Alþýðublaðið - 22.07.1943, Síða 6

6
ALÞYÐUBLAÐIÐ
Firamtodagur 22. júlí 1943.
Unglinga vantar
til að bera blaðið til kaupenda við:
■ ■ 1 / ■
Vestttrgðtu — Melana.
Alpýónblaöið, sfntl 4900.
Sendisveinn óskast strax.
Alpýðnblaðíð, slmi 4900.
HANNES Á HORNINU
Frh. af 5. síðu.
sérleyfishöfum, sem þeir hafa
farið með, og eiga þá skaðabóta-
kröfu á hendur þeim. Laxfoss á
t. d. að fara úr Borgarnesi á mín-
útunni, hvort sem norðanbílarnir
eru komnir eða ekki, því að fleiri
fara með honum en þeir, sem
koma að norðan. Sérleyfishafarn-
ir á norðurleiðinni verða að bera
ábyrgðina á því, að hafa ætlað
bifreiðunum of stuttan tíma. Ef
þessu er ekki fylgt, fara samgöng-
urnar allar í öngþveiti.
HÉR ER STUTT BREF frá ein-
um, sem er nýkominn úr sumar-
leyfi sínu. Það er frá „Friðarvini“:
„ÉG VERÐ að hafa orð á því
við þig„ eins og aðra, hvað ég þoli
illa hávaðann og lætin í bænum,
eftir að ég kem úr sumarfríinu.
Að hugsa sér þann mismun, að
dvelja í sveitakyrrðinni hjá bless-
uðu sveitafólkinu, sem allt vill
gera til þess að manni líði sem
bezt, og skarpa skömm mega þeir
menn hafa, sem gjöra sér leik að
því að ala á úlfúð milli sveita og
sjávarfólks. Það finnst mér illa
gjört.“
„MÉR GEKK HÁLF ILLA að
sofna í tjaldinu fyrstu kvöldin.
Eg var svo heillaður af kyrrðinni
og lækjaniðinum, þá voru morgn-
arnir ekki síður heillándi, fari
maður snemma á fætur — og það
er bezt, annars er bezt að lofa þér
að heyra, hvernig ég lýsti morgni
og kvöldi eins dagsins:
V
Fyllir dalinn dagur nýr.
Dýr er mþrgun-ljómi.
Kemur sólin kærleiks hýr,
kyssir dögg af blómi.
Þéttist húmið þýtt og rótt,
þagnar dagsins kliður.
Nóttin sígur hægt og hljótt,
hlíðar dalsins niður.“
„OG ÞÁ ER EKKI pNÝTT að
þekkja drengi, sem eiga góða
hesta, alltaf tilbúna að þeisa eitt-
hvað með mann, ef þeir hafa
stund. Þú getur rétt hugsað þér,
Hannes minn, hvernig muni vera
að sitja á þessum, sem ég lýsi svo:
Taumi hlýðir, háreistur,
harla þýður er hann.
Einkar fríður fjörhestur,
flesta prýði ber hann.
Tifar nett með tillit glöggt,
taumum létt hann ekur.
Spyrnir þétt og þýtur snöggt4
þegar sprettinn tekur.
Fótaveikur fer á kreik,
fús í leik að vonum.
Aldrei smeikur er á Bleik,
ekki skeikar honum/t
„SVO ÓSKA ÉG ÖLLUM far-
sældar í sveit og við sjó.“
SÍÐAR MUN ég gera að umtals
efni sámbúð sjávarbúa og sveita-
fólks samkvæmt minni reynslu á
þessu sumri. En ég hef áþreifan-
lega orðið var við bölvun togstreit-
unnar og rógsins, sem borinn hefir
verið milli þessara vina.
Hannes á horninu.
Kanada- land fram-
tíðarinnar.
Frh. af 5. síðu.
býlum og þorpum í þessu gríð-
arstóra landi til þess að leiða
þessa heimsstyrjöld til farsælla
lykta.
Kanadiski flugherinn er nú
rúmlega tvö hundruð þúsund
manns.
Þá vík ég að áætlun brezku
samveldislandanna um þjálfun
flugmanna, — en þar hafa Kan-
adamenn unnið stórvirki. Þar
er um að ræða sameiginlegt
fyrirtæki stjórna Kanada, Ást-
ralíumanna, Ný-Sjálendinga og
Breta. En Kanada greiðir helm-
ing kostnaðarins, og sextíu pró-
sent nýliðanna eru Kanada-
menn. Um gjörvallt landið eru
flugvellir, og æfingaflugvélar
þeirra fljúga meira en tvær
milljónir mílna á degi hverjum.
Af þessu leiðir meðal annars, að
við lok þessarar styrjaldar geta
Kanadamenn gert sér vonir um
að hafa meira en f jórðung millj-
ónar þjálfaðra flugmanna og
vélamanna á flugflotanum og
gnægð ágætra flugvalla.
Ég hefi ekki varið neinu af
tíma mínum til þess að ræða um
önnur atriði í þátttöku Kanada
í styrjöldinni. Mér þykir það
miður farið, því að um það er
margt merkilegt að segja:
Kanadiski flotinn hefir til dæm
is veitt vernd tólf þúsund flutn-
ingaskipum. síðan styrjöldin
skall á. Kanada leggur af mörk-
um á ári hverju tvö hundruð
pund af matvælum á hvert
mannsbarn í brezka konungs-
ríkinu. Þeir eru að smíða korv-
ettur við Efravatn, fimmtán
hundruð mílur frá úthafinu. Á
síðast liðnu ári gaf Kanada
móðurlandinu billjón dollara
gjöf og ætla að leggja af mörk-
um á þessu ári svipaða- upphæð
til þess að styðja Stóra-Bretland
og bandamannaþj óðirnar.
Ég drap á það áður, að Kan-
ada væri land frumbýlinganna.
Hið miklai átak þessarar þjóðar,
sem ekki er nema IIV2 milljón.
er sönnun þess, að frumbýling-
arnir munu gera land sitt að
landi hagsældanna, er stundir.
líða fram.
Að síðustu vil ég taka þetta
fram: Það væri'fávíslegt af okk-
ur Bretum að halda, að þetta sé
allt gert til augnayndis fyrir
okkur. Kanadabúar eru alger-
lega sjálfstæð þjóð. Og þjóðin
er hreykin af sjálfstæði sínu.
Bretar eiga líka að vera stoltir
af því. að grundvallarhugsjónir
þeirrar þjóðar hafa haldizt svip-
aðar hugsjónum þeirra, að hún
er af fúsum og frjálsum vilja
bandamaður þeirra í stríði, sem
er — landfræðilega að minrtsta
kostí, — svo fjarlægt henni.
SjávarAtvegartnn 1942.
Frh. af 4. síðu.
allt að 4 000 tonnum af full-
verkuðum saltfiski væri und-
anskilið ákvæðum hans, til
frjálsrar sölu á öðrum mörkuð-
um. Út voru flutt á árinu 2 401
tonn af verkuðum saltfiski. og
var það allt fyrra árs fram-
leiðsla .Til Portúgal fóru 1 667
(2070) tonn, Brazilíu 329 (738)
tonn, Argentínu 94 (164) tonn
og til Cúba 310 (224) tonn.
Enginn útflutningur var til
Spánar, en árið áður nam út-
flutningur þangað 5611 tonni.
Óverkaði fiskurinn fór, samn-
ingi samkvæmt, allur til Bret-
lands og Bandaríkjanna, 3 539
i(T8 14(7) tonn (til jhins fyrr
nefnda, og 2 089 (0) til hins
síðar nefnda. Til Bretlands
fóru auk þess 893 tonn af flök-
uðum saltfiski í tunnum, er
fluttur var út þannig vegna
erfiðleika á að flytja’hann út
nýjan. — Samtals voru flutt út
6 153 (16 730) tonn af saltfiski,
miðað við fullverkaðan fisk, að
verðmæti 11,2 (22,5) millj. kr.
Útflutningurinn var svo að
segja allur í höndum Sölusam-
bands íslenzkra fiskframleið-
enda.
ísfiskveiðar voru, eins og tvö
árin á undan, sú grein sjávar-
útvegsins, sem mest stund var
lögð á. Útflutningurinn nam
rúmlega 129 (112) þús. tonnum,
að verðmæti 107,1 (97,6) millj.
kr. Tögararnir fóru fleiri ferð-
ir en árið áður, 304 á móti 188.
Ferðirnar voru flestar í júní, 35,
en tvo síðustu mánuði ársins
voru farnar mjög fáar ferðir.
Var það vegna þess, að ósk kom
frá brezkum stjórnarvöldum
um það, að tvær af hverjum
þrem ferðum togara yrðu til
hafna á austurströnd Bretlands,
í stað þess að fram að þessu
höfðu allar ferðir verið til
hafna á vesturströndinni. Tog-
ararnir hættu siglingum í
nóvember, og var leitazt við að
fá brezk stjórnarvöld til að
falla frá þessum tilmælum, bæði
vegna þess, að hver ferð til
austurstrandarinnar tekur um
15 daga, í stað 10 þegar siglt
er til vesturstrandarinnár, og
eins vegna hins, að sigling til
austurstrandarinnar er talin
allmikið hættulegri. Málið var
óleyst úm áramótin, en búizt
var við, að ekki yrði um þok-
að og að siglingar myndu brátt
hefjast á ný. Togarasölur voru
hæstar í júní, £ 11 226 að jafn-
aði ,en lægstar í desember, £
7 583, en í þeim mánuði var
aðeins ein sala. Meðalsala á
ferð var £ 10 471, en var £
9 297 árið áður og £ 4 945 árið
1940. Meðalmagn landað í
hverri ferð var um 160 tonn,
en 130 tonn árið áður. Togarar
máttu áfram aðeins flytja eigin
afla, eða afla annarra togara,
er ekki hefði verið skipað á
land. Auk togaranna tóku 34
(46) íslenzk gufu- og mótorskip
þátt í ísfiskflutningum og fóru
samtals 171 (201) ferð. Flestar
ferðirnar voru á tímabilinu frá
febrúar til júní, en eftir það
fór þeim mjög fækkandi. Mðð-
alsala þessara skipa var £
6 344 (5 380) á söluferð. Eins
og síðari helmingi ársins á
undan, var þeim ekki heimlit
að kaupa fisk við Faxaflóa,
Breiðafjörð og Vestfirði, þar
sem skip matvælaráðuneytisins
brezka höfðu einkarétt til fisk-
kaupa. Þó var Breiðafjörður
gefinn frjáls snemma í febrúar.
Skipin fengu nær alltaf fyrir
ísfiskinn hámarksverð það, er
var í gildi í Bretlandi) Hámarks
verðið var lækkað í ársbyrjun,
en jafnframt var afnumið jafn
hátt gjald, er lagt hafði verið á
fiskinn í október 1941. Verð
það, er íslenzku ísfiskflutnings-
skipin áttu við að búa á brezk-
um markaði, hélzt því raun-
verulega óbreytt allt árið. Auk
íslenzku skipanna. var mikill
fjöldi færeyskra skipa, sem
keyptu fisk hér við land og
fluttu hann út ísvarinn. Var
skipum þessum með fisksölu-
samningum tryggður sami rétt-
ur til fiskkaupa hér við land
og íslenzkum skipum. Loks
hafði matvælaráðuneytið brezka
allmörg skip í förum til fisk-
kaupa á þeim svæðum, þar
sem enginn önnur skip máttu
kaupa fisk. — Fyrri helming
ársins var verð á bátafiski, sem
keyptur var til útflutnings í
ís, 35 aurar, frítt við skipshlið,
fyrir þorsk, ýsu o. fl. óhausað,
en 4314 aurar hausað sam-
kvæmt fisksölusamningnum
'1941. Samkvæmt nýja samn-
ingnum hækkaði verðið frá 1.
júlí í 45 aura, óhausað, og 58
aura hausað. Meðalverðhækkun
á nýjum fiski var 28%. Láta
mun nærri, að fiskmagn, keypt
af íslenzka bátaflotanum á
árinu til útflutnings í ís, hafi
numið 94 817 tonnum.
Um 880 (2 900) tonn af nýjum
fiski voru hert. Samkvæmt
fisksölusamningi 1941 mátti
fullverka 1000 tonn af harð-
fiski til sölu utah samningsins.
Sama ákvæði var í fisksölusam-
ingi 1942.
Síldveiðar voru minna stund-
aðar en árið áður, en þá var
þátttaka í þeim með minnsta
móti. Aðalorsökin var sú, að
fjöldi báta og stærri skipa
voru leigð setuliðunum til
flutninga, en auk þess vildu
margir útgerðarmenn heldur
láta skip sín stunda dragnóta-
eða línuveiðar en gera þau út
á síldveiðar. 113 (118) skip með
100 (105) herpinætur stunduðu
herpinótaveiðar, þar af 4 (4)
togarar, hinir sömu og árið áð-
ur. Tala skipverja var samtajs
1 694, á mótit 1 803 árið 1941
og 2 925 árið 1940. Veiðarnar
gengu mjög vel. Mun aldrei
áður hafa verið meiri síld í sjó,
ef frá er talið árið 1940, sem
er talið mesta síldveiðiár, sem
komið hefir. Tíðarfar var stirt
yfir veiðitímann, en samt ekki
svo, að hamlaði veiðum. Flug-
vél' var höfð til aðstoðar í síld-
arleitinni, og kom það í góðar
þarfir. sérstaklega er veiðin
fór að strjálast seinni hluta
seinni hluta síldveiðitímans.
Fyrsta herpinótasíldin veiddist
á Skagafirði hinn 29. júní, en
sú síld var notuð til beitu. Al-
mennt hófst veiði 7. júlí, á Eyja
firði. Frá 9. júlí og fram til 8.
ágúst var mokafli á öllu veiði-
svæðinú. Eftir þann tíma var
veiði stopul, og má heita, að
henni hafi verið lokið 20. ágúst.
Flest skipin hættu veiðum dag-
ana 1.—5. september. — Síld í
bræðslu varð 1 544 159 hl. (1
hl. = % mál), á móti 979 903
hl. árið 1941 og 2 476 738 hl.
árið 1940. Verksmiðjurnar
greiddu 18 (12) kr. fyrir málið,
ef síldin var seld þeim, en 15,30
(.10,20), ef hún var lögð inn
til vinnslu. Mestur hluti þess
afla sem fór í bræðslu, fékkst
á rúmum mánuði. og gátu verk-
smiðjurnar ekki haft undan að
vinna síldina. Kvað einkum
mikið að þessu hjá ríkisverk-
smiðjunum, sem höfðu langflest
skipin. Settu þær tvisvar sinn-
um fjögra daga veiðibann á
sín skip. Sama gerðu 3 aðrar
verksmiðjur. — Síldarsöltun
hófst nokkru fyrr en áður hefir
tíðkazt, og réð gæði síldarinn-
ar því. Söltun var með allra
minnsta móti, aðallega vegna
þess, hve sölumöguleikar voru
takmarkaðir. Innflutnings-
stjórnin brezka veitti ekki leyfi
til innflutnings á Norðurlands-
síld, þrátt fyrir ítrekuð tilmæli
um það ,að sölumöguleikar í
Bandaríkjunum voru mjög tak-
markaðir. Tunnubirgðir voru
Vinnuföt!
Samfesíingar,
Sloppar,
Skyrtur.
Vettltngar.
VIRZL.

Grettisgötu 57.
nægar fyrir söltun á þeirri síld,
sem hægt var að selja, og þurfti
því. ekki að gera ráðstafanir
til innflutnings. Alls voru salt-
aðar 49 548 (70 003) tunnur,
þar af 10 714 (31 281) Faxasíld.
Af Norðurlandssíldinni voru
28 874 (10 721) tunnur matjes-
síld og 7 070 (14 014) sérverk-
uð saltsíld. Vegna þess þve
síldin var feit, var hún vel fall-
in til matjessöltunar, enda var
tæplega 75% af Norðurlands-
síldinni verkað þannig. Um
af allri Norðurlaridssíldinni var
söltuð á iSiglufirði. Faxasíldin
var veidd í reknet, aðallega um
haustið. Reknetaveiðar voru
ekki stundaðar fyrir Norður-
landi svo neinu næmi. Síldar-
útvegsnefnd setti lágmarksverð
á nýja síld til söltunar og lág-
marksútflutningsverð. Verð á
venjulegri saltsíld til söltunar
var ákveðið 25 (20) kr., miðað
við heiltunnu, en á venjulegri
saltsíld til útflutnings $ 16,50
(15,25), og á öðrum tegundum
saltsíldar eftir því. Miklir örðug
leikar voru á því að fá hið á-
kveðna lágmarksútflutnings-
verð, þar sem Bandaríkjastjórn
vildi ekki hækka verðið þar í
landi frá því, sem verið hafði
í marz 1942. Þó tókst að selja
alla framleiðsluna hinu ákveðna
lágmarksverði. Öll Norðurlands
síldin fór til Bandaríkjanna,
en Faxasíldin öll til Bretlands.
ISvíiþjóðarmarkaður var alveg
lokaður, eins og árið áður. A
árinu- var Síldarútvegsnefnd á
ný veittur einkaréttur til út-
flutnings á matjessíld og ann-
arri léttverkaðri síld, en sá
réttur var tekinn af henni árið
1941.
HVAÐ SEGJA HIN BLÖÐIN?
Frh. aí 4. síðu.
; arstjama, sem vísuðu þeim veg:
frelsis, sæmdar og tryggðar.
Þannig verða hin íselnzku
kvæði einnig hetjuljóð vor og sög-
urnar sögur fornaldar vorrar. ís-
landi ber einu heiðurinn að hafa
borgið fornaldararfinum og full-
ltomnað hann. En einnig vér eig-
um hlutdeild' í honum — í sam-
eign við allar þjóðir Norðurlarida.
Einnig af oss er krafizt að vér lát-
um oss annt um arfinn og skilum
honum áfram, hefjum hann ávallt
á ný upp í dagsljósið. Geijer og
samtíðarmönnum hans fannst
krafan sterk og knýjandi. Á vor-
um dögum er hún brýnni en
nokkru. sinni.“
Þannig farast Hasselmann
prófessör orð um hinn mikla
og dýrmæta skerf okkar fyrr á
5 öldum til norrænnar menning-
ár. í einstökum blöðum hér
hefir undanfarna daga og vik-
ur verið talað um það, að hann
væri ekki metinn að verðleik-
um og það notað til áróðurs
gegn þeim mönnum hér, sem
mesta áherzlu leggja á sem
nánust tengsl í framtíðinni við
frændþjóðir okkar á Norður-
löndum. En hvað finnst mönn-
'um eftir að hafa lesið þessi orð
hins sænska fræðimanns?