Alþýðublaðið - 22.07.1943, Side 4

4
ALÞYÐUBLAÐIÐ
Fimmtudagur 22. júlí 1943.,
!
fUþí|ðtt(>laðtó
Útgeíandi: Alþýðuílokkurinn,
Ritstjóri: Stefán Pétursson.
Ritstjórn og afg'reiSsla í Al-
þýðuhúsinu við Hverfisgötu.
Símar ritstjórnar: 4901 og
4902.
Símar afgreiðslu: 4900 og
4906.
Verð í lausasölu 40 aura.
Alþýðuprentsmiðjan h.f.
A bviða leið er
AIMðisaibandið ?
FYRIR aðeins rúmum
tveimur árum var skipu-
lagslegur aðskilnaður gerður
milli Alþýðusambandsins og
Alþýðuflokksins og Alþýðu-
sambandinu breytt í hreint
fagsamband verkalýðsfélag-
anna með það fyrir augum
að hefja það yfir allar póli-
tískar deilur og gera það óháð
öllum pólitískum flokkum.
Aður en þessi skipulags-
breyting varð gerð á Alþýðu-
sambandinu hafði árum saman
mikið verið um hana rætt og
engir verið háværari um nauð-
syn þess að skapa „óháð“ og
„ópólitískt“ samband verka-
lýðsfélaganna, en kommúnist-
ar, þótt sjálfstæðismenn legð-
ust þar einnig mjög fast á sveif
með þeim. í raun og veru
voru Alþýðuflokksmenn því
heldur ekki andvígir, að þessi
skipulagsbreyting yrði gerð,
þó að þeim þætti það hinsveg-'
ar engin meðmæli með henni,
hvernig kommúnistar og sjálf-
stæðismenn notuðu málið til
að ala á sundrungu í verka-
lýðshreifingunni, og treystu
þar af leiðandi illa einlægni
þeirra. En fyrir Alþýðuflokk-
inn réði það úrslitum, að
verkalýðsfélögin voru vaxin út
yfir hinn gamla flokksramma;
í þeim voru menn af öllum
flokkum og það var því líklegt
til þess að efla einingu og vöxt
Alþýðusambandsins að gera
skipulagslegan aðskilnað á því
og Alþýðuflokknum og gera
það samtímis að hreinu fag-
sambandi, sem hefði með hönd
um hin beinu hagsmunamál
verkalýðsins. en héldi sér ut-
an við allar pólitískar deilur.
*
, Það verður ekki annað sagt,
en að skipulagsbreytingin á
Alþýðusambandinu hafi reynzt
vel og borið góðan árangur þau
tvö ár, sem liðin eru síðan hún
var gerð. En því meiri furðu
vekur það, að nú skuli vera
uppi fyrirætlanir um það hjá
meirihluta sambandsstjórnar-
innar, að fara með Alþýðu-
sambandið á hý inn á pólitísk-
ar brautir. Og það eru einmitt
kommúnistarnir, þeir, sem
áður fyrr voru háværastir um
nauðsyn þess, að skapa ,,óháð“
og ,,ópólitískt“ fagsamband,
sem nú vilja stíga sporið til
baka og leiða sambandið út í
pólitískar deilur á ný. Nú,
þegar þeir eru í meirihluta í
sambandsstjórn, sjá þeir ekkert
lengur á móti því, að sam-
bandið sé pólitískt. Nú á bara
að spenna það fyrir vagn
kommúnistaflokksins, eða sós-
íalistaflokksins, eins og þeim
þykir klókara að kalla hann.
Þár með hafa þeir sýnt heilind-
in í því, sem þeir sögðu áður
fyrr um þetta mál!
*
Stjórn Alþýðusambandsins
boðar, að hún ætli að stofna til
svokallaðs bandalags hinna
vinnandi stétta og býður upp á
þátttöku í því bæði hagsmuna-
samtökum hins vinnandí fólks
og þremur pólitískum flokkum.
Skýrsla Landsbankans:
Sjávarútvegurinn 1942.
AARINU SEM UEIÐ voru
fiskveiðarnar allmikið
minna stundaðar en árið 1941.
Olli því annars vegar mikii eft-
irspurn eftir vinnu í landi og
svo hátt kaup, að útgerðin átti
erfitt með að fá nægilegt fólk
á bátaflotann; hins vegar hafði
setuliðið á leigu mörg stærri og
smærri skip til flutninga. Þau
voru í árslok 45 talsins, að rúm-
lestatölu 2 529, en það samsvar-
ar 10 % af öllum íiskiskipastóln-
um. Tölurnar innan sviganna
eru frá árinu áður til saman-
burðar. Að meðaltali voru 576
(676) skip við veiðar í mánuði
hverjum, flest í maí, 895 (júní
1005), þar af 431 (611) opnir
vélbátar og árabátar. Fæst skip,
179 (269), vor.u við veiðar í des-
ember, en þá lágu ísfisksflutn-
ingar til Bretlands að mestu
niðri og bátaflotinn var að búa
sig undir vetrarvertíð. Tala
skipverja gefur annars. betri
hugmynd um þátttökuna en
skipatalan. Var hún, eins og ár-
ið áður, hæst i apríl, 5 364
(5 617), og lægst í desember,
942 (1661), en meðaltala fyrir
árið var- 3 840 (4 035). Meðalút-
haldstími togaranna var lengri
en árið áður, 247 dagar á móti
rúmlega 223, en 1940 var hann
340 dagar. Úthaldstími þeirra
hefði órðið mun lengri, ef ekki
hefði komið til siglingastöðvun-
arinnar tvo síðustu mánuði árs-
ins. Lengsti úthaldstími togara
var 309 (342) dagar. — Fleiri
vélbátar en áður stunduðu
botnvörpuveiðar, en dragnóta-
veiðar voru yfirleitt minna
stundaðar en árið áður. Gæftir
voru stirðar víðast hvar við
landið og dró það allmjög úr
sjósókn. Aflabrögð voru lé-
legri en árið áður. Afli togara á
saltfiskveiðum var 6,6 (5,0)
tonn á togdag. Það er mjög
hátt, en þess er að gæta, að
saltfiskveiðar voru aðeins stund-
aðar á bezta aflatíma. í Vest-
mannaeyjum var vertíðarafli
misjafn og yfirleitt rýr, Aðal-
lega vegna gæftaleysis. í veiði-
stöðvunum á Reykjanesskaga, í
Hafnarfirði og Reykjavík var
afli mjög tregur fyrri hluta
vertíðar, en glæddist seinni
hluta aprílmánaðar og var góð-
ur eftir það. Á Akranesi var
góður afli. Á Snæfellsnesi norð-
anverðu var afli mjög misjafn,
en yfirleitt betri í hinum ytri
veiðistöðvum en annars staðar
á nesinu. Á Vestfjörðum var
afli mjög misjafn, en þó frekar
rýr. Á Norðurlandi voru afla-
brögð yfirleitt með betra móti
SKÝRSLA LANDS-
BANKANS er nýút-
komin og hefir að vanda inni
að halda margvíslegan fróð-
leik um atvinnumál o gfjár-
mál landsins á árinu, sem
leið.
Hér fer á eftir sá kafli
skýrslunnar, sem fjallar um
sjávarútveginn árið 1942.
og sömuleiðis á Austurlandi.
Aflamagnið mun samtals hafa
numið tæplega 191 (195) þús.
tonnum, miðað við slægðan fisk
með haus.
Fiskiskipasftóllinn varð enn
fyrir þungum áföllum á síðasta
ári, bæið af völdum náttúrunn-
ar og vegna hernaðaraðgerða.
Alls fórust 15 (18) fiskiskip,
samtals 982 (1 992) smálestir
brúttó, og 3 opnir vélbátar. Er
talið, að 4 skip og 1 opin vél-
bátur hafi farizt af völdum
hernaðaraðgerða. Togarar voru
32 í ársbyrjun en 31 í árslok, 1
fórst á árinu. Fullsmíðaðir voru
á árinu 12 12) nýir bátar stærri
en 12 smálestir, og var rúm-
lestatala þeirra 243 (29). Engin
skip voru keypt til landsins á
árinu, en árið áður 4, ekkert
þeirra nýtt. Samkvæmt skipa-
skránum var rúmlestatala fiski-
skipastólsins 26 060 haustið
1941, en 26 627 á sama tíma
1942. Framkvæmdar voru gagn-
gerðar endurbætur á nokkrum
skipum, á þann hátt, að þau
voru stækkuð eða sett í þau
dieselvél í stað gufuvélar. Einn-
ig var mikið um viðgérðir á
skipum, einkum togurum, þótt
þær væru óhemju dýrar. — Að
hafnargerðum og lehdingarbót-
um var unnið á 9 (11) stöðum
utan Reykjavíkur undir umsjón
vitamálaskrifstofunnar. Kostn-
aður varð um 1458 (870) þús.
krónur.
Á árinu 1941 var samið við
brezku stjórnina fyrirfram um
sölu á nær allri fiskframleiðslu
landsmanna frá 1. júlí 1941 til
jafnlengdar 1942. Síðast liðið
ár var á sama hátt gengið frá
sölu fiskframleiðslunnar á ár-
inu 1942—1943. en sá samning-
ur var gerður við Bandaríkin,
þótt fiskurinn ætti eftir • sem
áður að mestu að fara til Bret-
lands. Var hann undirritaður
27. júní 1942. Greiðslur skyldu
áfram fara fram í dollurum,
Þetta er gert að fyrirlagi jíð-
asta Alþýðusamb.þings og er
að sjálfsögðu ekkert nema gott
um það að segja, að Alþýðu-
sambandið beiti sér fyrir sem
víðtækastri samvinnu verka-
manna-, fiskimanna- og bænda-
samtaka um sameiginleg hags-
munamál þeirra. En. núverandi
meirihluti í stjórn Alþýðusam-
bandsins hefir ekki látið sér
nægja það. Hann hefir færst
það í fang, að klæða hið fyrir-
hugaða bandalag frá upphafi í
eins konar spánska treyju með
því, að taka sér vald til þess
að ákveða fyrirfram stefnuskrá
þess án þess að tala við þau
samtök, sem boðin hefir verið
þátttaka í bandalaginu, og far-
ið þar langt út fyrir samþykkt
síðasta Alþýðusambandsþings
um bandalagsstofnunina með
því að setja á stefnuskrána
flokkspólitísk sérmál kommún
ista, sem hljóta að spilla fyrir
annars góðu máli og geta hæg-
lega eyðilhgt allar fyrirætlanir
um bandalag hinna vinnandi
stétta, ef haldið verður fast við
þau á stefnuskránni. Má þar til
nefna hipa dæmalausu firru,
að bandalagið og þar. með
samtök verkamanna, fiski-
manna og bænda, svo og þrír
pólitískir flokkar eigi að fara
að beita sér í sameiningu fyrir
því, að fá Rússland, Bajndaríkin
og Bretland til þess að ábýrgj-
ast sjálfstæði íslands og bjóða
þeim á þann hátt til stöðugr-
ar íhlutunar um okkar mál!
Alþýðusam'bandið er hér,
fyrir flokkspólitískar fyrirætl-
arjir þeirra kommúnista, sem
í stjórn þess sitja, komið út á
hálan ís. Og það er nauðsyn-
legt, að meðlimir þess séu vel
á verði, ef ekki á illa að fara.
Alþýðusambandið á að halda
áfram að vera fagsamband og
halda sér utan við allar flokka-
pólitískar deilur. Það var ekki
skilið skipulagslega frá Al-
þýðuflokknum til þess ,að það
yrði síðar spennt fyrir vagn
kommúnistaflokksins. Þeir,
sem að slíku vinna, baka sér
mikla ábyrgð gagnvart verka-
lýðssamtökunum í landinu.
eins og átt hafði sér stað frá 27.
nóvemher 1941. í samningnum
var gert ráð fyrir sölu á öllum
tegundum fiskjar, nema verk-
uðum saltfiski og hertum fiski.
Að frátöldum ísfiski, er íslenzk
skip flytja út og seldu fyrir
eigin reikning á brezkum mark-
aði. var fiskurinn seldur á-
kveðnu verði, sem var mun
hærra en samkvæmt eldri samn
ingnum og vel viðunandi eins
og á stóð ,þegar gengið var frá
honum. Skömmu á eftir ger-
breyttist þó viðhorfið hvað
þetta snertir, af innlendum á-
stæðum. Samningsaðilinn tók
ekki á sig skuldbindingu um
það að bæta upp verðhækkun,
er verða kynni á salti og hrá-
olíu á samningstímanum, eins
og verið hafði í samningi árs-
ins á undan. Sama dag og þessi
samn. var undirritaður, var
samið við sama aðila um sölu á
þorska og síldarlýsi og síldar-
og fiskimjöli handa brezka mat-
vælaráðuneytinu. Þessara samn
inga verður getið nánar hér á
eftir, eftir því, sem ástæða er
til.
Saltfiskverkun var minni á
árinu en verið hefir nokkru
sinni frá því að farið var að
safna skýrslum um þau efni,
og er hún nú orðin hverfandi
í samanburði við aðrar verkun-
araðferðir. Á land bárust 3 080
(18 355) tonn, xniðað við full-
verkaðan fisk. Yar yfirleitt
Rykfrakkar,
Repkápur.
Laugaveoi 74-
ekki saltaður annar fiskur ent
sá, sem ekki var hægt að selja
nýjan. 86% af öllum saltfisk-
inum var í Sunnlendingafjórð-
ungi, þar af nálega helmingur
afli togara í Reykjavík og
Hafnarfirði. 6 (28) togarar fóru
21 (92) veiðiferð, og úthalds-
tími þeirra var 197 (1 046) dag-
ar. — í ársbyrjun voru birgðir
4 569 tonn, miðað við fullverk-
aðan fisk. en 792 tonn í árslok,
og var það nær allt verkaður
fiskur. Fyrri helming árs var
útborgunarverð til framleið-
enda á óverkuðum saltfiski 88
aurar á kg., í samræmi við það
verð, sem ákveðið var í fisk-
sölusamningnum 1941, 91 au. á
kg. fob. Síðari helming ársins
var útborgunarverðið 113 au.
á kg., samsvarandi 117 au. á
kg. í fisksölusamningi 1942.
Gert er ráð fyrir því, að út-
borgunarverð á Portúgalsverk-
uðum fiski af afla ársins 1942
verði 320 (254) kr. á skip. Að-
eins tæplega 800 tonn voru
verkuð. Engin Labradorverkun
átti sér stað. Eins og í samningi
ársins á undan, var í fisksölu-
samningi 1942 tekið fram, a8
Framhald á 6. síðu.
MORGUNBLAÐIÐ birti í
gær upp úr Fróni, hinu
nýja tímariti íslenzkra stúd-
enta í Kaupmannahöfn, ræðu
eftir Bengt Hasselmann pró-
fessor, forstjóra sænska aka-
demísins, um eddurnar og
fornsögurnar . okkar og gildi
þeirra fyrir Norðurlönd, ásamt
formála að henni eftir Jón
Helgason prófessor. í ræðu
hins sænska prófessors segir
meðal annars:
„Eddur og fornsögur eru lykil-
orð hinna sígildu norrænu bók-
mennta sem fyrir tilstilli Brynj-
ólfs biskups og eftirkomenda hans
voru dregnar fram úr gleymsku.
Biskup sjálfur, yfirburðamaður í
lærdómi og hæfileikum, mál-
snjall á latneska tungu og ís-
lenzka, heitur ættjarðarvinur,
skörungur og höfðingi- í öllum
greinum, skildi flestum samtíðar-
mönnum sínum betur gildi hinna
nýfundu gripa. Að minnsta kosti
skildi hann gildi þeirra fyrir ís-
land. Edduhanörit sitt var hánn
vanur að nefna cimelium libror-
um, gersemi bóka. Það var að
nokkru leyti fyrir hans atbeina að
Edda og önnur fornrit dreifðust
um landið í fjölda eftirrita. End-
urfundnar minningar frá þrótt-
miklu æskuskeiði hinnar ís-
lenzku þjóðar, meðan landið var
ennþá frjálst, urðu henni óvið-
ráðanleg uppspretta hugrekkis og
nýs trausts á hörðum tíma.
Seyjánda öld var ef til vill hin
myrkvasta af fimm myrkuröldum
íslands.
En hitt er víst að Brynjólfur
biskup gat ekki til neinnar hlítar
mælt eða rennt grun í vídd og mátt
þeirra íhrifa sem þessar bækur
mundu hafa síðar meir á gjörvall-
an skáldskap og andlegt líf Norð-
urlanda. Oss sem aftur lítum er
hægðarleikur að ganga úr skugga
um þau. Vér getum gert oss í
hugarlund að Edduhandritið hefði
aldrei fundist. Ef nefna skal höf-
unda af Norðurlöndum, sem hafa
innblásist eða numið af Eddum og,
fornsögum, hljótum vér að telja
öll hin miklu nöfn: í Noregi
Ibsen, Björnson og Sigríði Und-
set, í Danmörku Ewald, Oehlen-
schláger, Grundtvig og Johannes
V. Jensen, í Svíþjóð Rudbeck,
Geijer, Tegnér, Viktor Rydberg,
Héidenstam, Selmu Lagerlöf,
Strindberg ' hefir í Vofusónötu
sinni (Spöksonaten) sótt innblást-
ur í Sólarljóð í sænskri þýðingu
eftir Afzelius.“
Og enn fremur segir Hassel-
mann prófessor:
„Á íslandi og aðeins á íslandí
héldust hin fornu lífssnið svo
lengi og skáldlist og minningar
fornaldar lifðu af kristnitökuna
og voru enn í gildi er ritlist gerð-
ist almenn. Við þetta bætist aug-
sýnn og sérkennilegur hæfileiki
íslendinga að móta minningarnar
í listrænni mynd!'
Eigi að síður á það skylt vi®
undur sem þá gerðist á íslandi
við útjaðar hins byggða heims.
Sköpun mikils skáldskapar er
jafnan að einhverju leyti undur.
Og hér eru höfundarnir ekki einu
sinni kunnir að nafni. En verki
þeirra er kunnur; bókmenntir ein-
stæðar að fyllingu og lifandi hlut-
lægum auði, hinar einu, sem vér
eigum frá fornöld þjóðbálks vors,
og þar sem vér kynnumst lífi og
athöfnum forfeðra vorra og
frænda í einstaklingslegri mynd-
sköpun, svo að vér skynjum og
skiljum hvernig þeir hugsuðu og
fundu til, og getum, einnig vér,
eygt nokkuð af ljóma þeirra leið-
Frh. á tí. síöu.