævidaganna. En þá
og maður hennar, síra Jón' maður alveg óvenjulega heill er ham hafði ritað á.ensku ; var það, að þessi félitli prest
Hiartarson á Gilsbakka en1 og óvenjulega mikill drengur. Nokkuð bar á þvi, að ekki ur, með þungt heimili, tók
Kristín anaaðist- begar dreng Skapharður var hann og ákaf, vært oröskipun og orðaval hann til sín — mun hafa
urlnn var á níundaári Ætla iega skapmikill, en betta'með Þeim hætti, sem verið þótt sem fullur væri rauna-
ég að hann hafi ekki verið mikla skap varð alltaf að: lúta mundi hafa hjá manni, er.bikarinn. Enginn er nú til
næsta lengi á Gilsbakka eftir, vægðarlausri stjórn einbeitts,tamt var að rita á því máli, frásagnar um það, hvort
lát- hennar en með vissu var viiía °g hviklausrar réttsýni. jen góð enska mátti það kall-”-'':
hann þar enn sumarið 1870,' °g bak við skelina, sem ég gat ast eigi að síður, og má slíkt
eins og áður segir. Þaðan ætla um, var undursamlega hlýtt merkilegt heita. Frönsku las
ég að hann hafi farið til og viðkvæmt hjarta — hjarta, jhann víst einnig, og vitan-
Reykjavíkur. Má vera, að sem fann til með öllu þvi, er lega þýzku. Allan veturinn
’lífi lifði, jafnvel grösum og 1940—’41 lá hann sjúkur og
blómum. Allt það, sem veik- var af flestum vart hugað
hann hafi dvalið þar eitthvað
hjá hálfsystur sinni, Kristínu
Jónasdóttur, er gift var Jakob
kaupmanni Helgasyni, en víst
er, að hahn var talsvert hjá
móðursystur sinni Hólmfríði
og manni hennar Jóni rit-
stjóra Guðmundssyni, líklega
bæði um þetta leyti og á önd-
verðri skólatíð sinni. Tólf ára
gamall fór hann til móður-
systur sinnar Ingibjargar og
sonar hennar, síra Þorvalds
Bj arnarsonar á Reynivöllum,
er haustið 1875 kvæntist hálf-
systur hans, Sigríði Jónasdótt
burða var eða vanmátta,
hrjáð eða þjakað á einhvern
hátt, átti í þessum manni ör-
uggan talsmann og verndara,
hvort sem voru menn eða mál
leysingjar. Ðýraverndarfélag-
ið í Hafnarfirði vissi, hvað það
var að gera, þegar það kjöri
hann heiðursfélaga sinn.
Þjóðkunnur merkismaður,
scm ólst upp í sókn síra Þor-
valds og líklega átti, eins og
margir aðrir, fyrst og fremst
honum frama sinn að þakka,
um
þe.irra hjóna átti hér frum-
kvæðið; bæði voru þau til
þess jafnlíkleg.
Þessi grein er þegar orðin
helzt til löng til birtingar í
litlu blaði. Þó finnst mér er
ég renni augunum yfir hana
að ég megi minnast orða
líf, en segja mátti að hann
væri alltaf að lesa þegar kom Newtons um skeljarnar í fjöru
ið var til hans, og venjulega '• ;Framha.id & 6. síðu.)

ur. Hjá þeim ólst hann svo komst svo að orði um hann,
upp til þess er hann var full- að í prestsembættinu hefði
tíða.
Stúdentsprófi lauk hann
1881 og embættisprófi i guð-
fræði 1883, var þá (með ald-
það ekki verið eitt heldur allt
sem prýddi hann. Þótti hann j
mikill kennimaður, var söngv
inn og söngfróður, félags-
ursleyfi) vígður til Staðar í.lyndur og á mannamótum
Grunnavík, en fékk ári síðar
Brjánslæk og loks Sauðlauks-
dal 1896, en fluttist þangað
ekki fyrr en vorið 1897. Sex-
tugur að aldri fékk hann
hrókur alls fagnaöar, tillögu
góður og ráðhollur í öllum
málum og gerði sér aldrei
mannamun. Um barnafræðslu
þótti hann kröfuharður, svo
lausn frá prestskap 1920, með að jafnvel voru þau tilfelli
því að heilsa hans var þá
tekin að bila, en kallið ákaf-
að ollu okkrum sárindum i
svip, en slíkur barnafræðari
lega erfitt sökum fjallvegar á var hann líka sjálfur aðsegja
ÁVEXTIR
NiðursttSSnir
Perur
Plótnur
Ferskjiur
Aprikósur
Cggert HrtitjáhAMH &■ Cc. h.f