Alþýðublaðið Sunnudagsblað - 15.05.1938, Síða 4

4
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
Jén i kothra heimsæk~
ir hofuðstaðinn.
EG VAR ferðbúinn og ætl-
aði suður. En margt ein-
kennilegt er samferða þessari
tilveru. Flestir, sem ætla sér til
höfuðstaðarins, næstum hvað-
an sem er af landinu, segjast
„ætla suour“. Ekki er því að
neita, að slík áttavilla í „ást-
kæra ylhýra málinu“ er hvim-
leið, nl. að standa á því fastara
en fótunum, að maður fari í
suður, þegar farið er í norður
eða vestur.
Erindi mínu suður í þetta
skifti segi ég ekki frá. Það er
leyndardómur. Skjöl! Skjöl!
eins og sagt er frá í skáldsög-
unum — og sönnum sögum. —
Og ekki meir um það.
Og bíllinn blæs og orgar úti
fyrir dyrunum. Það er tilkynn-
ing til mín um að koma snar-
lega ef ég ætli með. Ég tek
skjótt saman „pjönkur“ mínar,
kveð í snatri, og að lítilli stundu
liðinni er ég kominn út að bíln-
um, þar sem stórt og glæsilegt
ungmenni, bílstjórinn, tekur á
móti mér og vísar mér til sæt-
is. Ég lendi í aftasta sæti. Og
þegar mesti flýtirinn er af mér
fer ég að litast um. Þvílík húsa-
kynni, heil konungshöll, full-
sæmandi guðræknum kardínála
eða abbadís til guðræknisiðk-
ana. Auglýsing með stórum
stöfum á báðum veggjum: „22
farþegar". Öll möguleg þægindi,
sem allir þekkja og óþarft er
að lýsa, og farþegarnir, fjöldi
andlita, sem ég hafði ekki áður
séð, prúðbúið, karlar og konur,
og mikið af helgidómnum flaug
með leifturhraða gegnum heila
minn. Farisear og tollheimtu-
menn, skriftlærðir og bersynd-
ugir. Og af því að bezt þekti ég
sjálfan mig af öllum hópnum,
og við sannprófun á sjálfum
mér settist síðasta númerið í
upptalningunni svo fruntalega
að innan í mér, að ég gat það
þaðan hvergi hreyft. En til
guðslukku var þetta leyndar-
mál mín einkaeign. En toll-
heimtumann varð ég ekki var
' ið nema bílstjórann, sem inn-
heimti hina sanngjörnu borgun
fyrir þægindin, og ég hálf van-
j: akkaði guði fyrir að vera ekki
eins og þessi glæsilegi toll-
heimtumaður.
Og áfram rann bíllinn, að
undantekinni lítilli viðdvöl á
stöku stað, þar sem farþegar
stigu út, komnir á ákvörðunar-
staðinn, og aðrir komu í stað-
inn í bílinn. Ferðafólkið talaði
fátt, en sennilega hugsaði
meira. Þá fór samtalið dálítið
að lifna. er upp á Hellisheiði
kom, því þá fór hinn alræmdi
Hellisheiðarsnjór að liðka um
talfærin. Sumir tóku jafnvel
hús á þeim, sem lögðu Hellis-
heiðarveginn, og kváðust vita
betur en þeir, hvar vegurinn
hefði átt að liggja til að forð-
ast snjóinn. En snjóskömmin
var svo hlálegur, að vera mest
á veginum, jafnvel einnig á
hæstu gröndunum, og setjast að
í gömlum hjólaförum og þvæl-
ast þar fyrir til ergelsis og ó-
þæginda vegfarendum. Og bíl-
stjórinn verður að skifta í ann-
„að og þriðja „gír“ á víxl, öllum
nálægum til leiðinda. En hvað
skal segja. Áfram þarf að halda.
Og þessa leið miskunnarlaust,
úr því hvorki er kominn snjó-
laus vegur um „Þrengslin“ eða
Krýsuvík. — Eftir margar
„skiftingar", rykki og skrykki
komst farartæki okkar að
Skíðaskálanum í Hveradöl-
um og var þar látinn „blása út“.
En þar var líka þrautin unnin,
því úr því var snjólaus vegur
til höfuðstaðarins, og eftir „út-
blásturinn“ rann bíllinn á stað.
En ekki var mér ljóst hvað olli
því, að nú féll alveg niður alt
samtal farþeganna. Sama and-
lega deyfðin vestan Hellisheið-
ar sem austan. En sálin hefir
að líkindum starfað enn meir
vestan megin, vegna höfuðstað-
arins, ýmist inni í minninga-
löndunum eða við byggingu og
glæsileik nýrra heima í nýju
umhverfi næstu daga. Hver get
ur gizkað rétt á slíka hluti, Og
ég fór að veita meiri athygli
litlum dreng, er sat við hlið
mér. Gat þessi litli drengur
ekki verið eitthvert þjóðhöfð-
ingjaefnið eða orðið seinna
meir að íslenzkum Mussolini?
Öll höfum við börnin verið. En
víst var það, að þarna við hlið-
ina á mér sat sakleysið, eða ef
til vill sakleysið og ódygðin hlið
við hlið, og mér varð á að fara
að hugsa um erfðasyndina og
allar lausaskuldir — lausasynd
ir —, sem á mér hvíldu, göml-
um manninum, fordæmingu og
friðþægingu, páfann og synda-
kvittun, sakleysið og litla dreng
inn, alt þetta botnveltist í sál
minni, þar til einhver velvilj-
aður ferðafélagi vakti mig og
hreif frá þessum hálfömurlegu
hugsunum og leiddi mig inn í
höll miskunnseminnar með því
að kunngera, að nú værum við
að komast inn til fyrirheitna
landsins. Jú, bíllinn var kom-
inn móts við Tungu, og nú man
ég það, að fyrir mörgum, mörg-
um árum — innan við tvítugt
— þá var ég þarna á ferð um
líkt leyti árs með nokkrum ver-
mönnum og gamla Rauð með
reiðing og klyfbera og þungar
klyfjar, sem héngu á klökkun-
um. Rauður var afbragðs
baggahestur og veraldarvanur,
bezta farartækið og flutninga-
tækið á bænum, og ég sjálfur
var í gráum vaðmálsfötum níð-
sterkum og tvennum ullarsokk-
um með velgerða kúskinnsskó
með sokkana utan yfir buxun-
um, og í sokkunum voru fjórar
randir ofan til í fitjunum, einn-
ig hafði ég skinnstakk og skinn
brók úr sauðskinnum til hlífð-
ar, sem ég hafði bundið við
klyfberabogann á Rauð þegar
ég þurfti ekki að nota slíkar
flíkur á ferðalaginu, og öll hers-
ingin með gamla Rauð fór nið-
ur í Skuggahverfið. Þar voru
baggarnir teknir af Rauð, þeir
áttu að fara suður með sjó, og
einnig alt hafurtaskið, nema
Rauður, hann fékk aðra bagga
á sig og var sendur með þá til
baka heim, austur í sýslur. En
þarfasti þjónninn, hann gamli
Rauður, er fyrir löngu kominn
undir græna torfu, með reiðingi
og klyfbera. Á þeim tíma, sem
hér um ræðir, notuðu menn
einnig meir hesta postulanna í
vetraferðum en nú. Og þá átti
ég þann íslenzkasta göngustaf,
sem ég hefi átt, fæddan og upp-
alinn í Næfurholtsskógi.
En Skuggahverfið, hvar er
það? Er það líka komið undir
græna torfu eins og gamli
Rauður? En á slíkum stað og
slíkum tíma, þegar bíllinn brun
ar niður Laugaveginn, er nú
lítiil tími til hugleiðinga. Nú er
það stórborgin og mannösin,
sem brjálar alla hugsun. Samt
skýtur minningunum um ferð-
ina og gamla Rauð með leiftur-
hraða inn í hugann, og krækl-
ótti göngustafurinn úr Næfur-
holtsskógi eins og læðist upp í
hendina. Nei, bíddu við, gamli
tími: Nú er öldin önnur. Svört
,,seviotsföt“ skraddarasaumuð,
hattur og vetrarfrakki og svart-
ir skór á fótum og flutninga-
tækið, sem flytur alla þessa
dýrindisvöru, miklu skrautlegra
en stofan á prestssetrinu, sem
þó var fallegust allra húsa í
fyrri daga. Og hraðinn, næstum
eins og fuglinn fljúgandi. Þetta
musteri sælunnar, þetta örsmáa
sýnishorn af aðbúnaði guðs-
barna á himnum — bíllinn —,
sem þó stoppar alt í einu við
hús út í hliðargötu til þess aS
skila heim undurfallegri stúlku
ofan úr sveit. Og nú fór að
verða stanz með stuttu milli-
bili. Farþegar kölluðu númer
húsanna — ákvörðunarstaðinn.
I öllu því fargani stóð gamli
Rauður eins og steintröll fyrir
mínum sálaraugum og Skugga-
hverfið læddist inn í hugar-
gættina. Og feginn varð ég að
komast til systur minnar elsku-
legrar í Ingólfsstræti, inn í
hlýju stofuna, matinn og sjóð-
heitt kaffið. Engu ófegnari en .
þegar ég fyrir mörgum árum
kom ofan í Skuggahverfið fót-
gangandi með birkilurkinn í
hendinni og gamla Rauð í togi.
Fyrir flestum okkar, sem
komum til Reykjavíkur, er svo
háttað, að við eigum þar marga
ættingja og vandamenn og
góða kunningja. Og að heim-
sækja slíkt fólk er sama og að
koma heim á sitt eigið heimili.
En okkur þykir mörgum hverj-
um nóg að éta og drekka hjá
þessu vandafólki okkar. Og eft-
ir að hafa hlýjað okkur eftir
,,vos“ ferðalagsins, teygt úr
limum okkar, strokið okkur og
greitt mosann og ruslið úr
skegginu, svo að við erum orðn-
ir „götunnar boðleg kramvara“,
förum við niður á ,,Land“,.
„Vík“ eða „Borgina“ eða eitt-
hvert annað gott hótel og fáum
okkur herbergi fyrir „fimm-
kall“. En þá er líka fyltur mæl-
ir sælunnar, því alt er til reiðu
í slíkum salarkynnum, prýðilegt
rúm með mjallhvítum rekkju-
voðum, dívan, sem aldrei segir
aukatekið orð til baga,
heill skipsíarmur af „servönt-
um“ og fataskápum, þvottaá-
áhöldum og alls konar þægind-